ΣΠΥΡΟΣ ΚΟΥΤΡΟΥΛΗΣ

Εκδήλωση για τον Π.ΚΟΝΔΥΛΗ στην Πάτρα στις 4.2.2012

2012-01-29T01:35:00.002+02:00

Ο χώρος εναλλακτικής παρέμβασης «Κοινοτικόν», σας προσκαλεί σε εκδήλωση-αφιέρωμα στο έργο του μεγάλου Έλληνα διανοητή Παναγιώτη Κονδύλη (1943-1998). Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στο «Κοινοτικόν», πεζόδρομος Ηφαίστου 50, στην Πάτρα, το Σάββατο 4 Φεβρουαρίου 2012, στις 6.30 μ.μ.

Για το έργο του Κονδύλη θα μιλήσουν οι:

Σπύρος Κουτρούλης: Βασικά σημεία της σκέψης του Π. Κονδύλη – Θεωρία του Πολέμου/Ανταρτοπολέμου.

Στράτος Μεϊντανόπουλος: Έθνος – Εθνικισμός/Αντεθνικισμός – Ανθρώπινα δικαιώματα στη σκέψη του Π. Κονδύλη.

Στο πατάρι του ΙΑΝΟΥ για το νέο βιβλίο του Γ.Καραμπελιά "Συνωστισμένες στο Ζάλογγο"

2012-01-28T19:30:00.002+02:00

Συνωστισμός μεγάλος στο πατάρι του ΙΑΝΟΥ στην Πανεπιστημίου στην παρουσίαση του νέου βιβλίου του Γ.Καραμπελιά "Συνωστισμένες στο Ζάλογγο".Εκτός απο Ηππειρώτες και εκπροσώπους των χωριών του Ζαλόγγου είδαμε τον Σ.Σόρογκα, τον Β.Καραποστόλη , την Ι.Τσιβάκου , τον Γ.Τσέγκο και πολλούς άλλους.
Απο τους ομιλητές που παρουσίασαν το βιβλίο σημειώνουμε τα εξής :
Ο συγγραφέας Κ.Χατζηαντωνίου , πολύ αιχμηρός και ουσιαστικός κατέκρινε την σύναντηση κάποιων εθνοαποδομιστών και εθνομηδενιστών με κάποιους νεοορθόδοξους , που παλαιότερα κατέκριναν την μετάφραση έργων όπως αυτά του Θωμά Ακυινάτη ως έναρξη εκδυτικισμού του ελληνισμού, και τώρα ζητούν ο ελληνισμός να υπαχθεί στον νεο-οθωμανισμό.Ο καθηγητής Λαοκράτης Βάσσης κατήγγειλε τις αντιφάσεις και αποσιωπήσεις των εθνοαποδομιστών ,ενώ θεώρησε ως αναγκαίο το μέτωπο κατά των εθνομηδενιστών και των εθνικιστών.Θα προσθέταμε ότι ο μισελληνισμός όπως και ο σωβινισμός χειραγωγούνται απο συναισθηματισμούς και προκαταλήψεις που δεν τους επιτρέπουν να δούν την πραγματικότητα.Ο καθηγητής Γ.Κοντογεώργης κατήγγειλε ότι το διδακτορικό της Ψιμούλη για το Σούλι , το οποίο ανασκευάζει ο Καραμπελιάς, έχει ουσιώδεις παραλείψεις και αντιφάσεις , για τις οποίες έχει ευθύνη η επιτροπή που το ενέκρινε.Τέλος ο Γ.Καραμπελιάς έκλεισε την συζήτηση με ανασκόπηση του έργο του και καταγγελία των αντιφάσεων και των στοχεύσεων των εθνοαποδομιστών , που υπονομεύουν τις δυνατότητες αντίστασης του ελληνισμού.

Ζ.ΣΑΡΙΚΑΣ :Νίτσε και Στίρνερ

2012-01-28T16:04:00.005+02:00

Ο Ζ.Σαρίκας είναι έγκυρος μεταφραστής του Νίτσε και του Στίρνερ και ακαταπόνητος μελετητής της σκέψης τους. Στο παρακάτω δοκίμιο συγκρίνει τους δύο στοχαστές , οι οποίοι θεωρούνται απο πολλούς ότι έχουν βαθιά συγγένεια.Το κείμενο αποτελεί εισήγηση του Ζήση Σαρίκα σε ομώνυμη εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε το 2004 στην κατάληψη Φάμπρικα ΥΦΑΝΕΤ και εκδόθηκε σε μπροσούρα το 2005 στην οποία συμπεριλαμβάνεται και η απομαγνητοφώνηση της συζήτησης που ακολούθησε.

Η εποχή των δύο μεγάλων γερμανών στοχαστών για τους οποίους θα συζητήσουμε σήμερα είναι ο 19ος αιώνας. Ο πρώτος τον ανοίγει και ο δεύτερος τον κλείνει. Ο Μαξ Στίρνερ γεννήθηκε το 1806 (ένα χρόνο μετά, το 1807, εκδόθηκε η Φαινομενολογία του πνεύματος του Χέγκελ) και δημοσίευσε το μοναδικό έργο του Ο μοναδικός και η ιδιοκτησία του το 1844, έτος κατά το οποίο γεννήθηκε ο Φρίντριχ Νίτσε. Ο Στίρνερ πέθανε το 1856 σε ηλικία 50 ετών. Με τη σειρά του, ο Νίτσε έγραψε το σπουδαιότερο έργο του, το Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα, το 1883, έτος θανάτου του Καρλ Μαρξ. Ο Νίτσε έχασε τα λογικά του το 1899 και πέθανε το 1900, σε ηλικία 56 ετών, έτος κατά το οποίο κυκλοφόρησε η Ερμηνευτική των ονείρων του Ζίγκμουντ Φρόυντ. (Προφανώς, οι συμπτώσεις αυτές δεν παραπέμπουν σε κάποιο μυστηριώδη «δόλο» της ιστορίας, αλλά είναι απλώς σημαδιακές «στιγμές» μέσα σε ένα ιστορικό και πνευματικό γίγνεσθαι.)

Λίγα λόγια τώρα, σχηματικά, για την εποχή. Ο 19ος αιώνας σημαδεύτηκε από τεράστιες ανατροπές και ανακατατάξεις σε κάθε επίπεδο και σε παγκόσμια κλίμακα. Ουσιαστικά, παρατηρείται στις αναπτυσσόμενες χώρες της Ευρώπης και στην Αμερική ο σταδιακός εκθρονισμός μιας αγροτικής παράδοσης αιώνων και η αντικατάστασή της από μια αστική, εκβιομηχανισμένη, τεχνοκρατική κοινωνία. Οι ιδέες της Γαλλικής αστικής επανάστασης του 1789 περί ελευθερίας, ισότητας και αδελφοσύνης μεταφράζονται στην αναγκαιότητα και τη δυνατότητα αυτοκαθορισμού του έθνους και στον φιλελευθερισμό, με την έμφασή του στην ατομική ελευθερία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ελεύθερη αγορά, δηλαδή στην αλματώδη και απρόσκοπτη ανάπτυξη του καπιταλισμού. Ένα αποτέλεσμα της εξέλιξης αυτής είναι η δημιουργία των εθνών-κρατών, όπως είναι η Γερμανία (που ενοποιήθηκε ανάμεσα στο 1828 και το 1888), η Ιταλία, το Βέλγιο, οι βαλκανικές χώρες (μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα), η κατάρρευση παλιών αυτοκρατοριών, όπως είναι η αυστροουγγρική και η οθωμανική, και η εξάπλωση των ΗΠΑ προς τα δυτικά, η εκβιομηχάνισή της και η εντόπια επανάσταση της αγοράς, καθώς και η επέκταση και ο εκσυγχρονισμός της Ρωσίας. Ένα δεύτερο αποτέλεσμα, στενά συνδεδεμένο με το προηγούμενο είναι η ακμή της αποικιοκρατίας: μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, οι δυτικές αυτοκρατορίες μοιράζονται ολόκληρη σχεδόν την Αφρική, τη νοτιοανατολική Ασία και πολλά νησιά του Ειρηνικού ωκεανού.

Η ανάπτυξη του καπιταλισμού συμβαδίζει και προωθείται από τις εντυπωσιακές και ραγδαίες προόδους της επιστήμης και της τεχνολογίας και την παρεπόμενη έκρηξη της βιομηχανικής επανάστασης, η οποία στηρίζεται αρχικά στη χρήση του κάρβουνου, του σίδηρου και του σιδηρόδρομου, αλλά προς τα τέλη του αιώνα, από το 1874 και εξής, στο ατσάλι, στα χημικά, στον ηλεκτρισμό και στο πετρέλαιο. Όψεις ή επακόλουθα της ανάπτυξης αυτής είναι ο πολλαπλασιασμός των μεγάλων βιομηχανικών συγκροτημάτων, η γιγάντωση των πόλεων και η αστυφιλία, η άνοδος του επιπέδου ζωής, αλλά και το μεγάλωμα του χάσματος μεταξύ πλουσίων και φτωχών, και τέλος η γένεση ενός ογκώδους βιομηχανικού προλεταριάτου και η εμφάνιση και δράση σοσιαλιστικών, κομουνιστικών και αναρχικών κινημάτων.

Οι αντίστοιχες εξελίξεις στο ιδεολογικό επίπεδο (με την ευρύτερη έννοια του όρου) είναι εξ ορισμού τόσο πολύπλοκες και ετεροβαρείς που δεν επιδέχονται ανάλογη σχηματοποίηση. Θα περιοριστώ να πω ότι ο φιλελευθερισμός, με την έμφασή του τόσο στον ατομικισμό όσο και στην αναγκαιότητα και τη δυνατότητα της συνεχούς «προόδου» του ανθρώπου συνολικά, με την επιμονή του σε μια δήθεν πραγμάτωση των ιδεών του Διαφωτισμού περί ισότητας, δικαιοσύνης και ελευθερίας, αποτελεί μια προσχηματική επικάλυψη τόσο της κυριαρχίας του κράτους και της «αντιπροσωπευτικής» ψευδοδημοκρατίας όσο και της διαιώνισης της ταξικής κοινωνίας και της ανισότητας των ανθρώπων. Αντίθετα, οι σοσιαλιστικές, κομουνιστικές και αναρχικές θεωρίες, πρεσβεύουν μια άλλη αντίληψη περί προόδου και μια ουσιαστική υλοποίηση των ιδεών του Διαφωτισμού (είναι αυτονόητο πως η διαπίστωση αυτή δεν θέλει σε καμιά περίπτωση να τις εξομοιώσει και να εξαλείψει τα ιδιαίτερα και συχνά αντιφατικά χαρακτηριστικά τους). Οι θεωρίες αυτές θέλουν να καταρρίψουν, η καθεμιά με τον τρόπο της, τόσο την ταξική κοινωνία όσο και τις θεωρίες που τη νομιμοποιούν και πιστεύουν στη δυνατότητα ενός ριζικού και πρωτόφαντου ιστορικά μετασχηματισμού της κοινωνίας. Τέλος, το αντίβαρο στις δύο αυτές «αισιόδοξες» τάσεις με τα πολυάριθμα παρακλάδια είναι ο μηδενισμός, η έλλειψη πίστης στη δυνατότητα της προόδου, της βελτίωσης του ανθρώπου, της μεταρρύθμισης εν γένει, που φτάνει σε σημείο, αντλώντας ακόμη και από θεολογικές πηγές, να αρνηθεί κάθε νόημα στην ύπαρξη. Ο μηδενισμός μπορεί να είναι πεσιμισμός, μπορεί όμως να εκφράζει και ένα στρεβλό οπτιμισμό (για να το πω στην κοινή γλώσσα: αν δεν μένει πια τίποτε να ειπωθεί και αν τίποτε δεν έχει νόημα, κοιτώ τουλάχιστον να «περνώ καλά»).

Έρχομαι τώρα στους δύο στοχαστές που αποτελούν αντικείμενο της ομιλίας μου. Αφού σημειώσω πως και οι δύο παρακολουθούσαν εκ του σύνεγγυς τα γεγονότα της ιδιαίτερα δραματικής εποχής τους (π.χ. ο Στίρνερ τις κοινωνικές εξεγέρσεις του 1848 και ο Νίτσε την Κομούνα των Παρισίων του 1871), θα δώσω λίγα βιογραφικά στοιχεία του Στίρνερ. Αυτός γεννήθηκε το 1806 και πέθανε το 1856 στη Γερμανία. Σπούδασε φιλοσοφία, θεολογία και κλασική φιλολογία (ευτύχησε να έχει δάσκαλο τον ίδιο τον Χέγκελ), εργάστηκε για ένα διάστημα ως καθηγητής σε ιδιωτικό λύκειο θηλέων και κατόπιν (μετά το δεύτερο γάμο του και με το κεφάλαιο της γυναίκας του) επιχείρησε να γίνει, ανεπιτυχώς, έμπορος γάλατος. Στη συνέχεια μετέφρασε κάποια έργα άγγλων οικονομολόγων στα γερμανικά και τελείωσε τη διαδρομή του ως φτωχός παραγγελιοδόχος, που αναγκαζόταν να αλλάζει πόλεις επειδή τον κυνηγούσαν οι πιστωτές του.

Ο Στίρνερ ανδρώθηκε διανοητικά μέσα στο χώρο των νέων εγελειανών ή εγελειανών της αριστεράς, όπως ο Φόυερμπαχ, οι αδελφοί Μπάουερ, ο Νταβίντ Στράους, ο Ρούγκε, ο Ες και τελικά ο Μαρξ και ο Ένγκελς, οι οποίοι προσπάθησαν να αποτινάξουν από πάνω τους, ο καθένας με τον τρόπο του, τη βαριά σκιά του Χέγκελ, προτάσσοντας ταυτόχρονα τη δική τους άποψη για τον άνθρωπο και τον κόσμο.

Ο Στίρνερ υπήρξε συγγραφέας ενός και μοναδικού ογκώδους βιβλίου με τον τίτλο Ο μοναδικός και η ιδιοκτησία του. (Έγραψε και κάποια πολύ βραχύτερα κείμενα μικρότερης σημασίας.). Το βιβλίο αυτό ορθά παρομοιάστηκε με «κομήτη». Έλαμψε για λίγο έντονα στο ευρωπαϊκό πνευματικό στερέωμα, δέχτηκε δριμείες κριτικές, εξαφανίστηκε και επανεμφανίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα, σπρωγμένο από την αίγλη που είχαν αποκτήσει διεθνώς τα έργα του Νίτσε. Έκτοτε παραμένει ορατό. Στα αγγλικά έχει μεταφραστεί δύο φορές, στα γαλλικά επίσης δύο, στα ιταλικά έξι κτλ. (Στα ελληνικά έχουν μεταφραστεί μόνον αποσπάσματά του.).

Ας δούμε από πιο κοντά το βιβλίο αυτό. Ήδη από τον τίτλο του θέλει να δείξει ότι το άτομο, το εγώ, κάθε μεμονωμένο άτομο και μεμονωμένο εγώ, είναι μοναδικό και δεν μπορεί να αναχθεί σε καμιά κοινωνική, πολιτική ή θρησκευτική διάσταση. Ως τέτοιο, μπορεί λοιπόν να θεωρεί, δικαιωματικά, όλα τα υπόλοιπα πράγματα, τον κόσμο και τους ανθρώπους, «ιδιοκτησία» του.

Το εγώ είναι η πρώτη αρχή, αλλά δεν μπορούμε να το ορίσουμε, διότι βρίσκεται σε μια συνεχή διαδικασία ροής και διάλυσης. Αν προσπαθήσουμε να το σκεφτούμε (δηλαδή να το ορίσουμε), τού στερούμε ακριβώς τη μοναδικότητά του, εφόσον, θέλουμε δεν θέλουμε, θα το κλείσουμε μέσα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, σε κάποια γενική ουσία ή καθορισμό. Το εγώ βγαίνει μέσα από ένα δημιουργικό μηδέν, στο οποίο κάθε τόσο επιστρέφει.

Το πεπερασμένο αυτό εγώ διαθέτει αυτοκατοχή, μια ιδιότητα την οποία έχει πάντα και υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, ακόμη και όταν είναι δούλος ή υφίσταται βασανιστήρια. Σε αντίθεση με την αυτοκατοχή, η πολυδιαφημισμένη ελευθερία είναι για τον Στίρνερ πλασματική έννοια, καθώς σημαίνει πάντα την «ελευθερία από κάτι». Όσο πιο ελεύθεροι όμως γινόμαστε, τόσο περισσότερους καταναγκασμούς ανακαλύπτουμε. Όσο για την «εσωτερική ελευθερία», την οποία μπορεί να έχει ακόμη και ένας δούλος (όπως υποστήριζαν ήδη από την αρχαιότητα οι στωικοί φιλόσοφοι), κι αυτή δεν είναι, για τον Στίρνερ, παρά φενάκη.

Ο μοναδικός, το εγώ, κινείται μέσα στον κόσμο μόνο και μόνο για να εξυπηρετήσει τα συμφέροντά του. Για να το πετύχει αυτό, χρησιμοποιεί μέσα όπως η πειθώς, ο εξαναγκασμός, το παρακάλιο ή η υποκρισία. Ποιος δεν είπε ψέματα σε έναν χωροφύλακα που τον συνέλαβε κάποτε; λέει ο Στίρνερ. Γιʼ αυτό βλέπει τον κόσμο και τους ανθρώπους ως ιδιοκτησία του, ως κάτι που χρησιμοποιεί για την προσωπική του απόλαυση, ως κάτι που μπορεί να διαθέσει όπως θέλει, ακόμη και να το χαλάσει, ανάλογα με τις επιθυμίες του και τις επιταγές της ελεύθερης θέλησής του. (Έννοιες όπως γενική βούληση, γενικό συμφέρον, καλό του συνόλου κτλ. είναι ψευδείς και αλλοτριωτικές κατά τον Στίρνερ.) Η έκταση και ο βαθμός στον οποίο μπορεί να χρησιμοποιήσει την ιδιοκτησία του το εγώ εξαρτώνται από την ποσότητα της δύναμής του. Αυτό είναι και το μόνο δικαίωμα του μοναδικού, ο οποίος δεν αναγνωρίζει κανένα άλλο δικαίωμα, υποχρέωση ή καθήκον, όπως τα λεγόμενα ανθρώπινα δικαιώματα ή τα πάσης φύσεως ιερά και αναπαλλοτρίωτα δικαιώματα.

Για να μπορέσει να ζήσει ο μοναδικός ως ιδιοκτήτης, πρέπει να βρίσκεται σε διαρκή κατάσταση εξέγερσης, προκειμένου να μπορεί να απαλλάσσεται από όλες τις μεγάλες και καθαγιασμένες φενάκες που στοχεύουν στην αλλοτρίωσή του. Αυτές είναι η ιδιοκτησία με τη γνωστή (όχι τη στιρνερική) έννοια του όρου, η οικογένεια, το κράτος, ο λαός, η κοινωνία, οι κοινωνικές τάξεις, η ανθρωπότητα, η κοινότητα, η ομάδα (κάθε ομάδα). Όλες αυτές είναι ψευδείς υποστάσεις και τάξεις εξάρτησης, ξένοι αφέντες που αποβλέπουν στην υποδούλωση του μοναδικού, στον ευνουχισμό του, στο να μη γίνει αυτό που είναι, στο να μην ζήσει τον εαυτό του. Για παράδειγμα, το δημιουργημένο από την αστική τάξη κράτος είναι ο κατεξοχήν απόλυτος μονάρχης που, με βάση ένα σύστημα δικαίου, καθορίζει τι μπορούν και τι δεν μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι (δικαιώματα και υποχρεώσεις), καθώς και τις συνθήκες νομιμότητας της ιδιοκτησίας. Το αποτέλεσμα όμως, που δεν το καταλαβαίνουν ούτε οι ίδιοι οι δημιουργοί του, οι αστοί, είναι η αυτονόμηση του κράτους. Το κράτος γίνεται μια εξωτερική, αυτοδύναμη βαθμίδα που βάζει φραγμό στα συμφέροντα του μοναδικού και συγχρόνως προσδιορίζει άπαξ διά παντός τα συμφέροντα των δικών του δημιουργών, των αστών. Συνεπώς, αυτοί είναι ευνουχισμένα εγώ, φυλακισμένοι στην ιδεοληψία που οι ίδιοι κατασκεύασαν. Εξυπηρετούν βέβαια μέσω του κράτους τα συμφέροντά τους, αλλά τα συμφέροντα αυτά είναι περιορισμένα, καθορισμένα, συρρικνωμένα, αιώνια και ανάλλακτα.

Τα ίδια ισχύουν και για τις άλλες φενάκες, τον λαό, την πατρίδα, την οικογένεια κτλ. Όλα αυτά τα νοητικά κατασκευάσματα αυτονομούνται, επιτυγχάνουν την αλλοτρίωση του εγώ, το κάνουν να θυσιάζεται για σκοπούς άλλους από τον δικό του. Στην αρχαία Αθήνα, για παράδειγμα, ο λαός, το σώμα των αθηναίων πολιτών, είχε αυτονομηθεί, με συνέπεια να καταπιέζεται και να μένει ανυπεράσπιστο το μεμονωμένο άτομο. Οι Αθηναίοι επινόησαν τον οστρακισμό, την αποπομπή των ανεπιθύμητων πολιτών, ακριβώς την εποχή που ο λαός απολάμβανε της μεγαλύτερης εκτίμησης. Θύμα αυτής της αυταπάτης έπεσε και ο ίδιος ο Σωκράτης, ο οποίος δεν άκουσε τις παραινέσεις των μαθητών του και δεν το έσκασε από τη φυλακή. Ήπιε το κώνειο, αποδεικνύοντας περίτρανα πως ήταν κορόιδο, θύμα της πιο συντριπτικής φαντασίωσης των ανθρώπων της εποχής του. (Εξίσου κορόιδο φάνηκε, κατά τον Στίρνερ, και ο Χριστός, που άφησε να τον σταυρώσουν, ενώ είχε ήδη πετύχει την ανατροπή του «εθνικού» ειδωλολατρικού κατεστημένου.)

Αντίθετα, ο «αντιουτοπιστής» μοναδικός δεν πιστεύει σε κανένα «πρέπει». Δεν πιστεύει στις ηθικές αξίες, στην ισότητα, στη δικαιοσύνη, στη φιλία, στην αγάπη, είτε υπό κάποια υπαρκτή μορφή τους είτε υπό κάποια ιδεατή. Δεν πιστεύει σε καμιά θεωρία που μιλά για δυνατότητα βελτίωσης του ανθρώπου, για πρόοδο του ανθρώπου ή για δυνατότητα έκφρασης της αληθινής φύσης του, αν γκρεμιστούν τα τείχη και σηκωθούν τα πέπλα που την καταστέλλουν και τη συσκοτίζουν. Οι κομουνιστικές ή αναρχικές ιδέες της κατάργησης της ιδιοκτησίας, της ίσης κατανομής του πλούτου και της καθαίρεσης του κράτους, που, αν πραγματωθούν, θα επιτρέψουν στους ανθρώπους να ζήσουν με αλληλεγγύη, ισότητα και ελευθερία, είναι γιʼ αυτόν απάτες και παραπλανήσεις. Τόσο η «τυπική» ισότητα του φιλελευθερισμού (όπου όλα τα άτομα είναι «τυπικά» ίσα έναντι των νόμων, αλλά άνισα ως προς τον πλούτο και την εξουσία) είναι για τον Στίρνερ εξίσου κατακριτέα και απορριπτέα με την ιδέα της ουσιαστικής ισότητας, που θα προκύψει, κατά τους κομουνιστές και τους αναρχικούς, από την κατάργηση της ιδιοκτησίας, διότι και στις δύο περιπτώσεις εκείνο που θα κυριαρχήσει είναι μια «απρόσωπη» κοινωνία, με τους νόμους και την ηθική της, η οποία συνεπάγεται εξ ορισμού την εκμηδένιση της μοναδικότητας του εγώ, την εξαφάνισή του ως προσώπου. Ισότητα μεταξύ των ανθρώπων δεν μπορεί να υπάρξει, αφού αυτοί διαθέτουν (και θα διαθέτουν εσαεί) διαφορετική ποσότητα δύναμης. Η ελευθερία δεν μπορεί να νοηθεί μέσα σε κοινωνικά πλαίσια. Αυτό θα ήταν αντίφαση στους όρους. Κάθε μορφή κοινωνίας, φιλελεύθερη, κομουνιστική ή αναρχική, επιβάλλει στο άτομο όρια που το εμποδίσουν να αντιδράσει απέναντι στους άλλους όπως του αρέσει. Το σλόγκαν «η ελευθερία μου τελειώνει εκεί που αρχίζει η ελευθερία του άλλου» δείχνει εύγλωττα πως με κοινωνικούς όρους η ελευθερία είναι πάντα σχετική, ελευθερία μέσα στον περιορισμό, στην καθυπόταξη ή και στη δουλεία. Επομένως, καμιά πολιτική επανάσταση ή ανατροπή δεν μπορεί να «ελευθερώσει» τον άνθρωπο.

Τα παραπάνω δεν σημαίνουν όμως ότι ο μοναδικός είναι ερημίτης ή ασκητής. Συνάπτει σχέσεις (π.χ. φιλικές ή επαγγελματικές), ποτέ όμως δεν παραδίνεται σʼ αυτές, δεν αφήνει να τον ορίσουν, δεν θυσιάζει το συμφέρον του για χάρη τους. Ίσα ίσα, τις χρησιμοποιεί για το συμφέρον του. Οι σχέσεις του χαρακτηρίζονται από προσωρινότητα και διαρκή αμφισβήτηση, διότι μέριμνά του είναι να αξιολογεί τον εαυτό του με βάση την αποκλειστικότητά του και όχι τις σχέσεις του. Μπορεί να αγαπάει (φιλικά ή ερωτικά) κάποιον ή κάποιαν, απεχθάνεται όμως τη ρομαντική ή αλτρουιστική αγάπη, την παράδοση στον άλλο, τη θυσία δηλαδή του εαυτού του. Αγαπάει μόνο στο βαθμό που αυτό εξυπηρετεί τους δικούς του σκοπούς. Η ιδιοτέλεια είναι το μόνο πράγμα που υπάρχει, ακόμη και σʼ εκείνους που ισχυρίζονται πως είναι ανιδιοτελείς. (Κατά τον Στίρνερ, και αυτοί είναι εγωιστές, αλλά, για να το πούμε έτσι, ασύνειδοι.) Έννοιες όπως φιλανθρωπία, οίκτος, αλληλεγγύη εκφράζουν, κατά τον Στίρνερ, κλασικές μορφές αυτοαλλοτρίωσης και αυτοπροδοσίας.

Ο μοναδικός του Στίρνερ είναι λοιπόν ο απόλυτος μηδενιστής (οπτιμιστής μηδενιστής)-εγωιστής, ο οποίος βλέπει τον εαυτό του και τον κόσμο ως ιδιοκτησία του, ως κάτι που μπορεί να μπορεί να απολαύσει σπαταλώντας το, διαλύοντάς το, ζώντας το, χρησιμοποιώντας το όπως του αρέσει. Κι αυτό το κάνει μόνος του, δίχως να θέλει να το μοιραστεί με κανέναν άλλο. Τον ενδιαφέρει μόνον το παρόν και δεν ζει με ελπίδες για το μέλλον ούτε αναγνωρίζει κανέναν ανώτερο σκοπό ή προορισμό. Ο μοναδικός μπορεί λοιπόν να κινηθεί όπως επιθυμεί ή κρίνει, αφήνοντας και τους άλλους να κάνουν το ίδιο. Στόχος του δεν είναι η ανατροπή του κατεστημένου, του κράτους, της οικογένειας και των άλλων αλλοτριωτικών θεσμών, αλλά το ξεγέλασμά τους και η χρησιμοποίησή τους. Συνεπώς, ο μοναδικός μπορεί να είναι οτιδήποτε, τρομοκράτης, βομβιστής, κρατικός αξιωματούχος, άνθρωπος της θρησκείας κτλ., αν κρίνει και για όσο κρίνει ότι αυτό εξυπηρετεί καλύτερα την επιδίωξη της προσωπικής ευχαρίστησής του. Ξέρει τι είναι οι θεσμοί, αλλά δεν αφήνει να «τον πιάσουν κορόιδο». Αντίθετα, τους εξαπατά αυτός. Είναι ένας «προηγμένος» κυνικός.

Τι είναι όμως η ευχαρίστηση, οι επιθυμίες, τα συμφέροντα, η ελεύθερη θέληση του μοναδικού; Είναι πράγματα αυθύπαρκτα και αυτοκαθοριζόμενα; Και γιατί είναι η ηδονή κάτι αυτοφυές και αληθές, ενώ η παραγωγή αξιών και ιδανικών κάτι ετεροκαθοριζόμενο και ψευδές; Επιπλέον, δεν μπορεί να αντλείται ηδονή από οράματα ή ιδανικά; Γιατί είναι αυτοσκοπός η ηδονή; Ο Στίρνερ, αυτός ο μακρινός συγγενής του μαρκήσιου ντε Σαντ, εξετάζει ανεπαρκώς τα εύλογα αυτά ερωτήματα που σηματοδοτούν, μεταξύ άλλων, και τα όρια της σκέψης του, τα όρια του βιβλίου του, που εύστοχα χαρακτηρίστηκε «οδηγός επιβίωσης μέσα στον καπιταλισμό».

Όλα λοιπόν ξεκινούν από τον εαυτό και καταλήγουν σʼ αυτόν. Για τον Στίρνερ, το γενικό ερώτημα «τι είναι ο άνθρωπος;» δεν έχει καμιά απολύτως σημασία και πρέπει να αντικατασταθεί από το ερώτημα «ποιος είναι αυτός ο άνθρωπος;». Ωστόσο, παρόλο που ο Στίρνερ δεν ιλιγγιά μπροστά στην απομόνωση, στο μηδέν, στο κενό που πρεσβεύει, αλλά θέλει αντίθετα να το «χαρεί», και παρόλο που πιστεύει ότι οι αλήθειες του είναι «σχετικές» και μη ανακοινώσιμες (τότε όμως γιατί έγραψε το βιβλίο του;), κάνει μια περίεργη υποχώρηση. Υποστηρίζει ότι, αφού η κοινωνία είναι κάτι ψευδές και καταπιεστικό, θα έπρεπε να αντικατασταθεί από τον «συνασπισμό» ή «ένωση» των εγωιστών, μοναδικών δηλαδή ατόμων, που θα συνέχιζαν όμως να αποβλέπουν, εντός της ένωσης, στην ικανοποίηση των προσωπικών επιθυμιών τους. Η ένωση αυτή θα ήταν βέβαια ένας «πόλεμος όλων εναντίον όλων», με σκοπό την αύξηση της δύναμης του καθένα σε βάρος, φυσικά, των άλλων. Τα ερωτήματα που εγείρονται αμέσως μετά την αλλόκοτη αυτή σύλληψη είναι πολλά και σπουδαία. Θα περιοριστώ να πω ότι πρώτος ο νεοεγελειανός Μόζες Ες κατηγόρησε τον Στίρνερ γιʼ αυτήν τονίζοντας ότι όλες οι κοινωνίες μέχρι τώρα δεν ήταν παρά παρόμοιες «ενώσεις» ή «συνασπισμοί εγωιστών», που απέβλεπαν και κατέληγαν στην εκμετάλλευση των πολλών από τους λίγους. Ο Ες δεν έλαβε πάντως υπόψη του ότι ο συνασπισμός του Στίρνερ θα λάμβανε χώρα ανάμεσα σε «μοναδικούς», δηλαδή σε αποφενακισμένα άτομα, σε άτομα που θα είχαν προβεί προηγουμένως σε καθολική απομυθοποίηση των πάντων και θα είχαν απαλλαγεί από κάθε είδος αυταπάτης. Ίσως η ιδέα της ένωσης ή του συνασπισμού των εγωιστών ή μοναδικών να είναι τελικά ένα «αντίδοτο» που δίνει ο ίδιος ο Στίρνερ στον απόλυτο ατομικισμό και μηδενισμό του. Όσο κι αν ο συγγραφέας ισχυρίζεται το αντίθετο, ίσως ο «συνασπισμός των εγωιστών» να είναι ένα σκιώδες κοινωνικό πρόταγμα, κάτι που ξεφεύγει δηλαδή από το παρόν και κατοικοεδρεύει στο μέλλον.

Στη συνέχεια θα αναφερθώ σε κάποιους από τους υποτιθέμενους αντιπάλους και διαδόχους του Στίρνερ. Οι κριτικές που δέχτηκε ο Στίρνερ αμέσως μετά την εμφάνιση του «μοναδικού» του βιβλίου ήταν περισσότερες από τους επαίνους και προέρχονταν κυρίως από τους παλιούς του ομοϊδεάτες, τους εγελειανούς της αριστεράς, όπως τον Φόυερμπαχ, τον Ες και τον Μπάουερ. Την πιο δριμεία κριτική του άσκησαν όμως οι Μαρξ και Ένγκελς, το 1845-1846, με το βιβλίο τους Η γερμανική ιδεολογία, το οποίο πρωτοδημοσιεύτηκε όμως σε δύο φάσεις, το 1903-1904 και το 1932, και έμεινε συνεπώς για πάντα άγνωστο στον Στίρνερ. Σημειώνω ότι ο Ένγκελς έκανε για πολύ καιρό παρέα με τον Στίρνερ στο Βερολίνο, στην ομάδα Die Freien, και είναι αυτός που τον κατέταξε το 1886 με το ατυχές βιβλίο του Ο Λουδοβίκος Φόυερμπαχ και το τέλος της κλασικής γερμανικής φιλοσοφίας, στην ίδια κατηγορία με τους αναρχικούς Μπακούνιν και Προυντόν.

Στηριζόμενοι στην πεποίθηση ότι ο εαυτός, η συνείδηση, η αυτοσυνειδησία είναι πράγματα κοινωνικά καθορισμένα και δεν μπορούν να εξεταστούν έξω από τα πλαίσια κάθε συγκεκριμένης εποχής και κοινωνικού περιβάλλοντος, ο Μαρξ και ο Ένγκελς κατηγορούν τον Στίρνερ ότι οι έννοιές του τού μοναδικού και της αυτοσυνειδησίας είναι κενές αφαιρέσεις, απλοϊκός υλισμός και συνάμα απενσαρκωμένος ιδεαλισμός. Τονίζουν ότι, παρόλο που απεχθάνεται το κράτος, δεν μπορεί να το γκρεμίσει, διότι η εξέγερσή του είναι καθαρά «κατʼ όνομα», πλασματική. (Παραβλέπουν όμως το γεγονός ότι ο Στίρνερ δεν θέλει να καταργήσει το κράτος αλλά να το «εξαπατήσει».) Απορρίπτουν επίσης την έννοια των μοναδικών για κάθε άνθρωπο συμφερόντων, των καθαρά ατομικών συμφερόντων (για αυτούς ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον, άρα υπάρχει πάντα, έστω και διαστρεβλωμένο, κάτι που θα μπορούσε να ονομαστεί «γενικό συμφέρον»). Υποστηρίζουν, βεβιασμένα και άστοχα είναι αλήθεια, ότι οι απόψεις του Στίρνερ για την ιδιοκτησία τον καθιστούν εκπρόσωπο των γερμανών μικροαστών, που μόνη τους λαχτάρα ήταν να γίνουν αστοί και να καρπωθούν τα προνόμια των τελευταίων. Τέλος, μέμφονται, ορθά από μια ορισμένη οπτική γωνία, τον Στίρνερ για το ότι ανάγει τελικά όλες τις ανθρώπινες σχέσεις σε σχέσεις ωφελιμισμού και εκμετάλλευσης.

Είναι φανερό πως άβυσσος χωρίζει τον Στίρνερ από τη μια και τους Μαρξ και Ένγκελς από την άλλη. Αρκούμαι εδώ να επισημάνω ότι ο Μαρξ και ο Ένγκελς αφήνονται να παρασυρθούν από την ούτως ή άλλως συζητήσιμη πεποίθησή τους ότι «δεν καθορίζει η συνείδηση τη ζωή, αλλά η ζωή τη συνείδηση» και βλέπουν τον μοναδικό του Στίρνερ ως μια απόπειρα πλήρους ανεξαρτητοποίησης του εγώ, του εαυτού, από τα κοινωνικο-ιστορικά δεδομένα. Ο Στίρνερ όμως αφήνει να εννοηθεί, υπόρρητα κατά τη γνώμη μου, ότι ο μοναδικός δεν είναι αλλά γίνεται. Γίνεται, όταν συνειδητοποιήσει και διώξει όλα τα φαντάσματα που τον κατατρύχουν (κοινωνία, θρησκεία, ανθρώπινη φυλή, κράτος, έθνος, τάξεις κτλ.), τα οποία δεν έχουν κατεβεί από κάπου σαν από μηχανής θεοί αλλά είναι, ασφαλώς, κοινωνικο-ιστορικά κατασκευάσματα. Μπορεί να μη θέλει να τα εξαλείψει, σίγουρα όμως θέλει να τα ξεπεράσει, «να ανεβεί ψηλότερα απʼ αυτά», όπως λέει ο ίδιος. (Εξ ου και η «μόνιμη» εξέγερσή του.). Επομένως, ο χαρακτηρισμός του Στίρνερ ως ενός είδους «αυτιστικού ιδεαλιστή» είναι ανεπιτυχής και μαρτυρεί τη σφοδρή επιθυμία του Μαρξ και του Ένγκελς να τελειώνουν μια για πάντα με μια πολύ προκλητική (έστω και προβληματική) σκέψη. (Αυτό φαίνεται και από τον τεράστιο αριθμό των σελίδων που αντιστοιχούν στη Γερμανική ιδεολογία στον «άγιο Μαξ», δηλαδή στον Στίρνερ.) Πάντως, η βασική διαφορά μεταξύ των τριών έγκειται στο ότι στη σύλληψη του Μαρξ και του Ένγκελς σχετικά με την πράξη μιας ανθρώπινης συλλογικότητας (ομάδας, κοινωνικής τάξης κτλ.), η οποία αφορά το σύνολο των ανθρώπινων όντων, αντιπαρατίθεται η σύλληψη του Στίρνερ σχετικά με τη «δημιουργικότητα» του καλλιτέχνη, ο οποίος πραγματώνει και εκφράζει μόνον τον εαυτό του.

Για να περάσω σε ένα άλλο ζήτημα, μια από τις πιο παράξενες και βεβιασμένες ταυτίσεις που έχουν γίνει είναι εκείνη του Στίρνερ με τους αναρχικούς. Η άποψη αυτή, που ανάγεται στον Ένγκελς και επαναλαμβάνεται αργότερα από τον αναρχικό ποιητή και βιογράφο του Στίρνερ, Μακάυ, παγιώθηκε με τον χαρακτηρισμό του Στίρνερ ως αριστοκράτη ή ατομικιστή αναρχικού, μολονότι δεν κατέστη δυνατό να εντοπιστούν αναρχικοί στοχαστές άμεσα επηρεασμένοι από τις ιδέες του Στίρνερ. Οι μόνοι που ονοματίστηκαν «επίγονοι» του Στίρνερ ήταν ο αμερικανός αναρχικός Μπέντζαμιν Τάκερ, κάποιοι κύκλοι καλλιτεχνών και λογοτεχνών του «τέλους του αιώνα», ιδίως Γάλλοι, και τέλος ορισμένες «τρομοκρατικές» ομάδες αναρχικών που έδρασαν στη Γαλλία και στην Ιταλία τη δεκαετία του 1890, καθώς και διάφορες «γκανγκστερικές» συμμορίες της Αμερικής του 1920.

Οι «εκλεκτικές» αυτές συγγένειες είναι, κατά τη γνώμη μου, πολύ αμφίβολες. Ανυπόστατη ή στην καλύτερη περίπτωση εξαιρετικά χαλαρή φαίνεται για παράδειγμα η σύνδεση του Στίρνερ με τη δράση των αναρχικών «ντεσπεράντος», που ζούσαν εκτός νόμου, σαν μοναχικοί λύκοι, κάνοντας ένοπλες ληστείες, βάζοντας βόμβες και σκοτώνοντας εκπροσώπους του κατεστημένου. Θεωρητικά, ο Στίρνερ δεν θα είχε αντίρρηση για τις ένοπλες ληστείες, αφού αυτές θα ήταν απλώς ένα από τα «πρόσφορα» μέσα που θα μπορούσε να επιλέξει και να χρησιμοποιήσει κάποιος για να εξυπηρετήσει τα συμφέροντά του, θα έβρισκε όμως άνευ νοήματος τη σύγκρουση με το κατεστημένο με βόμβες ή δολοφονίες, είτε αυτές γίνονταν από αυτοτροφοδοτούμενο μίσος είτε με σκοπό να «αφυπνίσουν» τον κόσμο.

Από μια συγκεκριμένη οπτική γωνία, θα μπορούσε να πει κανείς ότι ο Στίρνερ μοιάζει με τους αναρχικούς στην απόρριψη κάθε καθαγιασμένης αυθεντίας (θρησκευτικής, πολιτικής ή ευρύτερα κοινωνικής), στην άρνηση του κράτους ως μέσου εδραίωσης της κοινωνικής τάξης και επιβολής του δικαίου στα μέλη του (ενός δικαίου που καθορίζει με αυστηρούς κανόνες και με τη βία την ατομικότητά τους και τη δράση τους) και στη μη παραδοχή των «αναπαλλοτρίωτων» δικαιωμάτων ιδιοκτησίας. Σε γενικές γραμμές όμως, οι αναρχικοί πιστεύουν ότι αν μέσω της επανάστασης συντριβεί το κράτος και οι ιδεολογικοί μηχανισμοί του, αν αρθούν οι ιδεολογικές αγκυλώσεις της θρησκείας και της παγιωμένης, αμετακίνητης ηθικής, καθώς και οι κοντόφθαλμες ιδεολογίες όπως π.χ. ο εθνικισμός, ο ρατσισμός και ο σεξισμός, αν τέλος καταργηθεί η ιδιοκτησία ως εργαλείο οικονομικής εκμετάλλευσης και κοινωνικής ανισότητας, οι άνθρωποι θα μπορέσουν να πραγματοποιήσουν δυνατότητες κρυμμένες ή φιμωμένες ώς εκείνη τη στιγμή και να χτίσουν μια κοινωνική οργάνωση δίχως αυθεντίες και διακυβέρνηση εκ των άνω, στηριγμένη στην αυτονομία, στην αλληλοβοήθεια και τη συνεργασία. Το πρόταγμα αυτό εμπεριέχει τις εξής πεποιθήσεις: α) ότι ο άνθρωπος είναι, όπως είπε ο Μπακούνιν, βαθύτατα κοινωνικό και συνάμα βαθύτατα ατομικό ον· β) ότι ο άνθρωπος έχει έμφυτη ηθική αίσθηση και αίσθηση δικαίου, οι οποίες μπορούν να αποτελέσουν έρεισμα της συνεργασίας και του αμοιβαίου σεβασμού, χωρίς βέβαια να εξαλείφονται ως διά μαγείας οι διαφορές και οι συγκρούσεις, και γ) ότι ο άνθρωπος μπορεί να πειστεί από το ίδιο του το λογικό και να το χρησιμοποιήσει έτσι ώστε να υλοποιήσει στην πράξη, να δώσει σάρκα και οστά στις ιδέες της ελευθερίας, της ισότητας και της δικαιοσύνης. Κατά τους αναρχικούς λοιπόν, ο άνθρωπος είναι ένα ον που διαθέτει δυνατότητα ριζικής βελτίωσης ή αναμόρφωσης του εαυτού του και του κόσμου (περφεξιονισμός).

Αντίθετα, ο μοναδικός του Στίρνερ δεν δέχεται την ύπαρξη μιας ιδεώδους ανθρώπινης φύσης, που απλώς δεν έχει πραγματωθεί ακόμα, ούτε την πιθανότητα για την επίτευξη κάποιας κοινωνικής αρμονίας. Περιφρονεί κάθε ηθική αρχή (είναι δηλαδή αμοραλιστής) και δεν πιστεύει στη συλλογική δράση ή στην επανάσταση. Θέλει απλώς να απαλλαχτεί από τις αλλοτριώσεις που του έχουν επιβάλλει και να «ζήσει τον εαυτό του», μόνος του, αν και ανάμεσα σε άλλους, εδώ και τώρα. Αμφισβητεί τα δικαιώματα ιδιοκτησίας μόνο και μόνο επειδή του απαγορεύουν να χρησιμοποιήσει ο ίδιος πράγματα που δεν του «ανήκουν». Επειδή όμως τα θέλει, θα χρησιμοποιήσει τη δύναμη που διαθέτει (κάθε μέσο που κρίνει λυσιτελές) για να τα αποκτήσει. Το ίδιο μπορούν να κάνουν και όλοι οι άλλοι. Ανάλογη με τη δύναμη του καθένα θα είναι και η ιδιοκτησία του. Γιʼ αυτό ο Στίρνερ απορρίπτει την άποψη του Προυντόν ότι «η ιδιοκτησία είναι κλοπή». Ο μοναδικός είναι εξ ορισμού εγκληματίας. Επίσης, ο μοναδικός εχθρεύεται το κράτος, όχι επειδή αυτό βιάζει την αυτονομία του ατόμου, αλλά επειδή είναι απειλή για τα ιδιωτικά συμφέροντα του τελευταίου. Το κράτος ασκεί τη δύναμή του πάνω μου, αλλά και εγώ θα ασκήσω τη δική μου. Θα προσπαθήσω με κάθε τρόπο να εξαπατήσω το κράτος και να αποφύγω τους νόμους του. Επομένως, ο μοναδικός είναι ένας κυνικός ατομικιστής που πιστεύει μόνο στη δύναμη και στον ανταγωνισμό και προσβλέπει μόνο στην ικανοποίηση των συμφερόντων και των επιθυμιών του. (Υπενθυμίζω πάντως την αντίφαση που αντιπροσωπεύει η σύλληψη της ένωσης, του συνασπισμού των εγωιστών.). Τέλος, ο μοναδικός αρνείται ουσιαστικά την ελευθερία, την ισότητα και τη δικαιοσύνη, αφού βλέπει τους πάντες και τα πάντα σαν αντικείμενα προς ιδιοποίηση και αφού θεωρεί καθετί συλλογικό υπαρκτή ή δυνητική αλλοτρίωση για το «εγώ».

Είπα ήδη πως ο Μοναδικός του Στίρνερ ξαναπρόβαλε στον ορίζοντα όταν έγινε ευρέως γνωστό το έργο του Φρίντριχ Νίτσε και ιδίως το βιβλίο του Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα, που γράφτηκε το 1883, σαράντα περίπου χρόνια μετά τον Μοναδικό. (Σημειώνω εν παρόδω πως στο ογκώδες έργο του Νίτσε δεν γίνεται καμιά μνεία στον Στίρνερ. Το μόνο που έχουμε στη διάθεσή μας σχετικά με κάποια ενδεχόμενη συγγένεια μεταξύ τους είναι δυο τρεις μαρτυρίες που λένε πως ο Νίτσε γνώριζε το έργο του Στίρνερ. Προσωπική μου γνώμη, την οποία δεν θα στηρίξω με επιχειρήματα τώρα, είναι ότι ο Νίτσε το γνώριζε.

Ο Νίτσε γεννήθηκε το 1844 και πέθανε το 1900 στη Γερμανία σε ηλικία 56 ετών. Σπούδασε φιλολογία, θεολογία και φιλοσοφία και εργάστηκε ως καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Βασιλείας για 6 χρόνια. Παραιτήθηκε από τη θέση του για λόγους υγείας (ο Νίτσε πέρασε όλη σχεδόν τη ζωή του άρρωστος) και, χάρη σε μια μικρή σύνταξη που κατόρθωσε να βγάλει, πέρασε δεκαπέντε χρόνια ως εργένης πλάνης, γράφοντας τα βιβλία του και αλλάζοντας συνεχώς τόπο διαμονής (μέρη που προτιμούσε ήταν η Ελβετία και ο «Νότος», δηλαδή η βόρεια Ιταλία και η νότια Γαλλία). Το 1888, σε ηλικία 44 ετών, είχε ήδη γράψει ένα τεράστιο έργο (15 πολυσέλιδοι τόμοι στην πιο πρόσφατη έκδοση των απάντων του). Τον ίδιο χρόνο εκδηλώθηκε η ψυχική νόσος που θα τον βύθιζε σε πνευματικό σκοτάδι για 11 ολόκληρα χρόνια, ώς τη στιγμή του θανάτου του.

Επιφανειακά, υπάρχουν ομοιότητες ανάμεσα στη σκέψη του Νίτσε και σʼ εκείνη του Στίρνερ. Τέτοιες είναι:

α) Η έμφαση στο υπάρχον άτομο, που πασχίζει εδώ και τώρα να «βγάλει άκρη» με την άμεση εμπειρία του. Η οργάνωση του χάους της άμεσης εμπειρίας είναι για τον Νίτσε «αισθητικό» φαινόμενο. Ο κόσμος δικαιώνεται μόνον ως αισθητικό φαινόμενο.

β) Ο άνθρωπος αναζητά διαρκώς την «αλήθεια», αυτή όμως είναι πάντα σχετική. Εκείνο που μετράει είναι συνεπώς η συνεχής αναζήτησή της, δηλαδή η μόνιμη άσκηση της κριτικής και της αμφισβήτησης σε όλες τις διαστάσεις και τις πτυχές τους.

γ) Η στροφή στον παρόντα κόσμο και συνεπώς η απόρριψη κάθε υπερβατικής, εξωκοσμικής ή αλλοκοσμικής ουσίας και λύσης. Για τον Νίτσε είναι απαράδεκτη κάθε μορφή θρησκείας και ανυπόστατη κάθε μορφή τέλειας, ιδεώδους και δυνάμενης να πραγματοποιηθεί στο μέλλον ανθρώπινης ουσίας και κοινότητας (σαν αυτές που πρεσβεύουν λ.χ. ο κομουνισμός ή ο αναρχισμός).

δ) Η εξονυχιστική εξέταση του ηθικού σύμπαντος, ο εντοπισμός και η καταγγελία των ηθικών συμβάσεων, κοινοτοπιών και αποκρύψεων. Για παράδειγμα, η ηθική αρχή του οίκτου μπορεί να είναι στην ουσία αυτοπροστασία και εκείνη της φιλανθρωπίας φιλαυτία, αγάπη για τον εαυτό.

ε) Η άρνηση κάθε θεσμισμένης αυθεντίας και, φυσικά, της ύψιστης μορφής της, του σύγχρονου κράτους.

στ) Η απολάκτιση ιδεολογιών και πραγματικοτήτων όπως ο φιλελευθερισμός, η αντιπροσωπευτική, κοινοβουλευτική δημοκρατία, ο εθνικισμός, ο φυλετισμός κτλ. αφενός επειδή τείνουν να αρνηθούν την ατομικότητα, να ομοιογενοποιήσουν τους ανθρώπους, να τους μετατρέψουν σε αγέλη, σε κοπάδι (αυτό κάνει κατά τον Νίτσε κάθε μορφή εξισωτισμού, κάθε θεωρία ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι) και αφετέρου επειδή ανάγουν σε ύψιστες και καθοριστικές αρχές ιδιότητες που είναι απλά προσαρτήματα, όπως το χρώμα του δέρματος, το φύλο, η εθνικότητα, η ηλικία κτλ. (Ο Νίτσε ήταν υπέρμαχος μιας μορφής κοσμοπολιτισμού που καμιά σχέση δεν έχει φυσικά μʼ αυτό που είναι γνωστό σήμερα ως παγκοσμιοποίηση.)

ζ) Η ανάδειξη της δύναμης και της σύγκρουσης ως των μόνων πανταχού παρουσών και σίγουρων πραγματικοτήτων στη ζωή και στον κόσμο. (Θυμίζω ότι ο Στίρνερ υποστηρίζει ότι μόνον η δύναμη υπάρχει και η ζωή είναι ο «πόλεμος όλων εναντίον όλων».)

Περνώντας στη θεωρία του Νίτσε, θα ήθελα να τονίσω πως γιʼ αυτόν η θέληση για δύναμη είναι η μόνη δύναμη πάνω στη γη, αυτή που κινεί όλα τα όντα και τα κάνει να αλληλοσυγκρούονται, να συνδυάζονται, να ενώνονται, να ανακατεύονται αέναα. Όπως λέει ο ίδιος στο Πέρα από το καλό και το κακό, «η ζωή είναι κατʼ ουσίαν ιδιοποίηση, παράβλαψη, καθυπόταξη του ξένου και του ανίσχυρου, καταπίεση, σκληρότητα, εκμετάλλευση… δηλαδή θέληση για δύναμη». Επειδή τα όντα δεν έχουν την ίδια δύναμη (δεν είναι ίσα), ο κόσμος είναι μια τάξη ιεραρχίας από το ανώτερο στο κατώτερο, μια τάξη όμως ρευστή και επιδεχόμενη συνεχείς αμφισβητήσεις και ανακατατάξεις. Στην κορυφή της πυραμίδας αυτών των θελήσεων για δύναμη βρίσκεται φυσικά ο άνθρωπος, ο οποίος έχει επιβάλλει και θα επιβάλλει πάντα την εξουσία του πάνω στη φύση και στους ομοίους του. Αυτό που διέπει τις ανθρώπινες σχέσεις είναι ο ανταγωνισμός (ο αρχαίος ελληνικός αγών, αυτό που δεν άφηνε τον Θεμιστοκλή να κοιμηθεί όταν σκεφτόταν «το του Μιλτιάδου τρόπαιον»). Σας θυμίζω στο σημείο αυτό ότι ο Στίρνερ θεωρούσε τον οστρακισμό που λάμβανε χώρα στην αρχαία Αθήνα εκμηδένιση του ατόμου. Αντίθετα, ο Νίτσε υποστηρίζει ότι ο θεσμός του οστρακισμού ήταν θετικός: όταν ένα άτομο ξεπερνάει όλα τα άλλα, παραμερίζεται από την κοινότητα «προκειμένου να ξαναρχίσει το παιχνίδι των ανταγωνιζόμενων δυνάμεων». (Εδώ ίσως θα ήταν ενδιαφέρουσα μια σύγκριση με την ένωση, τον συνασπισμό των εγωιστών του Στίρνερ. Ίσως μέσα σʼ αυτόν τον «συνασπισμό» να κρύβεται η ιδεώδης μορφή αγώνος.)

Για τον Νίτσε, η πιο ισχυρή θέληση για δύναμη είναι η πιο πνευματική, δηλαδή εκείνη που χαρακτηρίζει τους «μεγάλους εφευρέτες καινούργιων αξιών» ή δημιουργούς. Τέτοιοι άνθρωποι προβαίνουν, μαζί με τους μαθητές/οπαδούς τους, σε καινούργιες αξιολογήσεις των ανθρώπινων αξιών, ιδεών και πραγμάτων και έτσι προτείνουν ένα καινούργιο «αγαθό» για την πλειονότητα των ανθρώπων (για τον λαό), αναπόσπαστο από έναν πίνακα «υπερνικήσεων», δηλαδή έναν πίνακα που περιέχει όλα εκείνα που πρέπει να ξεπεραστούν τη δεδομένη στιγμή. Οι δημιουργοί μπορούν να εκφράζουν μια «θετική» ή μια «αρνητική» θέληση για δύναμη. Θετική είναι κάθε θέληση για δύναμη που είναι καταφατική προς τη ζωή, που «ευλογεί τα πράγματα και τον άνθρωπο», και αρνητική κάθε θέληση για δύναμη που δεν σέβεται, δεν εκτιμά και δεν αναδεικνύει την αξία της ζωής. Για παράδειγμα, ο χριστιανισμός, η πανίσχυρη αυτή θρησκεία, υποτιμά και δυσφημεί τη ζωή και τον κόσμο εδώ κάτω εν ονόματι ενός «επέκεινα», ενός άλλου κόσμου τιμωρίας ή ανταμοιβής (κόλαση και παράδεισος). Με τις έννοιες της αμαρτίας και της τιμωρίας ταπεινώνει και κουτσουρεύει το ανθρώπινο σώμα και πνεύμα. Με τον χριστιανισμό ανεβαίνουν στην εξουσία οι αδύναμοι, οι αρνητές της ζωής. Ο Χριστός ήταν βέβαια ένας μεγάλος δημιουργός, εξέφρασε όμως την ηθική και επέβαλε την κυριαρχία των «αδύναμων», των «δούλων», δηλαδή των αρνητών της ζωής.

Μιλώντας για την εποχή του, την εποχή της Δύσης του 19ου αιώνα, ο Νίτσε υποστηρίζει πως είναι παρακμιακή, μηδενιστική, εποχή της κυριαρχίας των αδύναμων και της αρνητικής θέλησης για δύναμη. Το κοινωνικό πρόταγμά του (κι εδώ έγκειται μια από τις ουσιώδεις διαφορές του με τον Στίρνερ) είναι να επικρατήσει πάλι, όπως συνέβη πολλές φορές στην ιστορία, η θετική θέληση για δύναμη, η θέληση για δύναμη των δυνατών. (Το «πάλι» διασώζει ώς ένα βαθμό τον Νίτσε από την κατηγορία ότι προσβλέπει κι αυτός σε μια μελλοντική «τέλεια» κοινωνία.) Παρόλο που διατείνεται πως είναι αμοραλιστής και βρίσκεται «πέρα από το καλό και το κακό», θέλει την εγκαθίδρυση μιας καινούργιας ηθικής, που θα στηρίζεται στην επαναξιολόγηση όλων των δεδομένων μέχρι τώρα αξιών. Το ζητούμενο είναι να βρεθούν οι δημιουργοί, εκείνη η ελίτ που θα προωθήσει και θα επιβάλλει μέσα από ένα νικηφόρο αγώνα έναν τέτοιο σκοπό. Είναι ολοφάνερο ότι ο Νίτσε διαφοροποιείται ευθέως από οποιοδήποτε σοσιαλιστικό ή αναρχικό όραμα μιας μελλοντικής κοινωνίας, η οποία θα ερείδεται κυρίως στη συνεργασία και στην αλληλοβοήθεια ίσων ατόμων. Επιπλέον, ακόμη κι αν νικήσει η θετική θέληση για δύναμη, η κυριαρχία της δεν μπορεί παρά να είναι προσωρινή, όπως διδάσκει η νιτσεϊκή θεωρία της αιώνιας επιστροφής όλων των πραγμάτων –μια δυσνόητη και νεφελώδης θεωρία με την οποία δεν μπορώ να ασχοληθώ εδώ παραπάνω. Εξίσου διαφοροποιείται όμως ο Νίτσε και από τον Στίρνερ, εφόσον πιστεύει σε κάποια μορφή, έστω και αριστοκρατική, συλλογικής δράσης –πράγμα απαράδεκτο και αλλοτριωτικό για τον «Μοναδικό».

Επιγραμματικά, ο μηδενιστικός χαρακτήρας της σύγχρονης εποχής φαίνεται για τον Νίτσε α) από την κυριαρχία του κράτους και των ψεύτικων και παραπλανητικών ιδεωδών της ισότητας, της ελευθερίας και της δικαιοσύνης, καθώς και των γελοίων τυπικών ενσαρκώσεών τους (η ισότητα π.χ. δεν είναι παρά ισότητα έναντι του νόμου και στηρίζεται στην οικονομική και κοινωνική ανισότητα), β) από την κυριαρχία της θρησκείας και των πάσης φύσεως ασφυκτικών και αποστερητικών ιδεολογιών, γ) από την παντοδυναμία του πνεύματος του καπιταλισμού ή του «μικρέμπορου», όπως έλεγε ο ίδιος, με τις αξίες του τού πλουτισμού, της ακατάπαυστης και μηχανικής εργασίας, της επιβεβλημένης σχόλης, του ζωώδους καταναλωτισμού και ηδονισμού. Όλα τα παραπάνω σε καμιά περίπτωση όμως δεν αυτοαποκαλούνται «μηδενισμός», αλλά αυτοπαρουσιάζονται ως πρόοδος και συνεχής βελτίωση της ανθρώπινης κατάστασης. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι για τον Νίτσε αντιπροσωπεύουν τον «κρυφό», αλλά πανίσχυρο, μηδενισμό –αν και ο χαρακτηρισμός αυτός δεν είναι δικός του αλλά δικός μου. Στον «φανερό», τώρα, μηδενισμό ανήκουν όλες εκείνες οι ιδεολογίες και οι φιλοσοφίες που ισχυρίζονται απερίφραστα ότι τίποτε δεν αξίζει, ότι η ζωή είναι μια σειρά επαναλαμβανόμενων κύκλων δίχως νόημα, ότι όλα κανονίζονται, όπως έλεγε π.χ. ο γερμανός φιλόσοφος Άρτουρ Σοπενάουερ, από μια ανώτερη δύναμη, μια «θέληση», που θα μείνει για πάντα άγνωστη στον άνθρωπο και που συνεχώς εξαντικειμενικεύεται δημιουργώντας τις μορφές του υλικού και του πνευματικού κόσμου. Φαντάζομαι πως σʼ αυτήν την κατηγορία θα κατέτασσε ο Νίτσε και την κατά τα άλλα πολύ διαφορετική φιλοσοφία του Μαξ Στίρνερ και παρά τα κοινά στοιχεία που είχε μʼ αυτόν. Μολονότι ο Στίρνερ δεν δεχόταν καμιά υπερβατική αρχή (και προφανώς δεν θα δεχόταν πως μια παντοδύναμη εξωανθρώπινη θέληση σοπεναουερικού ή άλλου τύπου καθορίζει όπως αυτή θέλει τη ζωή των ανθρώπων), ο ατομικισμός και ο ηδονισμός του δεν θα μπορούσε να γίνει αποδεκτός από τον Νίτσε, τον αριστοκράτη φιλόσοφο της κατάφασης στη ζωή, τον υποστηρικτή της υπέρβασης και της επαναξιολόγησης όλων των αξιών, από τον ψυχολόγο που θέλει βέβαια να δρουν και να μην φιμώνονται τα ένστικτα και οι ενορμήσεις, αλλά που τονίζει παράλληλα πως αυτά μετουσιώνονται και πρέπει να μετουσιώνονται διοχετεύοντας την ενέργειά τους σε άλλης τάξης δημιουργήματα. (Σημειώνω εν παρόδω πως στην ιδέα αυτή –και όχι μόνον– στηρίχτηκε αργότερα ο Φρόυντ.)

Ο Νίτσε ζητά λοιπόν μια πνευματική επανάσταση που θα επιφέρει την κυριαρχία της θετικής θέλησης για δύναμη, την οποία αντιπροσωπεύουν οι «δυνατοί». Ωστόσο, τόσο αυτή η σύλληψη για την επανάσταση όσο και η θέληση για δύναμη και το δυαδικό σχήμα «κατάφαση στη ζωή» και «άρνηση της ζωής» παραμένουν για μένα εξαιρετικά προβληματικά, όπως άλλωστε και το αντιδιαφωτιστικό μένος του Νίτσε –με την παντελή απαξίωση της ισότητας, της ελευθερίας και της δικαιοσύνης. Είναι όμως αναπόφευκτο να ισοδυναμεί η δύναμη με την επιβολή της κυριαρχίας, δηλαδή την ανισότητα και την ανελευθερία; Με άλλα λόγια, γιατί να μη συμβαδίζει η διαφορά στη δύναμη με μια θεσμισμένη ισότητα και ελευθερία; (Με τη λέξη δύναμη δεν εννοώ φυσικά καμιά μορφή κοινωνικής, οικονομικής κτλ. δύναμης.)

Στα δυσκολότατα αυτά ερωτήματα δεν θα αποπειραθώ να δώσω κάποια απάντηση τώρα. Αυτό που κρατώ πάντως από τους δύο μεγάλους στοχαστές που μας απασχόλησαν σήμερα, τον Στίρνερ και τον Νίτσε, είναι η συμβολή τους στην κριτική και την απομαγικοποίηση της δυτικής κοινωνίας, η άρνηση κάθε υπερβατικότητας, η απαράμιλλή τους ικανότητα να απομυθοποιούν πεποιθήσεις, ιδέες και αξίες παγιωμένες και ατράνταχτες για αιώνες και η επιμονή τους στην αναζήτηση της αλήθειας, έστω κι αν θεωρούν την τελευταία «σχετική». Αναζήτηση της αλήθειας σημαίνει όμως κριτική, αμφισβήτηση, διερώτηση, αποφενακισμός. Τα στοιχεία αυτά είναι για μένα οι κινητήριοι μοχλοί για μια καινούργια σύλληψη της ατομικότητας και της συλλογικότητας και για μια υπερκέραση της σημερινής παντοδυναμίας του μηδενισμού.

Πηγή :http://athens.indymedia.org/front.php3?lang=el&article_id=1372190

ΝΤΙΝΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ :ΕΝΑΝΤΙΟΝ

2012-01-24T18:35:00.005+02:00

Σε αυτό το μπλόκ θα δείτε και άλλα σχόλια για τον Ν.Χ.Μεγαλοφυής μέσα στην ιδιορυθμία του , τοξικός στα σχόλια του , σήκωσε την οργή φίλων του και συνεργατών του ,όπως ο Γ.Ιωάννου που την αποτύπωσαν στα γραφτά τους.Χάρις σε αυτά τα στοιχεία του χαρακτήρα τουκαι την ακαταπόνητη αφιέρωση του στην τέχνη - από τα ρεμπέτικα μέχρι τον Σολωμό και το ιερό ευαγγέλιο- διάγει ένα βίο μονήρη , ασκητικό ,ελεύθερο και απροσκύνητο έξω από κόμματα , κλίκες και κλακαδόρους.Μαζί με τον Ν.Γ.Πεντζίκη , τον Γ.Ιωάννου , τον Ν.Α.Ασλάνογλου αλλά και τον Ν.Παπάζογλου σημάδεψαν την μεταπολεμική Θεσσαλονίκη του στοχασμού.

Π.Κονδύλης :Το έθνος στην πλανητική εποχή (αποσπάσματα)

2012-01-21T11:54:00.002+02:00

Στο αρθρο αυτο (1996) ο Π. Κονδυλης αντικρουει επιχειρηματα εθνικιστων και αντιεθνικιστών και παρουσιάζει τις επιλογές του ελληνικού εθνοκράτους: εξέγερση κατά της εξάρτησής του ή υποταγή. Επισημαίνει ότι η εξέγερση μπορεί να γίνει δια του εκσυγχρονισμού του

Αποσπάσματα

Το να μιλάει κάποιος για το έθνος κατά τρόπο μεροληπτικό και ιδεολογικό είναι ο κανόνας και θα παραμείνει ο κανόνας. Ωστόσο δεν βλάπτει αν παραβιάζεται κάπου-κάπου ο κανόνας αυτός, έστω και με κίνδυνο να βρεθεί όποιος το κάνει ανάμεσα σε δύο πυρά. Στη μία άκρη του πεδίου της μάχης βρίσκεται η εθνικιστική “δεξιά”, η οποία θεωρεί το έθνος ως το φυσικό πλαίσιο ζωής του ανθρώπου [...και] συγχέει το δικαίωμα ζωής του έθνους με την έννοια της κυριαρχίας του κράτους, μη θέλοντας να εμπιστευθεί το πεπρωμένο του έθνους σε ένα πολυεθνικό κράτος. [...] Δεν μπορεί να μη μειδιάσει κανείς όταν βλέπει σήμερα στην Eυρώπη ότι μερικοί «δεξιοί» εθνικιστές, οι οποίοι επιπλέον αυτοαποκαλούνται «συντηρητικοί», χρησιμοποιούν εναντίον του «Mάαστριχτ» εν μέρει τα ίδια επιχειρήματα που χρησιμοποιούσαν οι κλασικοί συντηρητικοί του 18ου και του 19ο αι. εναντίον της διαμόρφωσης των σύγχρονων εθνικών κρατών. Γιατί ακριβώς οι εκπρόσωποι του κλασικού συντηρητισμού απέρριπταν το εθνικά ομοιογενές κράτος και έδιναν την προτίμησή τους στο πολυεθνικό, του οποίου συνεκτικός δεσμός ήταν η νομιμοφροσύνη προς μια δυναστεία και ένα στέμμα (π.χ. Aυστροουγγαρία).

Στην αντίπερα όχθη φωνασκεί η κοσμοπολιτική και ειρηνιστική «αριστερά», η οποία ελπίζει ότι η έκλειψη των εθνών θα φέρει τη μόνιμη ειρήνη. Tο λογικό σφάλμα είναι προφανές: πόλεμοι γίνονταν και προ της δημιουργίας των εθνών και καμιά στατιστική δεν στηρίζει τη θέση ότι η εμφάνιση του εθνικισμού πολλαπλασίασε τους πολέμους [...] Mολονότι τώρα η «αριστερά» επιθυμεί να εξουδετερώσει ή μάλλον να εξαλείψει από προσώπου γης τους προφανώς σφριγηλούς εθνικισμούς, ωστόσο προσπαθεί ταυτόχρονα να αποδείξει ότι καθαρά έθνη δεν υπάρχουν, επομένως ότι χύνεται ιδρώτας και αίμα για το τίποτε και η παραφροσύνη είναι πλήρης. Tα γεγονότα, τα οποία αναφέρονται συναφώς, πρέπει αναμφίβολα να τα πάρουμε πολύ σοβαρά. Πράγματι, αποδείχτηκε ματαιοπονία η αναζήτηση αμιγών φυλών και εθνών ή η κατάστρωση ενός πάγιου καταλόγου αντικειμενικών και γενικών γνωρισμάτων, με βάση τα οποία θα μπορούσε να ορισθεί το έθνος [...] Aυτά όλα μπορούν να γίνουν δίχως δυσκολία δεκτά όμως από πολιτική άποψη δεν έχουν το παραμικρό βάρος. Tο πολιτικά φλέγον ερώτημα είναι αν συγκεκριμένα σύνολα έχουν την ανάγκη και τη διάθεση, έστω και επιστρατεύοντας μύθους, να ορίσουν τον εαυτό τους ως έθνος και να ενεργήσουν στο όνομα αυτού του έθνους, δηλαδή να ζήσουν και να πεθάνουν. Aν το κάνουν αυτό, αδιαφορώντας μάλιστα για το τι είναι αλήθεια και τι ψέμα, τότε έχουν προφανώς, καλώς ή κακώς, τους λόγους τους, και το μόνο ουσιώδες ζήτημα είναι αν και στο μέλλον θα θεωρούν αυτό το κατασκεύασμα το καλύτερο μέσο για την προάσπιση των συμφερόντων τους. Aν τούτο συμβαίνει πράγματι, τότε οι ιστορικές αποδείξεις και ανταποδείξεις αποτελούν χαμένο κόπο [...]

Σήμερα [...] το ζήτημα δεν είναι αν «το έθνος», γενικά κι αφηρημένα, μπρεί να επιβιώσει ή όχι, αλλά αν τούτο ή εκείνο το υφιστάμενο έθνος εκπληρώνει ή όχι τους όρους της βιώσιμης πολιτικής μονάδας μέσα στην πλανητική εποχή [...]

[Ε]θνικά κράτη, τα οποία τελούν υπό έμπρακτη πολιτική και οικονομική εξάρτηση[:] Tο αν θα στέρξουν στη μοίρα τους αυτή, ώστε τουλάχιστον με την υποταγή τους σε μιαν ισχυρότερη δύναμη να μην αποκοπούν ολότελα από την πλανητική εξέλιξη, ή αν θα εξεγερθούν εναντίον αυτής της μοίρας, γιατί θεωρούν τον οικουμενισμό των μεγάλων δυνάμεων μέσο επεκτατισμού και εκβιασμού –αυτό δεν θα το αποφασίσει μόνον η ψυχρή λογική του συμφέροντος, αλλά και βαθύρριζα συναισθήματα. Eπίσης, ανοιχτό είναι το ζήτημα αν η εξέγερση εξυπηρετεί καλύτερα τη συντήρηση της παραδοσιακής ταυτότητας από ό,τι την εξυπηρετεί η υποταγή. Γιατί η εξέγερση, αν θέλει να είναι επιτυχής, απαιτεί γρήγορο εκσυγχρονισμό, ενώ η εκούσια υποταγή μπορεί να συνοδεύεται από την ανακαίνιση παραδοσιακών ψευδοπροσόψεων για λόγους ψυχικής υπεραναπλήρωσης και τουριστικής αξιοποίησης (παράδειγμα η σημερινή Eλλάδα) [...]

ΠΗΓΗ: Καθημερινή, 04.07.1996. Πλήρες κείμενο (σ. 34)

Και http://kondylis.wordpress.com/

Τι είδους αντιεξουσιαστές είναι αυτοί που φιλοξενούν αυτούς που νοσταλγούν την οθωμανική αυτοκρατορία;

2012-01-19T18:48:00.005+02:00

Σήμερα(19.1.2012) στο στέκι NOSOTROS της αντιεξουσιαστικής κίνησης φιλοξενείται η εκδήλωση με :
ΚΥΚΛΟΙ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗΣ: Διοργάνωση Αντιεθνικιστική Κίνηση ΙΙ. Η Οθωμανική αυτοκρατορία και οι τραγικές για τους κατοίκους της συνέπειες της κατάρρευσής της
με ομιλητές τον Α.Ντέντε και τον Φ.Κυρίτση.

Σε αυτή την περίπτωση επιβεβαίωνεται ότι παντού , αλλά ειδικά στην χώρα μας , τις ιδεολογίες τις αναιρούν αυτοί που τις επικαλούνται και όχι οι αντιπαλοί τους. Είναι εντυπωσιακό ότι μια αντιεξουσιαστική κίνηση να φιλοξενεί αυτούς που θρηνούν για την πτώση μιας αυτοκρατορικής εξουσίας.Όπως έχουμε γράψει αλλού πολλοί αναρχικοί πολέμησαν μαζί με τους Έλληνες κατά της οθωμανικής αυτοκρατορίας στον ατυχή πόλεμο του 1897 , αλλά και στις επαναστάσεις για την απελευθέρωση της Κρήτης μαζί με τον Καλλέργη .Ένας από αυτούς ήταν ο Γ.Φλουράνς(στην άνω φωτογραφία ) που στην συνέχεια τον ξαναβρίσκουμε στην Κομμούνα του Παρισιού.Αλλά και η Ρόζα Λούξεμπουργκ καλούσε τους λαούς της Μικράς Ασίας να επαναστατήσουν κατά της οθωμανικής αυτοκρατορίας.Φυσικά και ο Μπακούνιν υπερασπίστηκε την αυτοδιάθεση των λαών , ενώ ο Π.Κροπότκιν σε αντίθεση με τον Λένιν που για πρώτη και τελευταία φορά κήρυξε τον "επαναστατικό ντεφαιτισμό", ζήτησε το 1917 από τον ρώσικο λαό να υπερασπιστεί ένοπλα την πατρίδα του από τον γερμανικό μιλιταρισμό.
Εδω συμβαίνει το οξύμωρο οι αντιεθνικιστές μας - ή καποιοι απο αυτούς- να συναντούνται με τον Μπουτάρη και κάποιους επιχειρηματίες που επιθυμούν να κάνουν μπίζνες μαζί με τους νεοθωμανούς του ΝΤΑΒΟΥΤΟΓΛΟΥ και όλους τους νοσταλγούς της επανασύστασης οθωμανισμού ή κάποιους άλλους διανοούμενους που θεωρούν ως λύτρωση την υποταγή στην Τουρκία (επαναλάμβοντας ως φάρσα την "Πατρική Διδασκαλία").
Ίσως η επόμενη εκδήλωσή τους έπρεπε να είναι με Αρμένιους , Κούρδους και Μικρασιάτες πρόσφυγες για να πούν και αυτοί τις δικές τους εμπειρίες από την οθωμανική αυτοκρατορία και τον κεμαλισμό.
Βλέπε σχετικά εινδιαφέρουσα συζήτηση:http://athens.indymedia.org/front.php3?lang=el&article_id=1370057

Πως η οικονομία μας έγινε παρασιτική

2012-01-16T07:23:00.005+02:00

Σύμφωνα με την ΗΜΕΡΗΣΙΑ έχουν χαθεί απο το 1980 πεντακόσιες χιλιάδες στρέμματα αμπελώνες που υπήρχαν , ενώ το Υπουργείο Ανάπτυξης απαγορεύει τις νέες φυτεύσεις μέχρι το 2015.Οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις περιορίζονται σε 5 στρέμματα για κάθε αγρότη , που δεν είναι βιώσιμες οικονομικά.Πρόκειται για αποικιακού χαρακτήρα μέτρα , που οδήγησαν στον παρασιτισμό και τελικά στην χρεοκοπία.

"Μνημονεύετε Γιάννη Τσαρούχη..."

2012-01-15T11:47:00.004+02:00

ΡΗΞΗ Τεύχος 81

«Μνημονεύετε Γιάννη Τσαρούχη ….»

Ο Γιάννης Τσαρούχης με το έργο και τις σκέψεις του μας απάντησε στα ερωτήματα: πως μπορείς να αποδέχεσαι κριτικά και γόνιμα τον μοντερνισμό και την πρωτοπορία και συγχρόνως να έχεις χωνεύσει κάθε ζωντανό στοιχείο της σύνθετης παράδοσης μας , πώς μπορείς να διαλέγεσαι με την οικουμενικότητα και συγχρόνως να διασώζεις τον εαυτό σου , πως μπορεί να είσαι Βαλκανικός και συγχρόνως Ευρωπαίος, πώς να διακρίνεις την ξενολατρία από την ξενοφοβία .
Όταν σήμερα κάποιοι στοχαστές θεωρούν ότι στον Γκρέκο βρήκαν εκείνο το πρότυπο, που δικαιολογεί τον μεταπρατισμό και τον ξενόδουλο μιμητισμό τους , ο Γιάννης Τσαρούχης σε συνέντευξη του στην Άννα Μιχαλιτσιάνου θα αποφανθεί «ότι ο Γκρέκο θα ήταν πιο μεγάλος ζωγράφος αν έμενε , αν μπορούσε να μείνει , στην Κρήτη.»
Μας εξομολογείτε ότι επειδή είναι λάτρης του Νίτσε , δεν συμμερίζεται τον λαϊκισμό , αλλά τον ενδιαφέρει ο «λαϊκός που δίνει τους κορυφαίους » , όπως είναι ο Θεόφιλος. Θεωρεί μάλιστα «ο μόνος δρόμος για να γίνει κάτι παγκόσμιο είναι να είναι εθνικό » ώστε αν «η Ελλάς δεν έκανε καμιά προσπάθεια σοβαρή να βρεί το ελληνικό της στοιχείο , όπως κάθε ενδιαφέρον λαός , είναι απαραίτητο να το κάνει». Σε όλους αυτούς που παιανίζουν ότι η Ελλάδα είναι η Δύση και η κοιτίδα του πνεύματος της , αντιτείνει ότι «ένας αληθινός καλλιτέχνης πρέπει να έχει συνείδηση της διαφοράς που μας χωρίζει από τους Ευρωπαίους ».
Μαθητής του Κόντογλου, ο Τσαρούχης , αλλά και έτοιμος να αφομοιώσει την νεοτερικότητα συμπεραίνει ότι «όλοι οι Έλληνες είμαστε βυζαντινοί , για να μην πω αρχαίοι Έλληνες , και αναγκαστικά κάνουμε ό,τι θα έκαναν οι βυζαντινοί , αν ζούσαν σήμερα .Ό,τι κάνουμε σήμερα ,αν είμαστε ειλικρινείς , είναι η εξέλιξη της βυζαντινής τέχνης .Πάντως , πιστεύω βαθύτατα σ’ αυτό , που έλεγε ο αρχιτέκτων Γκάουντυ, «δεν πρέπει να συνεχίσουμε να μιμούμεθα την γοτθική τέχνη , πρέπει να την τελειοποιήσουμε » Με αυτή την έννοια προχωρούμε με την παράδοση και αν είμαστε ικανοί την ξεπερνάμε.
Ο έρωτας και μάλιστα ο «θείος έρωτας » κατά πως λέγει η μυστική μας παράδοση είναι η πηγή της έμπνευσής του . Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό του στοιχείο , που η ισοπεδωτική πολιτική ορθοφροσύνη περιφρονεί ή αποσιωπεί. Ο Τσαρούχης εξηγεί ότι τις μορφές του, τις είδε μέσα από τον θείο έρωτα : «Δεν μ’ ενδιαφέρει η ύλη που φθείρεται αλλά το θεϊκό μέρος του ανθρώπου. Αυτό που μπορεί να το βρεί κανείς σε κάθε άνθρωπο , αν έχει την απαιτούμενη ευλάβεια » ενώ προσθέτει στο ίδιο πνεύμα «επειδή υπάρχουν φαρισαίοι , δεν υπάρχει λόγος να είναι κανείς άθρησκος .Η εκκλησία όπως είναι , μ’ όλα της τα ελαττώματα , είναι ένας θησαυρός. Μας διδάσκει την ψυχική εγρήγορση , που είναι η βάση κάθε πνευματικής δημιουργίας .Δεν είμαστε πια στον 19ο αιώνα και στις επαναστατικές του ιδέες. Κάθε εποχή έχει τη δική της επαναστατικότητα.»
Όμως κατανοεί ότι θα πρέπει να ανοιχτούμε στον κόσμο. Αν «ο ελληνικός λαός έχει κρατήσει μέχρι αηδίας πολλά γνωρίσματα της αρχαιότητας» , ο κλασικισμός έκτισε το «ψεύτικο κάστρο του εθνικισμού μας» , που σε πολλές περιπτώσεις – εκτός των άλλων αρνητικών που έθρεψε- εμπόδισε την προσέγγισή μας με τους βαλκανικούς λαούς. Δυτική επιρροή είναι ο βλοσυρός αρχαιοπρεπής πουριτανισμός του Μιστριώτη όσο και η δημοτικιστική αδιαλλαξία .Επειδή έχει συνείδηση ότι ο δυτικός πολιτισμός «είναι αντίθετος προς την αληθινή μας παράδοση, όποιας καταγωγής και όποιου σχηματισμού και αν είναι αυτή» είναι ιδιαίτερα καχύποπτος σε κάθε δυτική επιρροή. Όπως λέγει «πρέπει να προσέχουμε να εισάγουμε ό,τι καλύτερο έχει η Δύση και να τ’ αφομοιώνουμε με ό,τι ανώτερο έχουμε εμείς.»
Βεβαίως πολύ έγκαιρα είχε δει να διαμορφώνεται μια εφιαλτική κατάσταση : «Δεν αισθάνομαι καμία τύψη από καμία ξένη επίδραση , αν αυτή είναι καλή. Αλλά εδώ πρόκειται για κάτι άλλο , πρόκειται για την προσπάθεια μερικών φτηνών φανατικών να μετατρέψουν ένα λαό σε μάζα , ζηλεύοντας ίσως ειλικρινά όσους έπαθαν αυτό το κακό. Είναι το αιώνιο «εφάμιλλο των ευρωπαϊκών» , που σημαίνει εφάμιλλο του κάθε κακού που έχει η Ευρώπη. Έχοντας συνείδηση βαθειά πως πρέπει να κάνουμε πολλά μπόλια δυτικά για να επιζήσουμε , προσπαθώ αυτά τα μπολιάσματα να γίνονται με άκρα προσοχή και διαύγεια πνεύματος. Ό,τι καλό έχει η Δύση είναι πολύ συχνά δημιουργικά επηρεασμένο απ’ ό,τι ψηλότερο δημιούργησε η ελληνική τέχνη .Πρέπει να είσαι πολύ αγράμματος για να το αγνοήσεις αυτό. Εν τούτοις , ο εξευρωπαϊσμός είναι μια λεπτή εγχείρηση που πρέπει να γίνεται με πολλή προσοχή .Κάθε χοντροκοπιά και απλοποίηση είναι κίνδυνος-θάνατος. »
Σήμερα βέβαια η πορεία που ακολούθησε η χώρα μας επιβεβαίωσε τους χειρότερους φόβους του Τσαρούχη. Ο υποτιθέμενος εξευρωπαϊσμός μας ταυτίστηκε με τον εκχυδαϊσμό του πολιτισμού, τον εκτοπισμό του λαού στο περιθώριο μέσω της νάρκωσης του , την μετατροπή του σε μάζα που εύκολα χειραγωγείται και την αναρρίχηση μιας μαφιόζικης τάξης που μοναδικό σκοπό είχε να λεηλατήσει το κράτος και τα ευρωπαϊκά προγράμματα.
Πάντα «στην Ελλάδα συμβιώνει το κάλλιστο με το χείριστο » , αλλά αυτό το κακό που συνέβη στις μέρες μας δεν έχει προηγούμενο. Ο Τσαρούχης θεωρεί ότι οι Έλληνες «αγνοούν τους θησαυρούς της πατρίδα τους. Θα γίνουν θρήσκοι όσο μορφώνονται .Αντίθετα με άλλους που όσο μορφώνονται παύουν να είναι θρήσκοι. Όταν περνάει ο Επιτάφιος και οι γυναίκες κάνουν το σταυρό τους, είναι ένα στοιχείο πολιτισμού. »
Η καταστροφή του πολιτισμού μας έχει μια δραματική αισθητική και αρχιτεκτονική πλευρά , που φαίνεται από την εικόνα της Αθήνας και κάθε άλλης , σχεδόν , ελληνικής πόλης. Για αυτό οι πλούσιοι «θα έπρεπε να δώσουν χρήματα και να γκρεμίσουν ολόκληρα τετράγωνα και να λέγεται : «Εγκρεμίσθη υπό του Ωνάση. Εγκρεμίσθη υπό του Νιάρχου… »
Ο Τσαρούχης θέτει την ολιγάρκεια ως προυπόθεση του πολιτισμού : «Ο Έλληνας έχασε ένα μεγάλο κίνητρο που είχε στη ζωή του :Την πείνα. Τώρα τρώει και όλοι έχουν κοιλιά και στομάχι. Λοιπόν δεν μπορεί να έχουν τη δραστηριότητα που είχανε ως πεινασμένοι. Ό,τι μεγάλο έκανε η Ελλάς – είτε από φιλοσόφους είτε από απλούς ανθρώπους – το έκανε από την πείνα. Ο Έλληνας φαγωμένος γίνεται ένα αποκτηνωμένο ζώο. Η πείνα πρέπει να γίνει σήμερα δίαιτα. »
Εξ αιτίας του Μνημονίου όλα και περισσότεροι θα γνωρίζουν την έλλειψη , την οδύνη, την φτώχεια , την πείνα και όχι την δίαιτα. Αν θα υπάρξουν και τα αποτελέσματα που ανέμενε ο Τσαρούχης , στον χώρο του πολιτισμού και της κοινωνίας ,θα το δείξει ο χρόνος που θα περάσει.

1 Γ.Τσαρούχης :Λίθον όν απεδοκίμασαν οι οικοδομούντες, Εκδόσεις Καστανιώτη, σελ.167
2.όπως προηγούμενα σελ.163
3.όπως προηγούμενα σελ.163
4.όπως προηγούμενα σελ. 175
5.όπως προηγούμενα σελ.192
6. όπως προηγούμενα σελ.68
7. όπως προηγούμενα σελ. 80
8.όπως προηγούμενα σελ.81
9.όπως προηγούμενα σελ.129
10. όπως προηγούμενα σελ.128
11. όπως προηγούμενα σελ.129
12. όπως προηγούμενα σελ.129
13.όπως προηγούμενα σελ.130
14.όπως προηγούμενα σελ.146
15.όπως προηγούμενα σελ. 146
16. όπως προηγούμενα σελ.112
17. όπως προηγούμενα σελ. 100

Συνέδριο για τον Π.Κονδύλη στην Πολωνία

2012-01-08T22:56:00.001+02:00

Η Ανωτατη Οικονομικη Σχολη του Μπιντγκοστς στην Πολωνια [ Instytut Kulturoznawstwa Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczi ] είχε προγραμματίσει για τις 2 Δεκεμβρίου 2011 διεθνές συνέδριο εις μνήμην Π. Κονδύλη (Πηγή). Μεταφράζω παρακάτω τους τίτλους των ομιλιών που αφορούν τον ΠΚ [ΠΚ = Παναγιώτης Κονδύλης]:

Lech Zieliński: Η έννοια της κοσμοεικόνας και της ταυτότητας στη θεωρία της απόφασης του ΠΚ
Dietrich Harth: Η φιλοσοφία της επιβίωσης του ΠΚ
Urlich Froeschle: Εισαγωγικές σκέψεις στον ΠΚ
Andreas Cser: “Συντηρητισμός” στον ΠΚ
Falk Horst: Πραγματικότητα και διαμόρφωση της θεωρίας στον ΠΚ
Ευάγγελος Σπυρόπουλος: Οι αιτίες της παρακμής της σύγχρονης Ελλάδας ή η προφητεία περί ανάδειξης της Τουρκίας σε περιφερειακή υπερδύναμη
Αννα Λάζου: Η Αρχαία Ελλάδα στον Εγελο και τον Μαρξ και το ζήτημα της ιστορικής συνέχειας κατά τον ΠΚ
Gisela Horst: Βιογραφικές παρατηρήσεις για τον ΠΚ

Kondylis Tagung in Bydgoszcz (Polen), 12.2011, organisiert durch die Wirtschaftshochschule Bydgoszcz (Quelle):

prof. dr hab. Lech Zieliński Zum Begriff Weltbild und Identität in der Entscheidungsphilosophie von Panajotis Kondylis
prof. dr hab. Dietrich Harth Panajotis Kondylis Philosophy of Survival
dr Urlich Froeschle Einführende Gedanken zu Kondylis
dr Andreas Cser “Konservativismus” bei Kondylis
dr Falk Horst Wirklichkeit und Theoriebildung bei Kondylis
prof. dr Evangelos Spyropulos The Causes of Modern Greece Decline or Prophesy of Turkey becoming a peripheral superpower
Anna Lazou Ancient Greece in Hegel and Marx and the problem of Historical Continuity: Kondylis quoted
Gisela Horst Biographical remarks on Kondylis

από http://kondylis.wordpress.com/

42115 προβολές σελίδων απο τον Μάιο του 2010,και συνεχίζουμε!

2012-01-04T17:57:00.003+02:00

Προβολές σελίδων ανά χώρα

Ελλάδα 33.903

Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής 1.927

Κύπρος 1.481

Γερμανία 1.211

Γαλλία 570

Ρουμανία 506

Ηνωμένο Βασίλειο 443

Ρωσία 182

Πολωνία 151

Ολλανδία 133

ΑναρτήσειςΠερισσότερα ▸
ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ :Βαρυσήμαντη ομιλία για την ελλ...
22 Οκτ 2010 1.454 Προβολές σελίδας

Η αλληλογραφία Π.ΚΟΝΔΥΛΗ - Γ.ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ:Ένα σοβαρ...
13 Ιαν 2011, 2 σχόλια 494 Προβολές σελίδας

Ο Μαραντζίδης και το ΚΚΕ
22 Φεβ 2010 373 Προβολές σελίδας

Η Θεωρία του Αντάρτη :Σχόλια στον Κ.ΣΜΙΤ,στον Π.Κ...
9 Οκτ 2010 325 Προβολές σελίδας

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΡΑΙΣΚΑΚΗΣ
14 Μαρ 2011 280 Προβολές σελίδας

Πλήρες ιστορικό προβολών σελίδων
42.115

Δημήτρης Τζιόβας:Ο μύθος της γενιάς του τριάντα-νεοτερικότητα, ελληνικότητα και πολιτισμική ιδεολογία

2012-01-04T07:13:00.005+02:00

ΝΕΟΣ ΛΟΓΙΟΣ ΕΡΜΗΣ Τ.3

Δημήτρης Τζιόβας:Ο μύθος της γενιάς του τριάντα-νεοτερικότητα, ελληνικότητα και πολιτισμική ιδεολογία ,Εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 2011, σελίδες 589

Το νέο έργο του Δ.Τζιόβα θα λέγαμε ότι παρουσιάζει αρτιότητα , αν δεν επέμενε σε ένα αυτουπονομευτικό τίτλο .Τι σημαίνει «μύθος της γενιάς του τριάντα ». Υπήρξε άραγε ή όχι ;Εννοεί μήπως ότι πάνω από την λογοτεχνική παραγωγή της ,δημιουργήθηκε μια ψευδή ιδεολογία που την συγκάλυψε; Εκτός αν ο Τζιόβας θεωρεί πως οι στοχαστές που την απάρτισαν δεν έχουν κανένα συνεκτικό ιστό που να τους συνδέει.
Προφανώς το περιεχόμενο και σημασίες που κομίζει η γενιά του ΄30 δεν έχει εξαντληθεί .Ενώ κάθε νέα μελέτη που δημοσιεύεται αντί να κλείνει την συζήτηση , διευρύνει περισσότερο την θεματολογία .Σε κάθε απάντηση εμφιλοχωρεί ένα νέο ερώτημα.
Ο συγγραφέας στην εισαγωγή δίνει την ακόλουθη διευκρίνιση: «Ο μύθος δεν χρησιμοποιείται εδώ με την έννοια της ψευδούς ή παραποιημένης ερμηνείας των γεγονότων , που επικράτησε στην ιστοριογραφία μετά τον Διαφωτισμό , αλλά ως ένα μείγμα πεποιθήσεων , προκαταλήψεων , ερμηνειών ή εντυπώσεων οι οποίες συντέλεσαν στο να κατασκευαστούν διαφορετικές κατά καιρούς εικόνες της γενιάς , τόσο από τους εκπροσώπους της όσο και από τους επικριτές της. »( σελ. 60).Η επιμονή στις θεωρητικές προκείμενες του Μπενεκτίτ Άντερσον ή του Χομπσμπάουν περί της «φαντασιακής κατασκευής ενός πολιτιστικού αφηγήματος » ή και οι αναφορές του στις θεωρίες που ορίζουν το έθνος ως νεωτερική αποκλειστικά κατασκευή ,αναλώνει τις ερευνητικές δυνατότητες του Τζιόβα σε ατραπούς χωρίς διέξοδο. Η γονιμότητα του έργου του οφείλεται στο γεγονός ότι στην πραγματικότητα τελικά δεν παραμένει ιδιαίτερα πιστός στις θεωρητικές προυποθέσεις και αναφορές που έθεσε. Μάλλον θέλησε να δείξει ότι ευθυγραμμίζεται με έναν ακαδημαϊκό και δημοσιογραφικό κομφορμισμό που εξαρτά την εγκυρότητα ενός έργου από την συμμόρφωση σε τέτοιου είδους προυποθέσεις.
Παρόλα αυτά ο Δ.Τζιόβας έχει πραγματοποιήσει ευρύτατη ερευνητική δουλειά και διαθέτει την γνώση των κριτηρίων που θεμελιώνουν σε γερές βάσεις τα πορίσματα που διατυπώνει. Επισημαίνει λοιπόν τονίζοντας την γόνιμη σύζευξη που επιχείρησε η γενιά του τριάντα ανάμεσα στην εντοπιότητα και την οικουμενικότητα : «Παρακάμπτοντας αφενός τον μισοξενισμό και αφετέρου τον μιμητισμό η γενιά του ’30 προσπάθησε να προσδιορίσει την ελληνική ταυτότητα , να την απαλλάξει από τις δυτικές παραμορφωτικές προκαταλήψεις και να αναδείξει μια ισχυρή νεοελληνική ιδιαιτερότητα που θα είναι σε θέση να αντιπαραβληθεί αξιοπρεπώς με την ευρωπαϊκή παράδοση » (σελ. 265).
Χρήσιμη επιπλέον είναι η εξιστόρηση των κατηγοριών που κατά καιρούς έχουν εγερθεί κατά της γενιάς του ’30.Έτσι αν σήμερα κάποιοι της προσάπτουν τις κατηγορίες του εθνικισμού ή και του λαϊκισμού , παλαιότερα τόσο από την αριστερά όσο και από την δεξιά είχαν διατυπωθεί οι ακριβώς αντίθετες ενστάσεις : της έλλειψης ουσιώδους σχέσης με τον ελληνισμό και την ελληνικότητα , της περιφρόνησης της λαϊκότητας και την εμμονή στον ελιτισμό και στον κοσμοπολιτισμό. Είναι προφανές ότι το ιδεολογικό κλίμα, της κάθε εποχής ,εμπόδισε σε πολλές περιπτώσεις τους κριτικούς να εντοπίσουν το τι πραγματικά εκπροσωπούσαν συγγραφείς όπως ο Θεοτοκάς ή ο Καραγάτσης ή ο Σεφέρης και ο Ελύτης .Ιδιαίτερα η πρώτη μεταπολεμική γενιά αισθάνθηκε τόσο βαριά να πέφτει πάνω της η σκιά και η δόξα της γενιάς του τριάντα , που μοιραία αντέδρασε .Σε αυτό τον λόγο θα πρέπει να αποδοθεί η αντίδραση κάποιων όπως ο Ρένος Αποστολίδης και ο Θωμάς Γκόρπας.
Ο Δ.Τζιόβας τονίζει την αδιέξοδη εξ αριστερών κριτική και τις συγκλίσεις με συντηρητικούς κριτικούς : «Παρά την επιμονή στην επαναστατικότητα του περιεχομένου και την έμφαση στην αναπαράσταση της πραγματικότητας , η ελληνική Αριστερά εμφανίζεται , απέναντι στη γενιά του’ 30, αμέθοδη και ασυντόνιστη ,χωρίς συγκεκριμένη εναλλακτική πρόταση , επιτρέποντας έτσι στην «αστική και παρακμιακή λογοτεχνία» της γενιάς του ‘ 30 να διεκδικεί την πρωτοπορία της με την ανανέωση της μορφής και τη ζωντάνια της γλώσσας»(σελ.482).Βεβαίως η εμμονή στην ρεαλιστική αποτύπωση της κοινωνικής πραγματικότητας εμπόδισε την αριστερά να αποδεχθεί νέους εκφραστικούς τρόπους όχι μόνο στην Ελλάδα , αλλά σε όλη την Ευρώπη. Όμως δεν μπορεί να αγνοηθεί η συμβολή στην ευρύτερη αναγνώριση της ποίησης του Ελύτη και του Σεφέρη που έχει η μελοποίηση τους από τον Μίκη Θεοδωράκη ή ότι και η ποίηση του Γ.Ρίτσου σε μια ευρύτερη προοπτική μετέχει του πνευματικού σύμπαντος και της θεματολογίας της γενιάς του’30.
Ενδιαφέρον είναι το περιστατικό που αναφέρει ο Τζιόβας , που φανερώνει ότι τελικά τα παραταξιακά σύνορα στην Ελλάδα και στις πιο ακραίες εποχές ήταν διάτρητα: «Τον Φεβρουάριο του 1971 ο Γιάννης Σκαρίμπας , σε συνέντευξη Τύπου με αφορμή την έκδοση των ποιητικών του Απάντων ,κατηγόρησε τη γενιά του ’30 ότι ύψωσε τείχος σε πολλούς αξιόλογους νέους και ότι «αποτελεί το σαθρό καθεστώς το οποίο μας δυναστεύει σαράντα ολόκληρα χρόνια και εναντίον του οποίου πρέπει κάποτε να γίνη μια επανάσταση». Παρών στη συνέντευξη «ήταν και ο υφυπουργός Προεδρίας Κυβερνήσεως κ.Δ.Τσάκωνας, «συνοδοιπόρος» , ως είπεν ο ίδιος του ποιητού. »(σελ.482).
Ο Δ.Τζιόβας ολοκληρώνοντας την περιπλάνηση στο έργο , στις αξίες και στις επιδράσεις της γενιάς του ΄30, συμπεραίνει: «Όντας ουσιαστικά η πρώτη που την απασχόλησε σοβαρά το θέμα της σχέσης της Ελλάδας με τη Δύση, αναγνωρίζοντας την πολιτισμική της υπεροχή και αμφισβητώντας ταυτόχρονα την ηγεμονία της , η γενιά του ΄30 προσπάθησε να συμφιλιώσει το τοπικό με το κοσμοπολίτικο και το παραδοσιακό με το μοντέρνο.»( σελ.534).Σε μια εποχή που αρκετοί επιμένουν στον εξοβελισμό κάθε ταυτότητας , και ιδιαίτερα της ελληνικής , ώστε εύκολα να αφομοιωθούμε από τον παγκόσμιο χυλό , η αναγνώριση και η υπενθύμιση του αυτονόητου – η ύπαρξη αν μη τι άλλο της ελληνικής ετερότητας και ο συγκερασμός του εθνικού με το διεθνικού - είναι ένα γεγονός ενθαρρυντικό…

ΣΑΒΒΑΣ ΠΑΥΛΟΥ:Σχόλια για τις τουρκικές προβοκάτσιες και δολιοφθορές

2011-12-27T21:31:00.005+02:00

Δεν σας φταίνε οι καημένοι οι Τούρκοι γιατί είσαστε νεοκύπριοι ή κατώτερης ευφυΐας
Δεκεμβρίου 27, 2011

Οι αποκαλύψεις του πρώην πρωθυπουργού της Τουρκίας, για την εντεταλμένη πυρπόληση των ελληνικών δασών, εκ μέρους των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών, δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία για όσους παρακολουθούν τις εξελίξεις, τις νοοτροπίες και τις τακτικές που αναπτύσσει και εφαρμόζει η τουρκική, πειθαρχημένη και αποτελεσματική, επεκτατική πολιτική. Και άλλες φορές ειπώθηκε και επεξηγήθηκε ότι πολλά τεκμήρια για τις πυρκαγιές των ελληνικών δασών οδηγούν στις τουρκικές μυστικές υπηρεσίες, όμως αμέσως, μόλις γραφόταν αυτό, ένας οχετός από κείμενα και λόγους, γραμμένους και εκφωνούμενους από υψηλόμισθους και εις τα ανώτερα δώματα εντύπων και ραδιοτηλεοπτικών μέσων ευρισκομένους, ακολουθούσε, που μιλούσε για συνομωσιολόγους, εθνικιστές και άλλους φανατικούς, που τις αδυναμίες της Ελλάδας τις αποδίδουν, με «μανία και προκατάληψη», στους Τούρκους.

Θα ήταν καλό, αν είχαμε μια δυναμική και ελεύθερη δημοσιογραφία στην Ελλάδα, κάποιοι να έψαχναν και να εντόπιζαν τη σχετική συζήτηση, όταν αναφερόταν, η πιθανότητα έστω, ότι πίσω από τις φωτιές βρίσκονται οι μυστικές τουρκικές υπηρεσίες, τι γραφόταν, με μίσος και λοιδορία, από διάφορους προοδευτικώνυμους δημοσιογράφους.

Έχω ιδίαν πείρα όταν απέστειλα απάντηση στο ιδεοληπτικό και προκατασκευασμένο άρθρο του Λιάκου, στο Βήμα Αθηνών, για τους νεκρούς της μπανιέρας του 1963 και συνάντησα την πείσμονα άρνηση να δημοσιευτεί -η δικαιολογία του Πρετεντέρη, με τον οποίο επικοινώνησα, ήταν ότι ήρθε είκοσι μέρες μετά, συνήθως δημοσιεύουν απαντήσεις εντός δεκαπενθημέρου. Λοιπόν το Βήμα αφήνει την προπαγάνδα του Ντενκτάς χωρίς απάντηση, κατ΄ ακρίβειαν την προωθεί, με το δικαιολογητικό ότι το κείμενο έφτασε κοντά της λίγο αργά.

Το ιστολόγιο δημοσιεύει το κείμενο που εστάλη στο Βήμα, ως απάντηση στον Λιάκο, θυμίζοντας ότι εν τω μεταξύ αναγνωρίσθηκε ακόμη μια προβοκάτσια των Τούρκων -αξιωματούχος του τουρκικού κράτους παραδέχτηκε ότι οι βόμβες εναντίον τζαμιών στην Κύπρο, ενέργειες για τις οποίες κατηγορήθηκαν οι Έλληνες του νησιού, τοποθετήθηκαν από τουρκικά χέρια, εντεταλμένα από τις μυστικές υπηρεσίες της Τουρκίας.

Ας κλείσουμε όμως αυτό το σημείωμα, που προηγείται του κειμένου «Παραχαράξεις και διαστρεβλώσεις» με μια απλή διαπίστωση: Η Τουρκία μπορεί να ευθύνεται για πολλά και διάφορα στην Κύπρο. Δεν ευθύνονται όμως οι καημένοι οι Τούρκοι αν οι Κύπριοι μείωσαν το επίπεδο της σκέψης και της ευφυΐας τους, αν έγιναν νεοκύπριοι και ιστορικώς αγράμματοι.

Παραχαράξεις και διαστρεβλώσεις

(ένα κείμενο που όφειλε να δημοσιεύσει το Βήμα)

γράφει ο Σάββας Παύλου

Εδώ και 1800 περίπου χρόνια, ο Λουκιανός μας έδωσε το σπινθηροβόλο κείμενό του «Πώς δει ιστορίαν συγγράφειν». Μη διαθέτοντας τη διεισδυτικότητα και εμβέλεια του εκ Σαμοσάτων μεγάλου συγγραφέα για συμπυκνωμένες, μα και χαριτωμένες, ιστορικές θεωρήσεις, μπορώ απλώς να αναφέρω μια μικρή υπόδειξη: τι πρέπει να αποφεύγουμε όταν γράφουμε ιστορία. Και αυτή η μικρή υπόδειξη είναι η επανάληψη της παγκοίνως γνωστής και παραδεκτής ρήσης για αποφυγή της πρόχειρης παράθεσης, χωρίς βάσανο και έλεγχο, δεδομένων και τεκμηρίων. Όλα πρέπει να παρατίθενται αφού διασταυρωθούν και επιβεβαιωθούν πολλές φορές. Σε σημείωμά του Αντώνη Λιάκου στο Βήμα (ημερομηνίας: 2 Ιουνίου 2002) και με τίτλο: «Οι διχασμένες μνήμες. Μια απάντηση στις επικρίσεις για την ΕΟΚΑ», αναφέρεται και η ιστορία των τεσσάρων νεκρών που βρέθηκαν πεταμένοι στην μπανιέρα του σπιτιού τους. Τριών παιδιών και της μητέρας τους. Ένα, πράγματι, αποτρόπαιο έγκλημα που συνέβη στην τουρκοκυπριακή συνοικία της Λευκωσίας στις 24 Δεκεμβρίου 1963. Η αναφορά συνοδεύεται και από το ακόλουθο σχόλιο: «Το τουρκοκυπριακό σπίτι που έγινε η σφαγή είναι ένα πραγματικό σπίτι και όσα καταγγέλλονται είναι πραγματικά γεγονότα».

Όμως όσα καταγγέλλονται για την υπόθεση αυτή δεν είναι πραγματικά γεγονότα. Ακόμη, το θέμα έχει χρησιμοποιηθεί κατά κόρον από την τουρκική προπαγάνδα και απετέλεσε βασικό επιχείρημα για να εδραιωθεί η γενικότερη αντίληψη στο εξωτερικό για τους φτωχούς και ανυπεράσπιστους Τουρκοκύπριους (poor Turks). Πάντως από την αρχή ήταν γνωστό ότι στο έγκλημα αυτό δεν ενέχεται καθόλου η ελληνική πλευρά, ήταν ένα απεχθές έγκλημα το οποίο επιτέλεσε τουρκική σχιζοφρένεια και παραφροσύνη, συγκεκριμένα του Τούρκου γιατρού της ΤΟΥΡΔΥΚ ο οποίος μετά αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει. Η ηγεσία της τουρκοκυπριακής ανταρσίας, αφού εξαφάνισε αμέσως, μεταφέροντας αεροπορικώς στην Τουρκία, τον συζυγοκτόνο και παιδοκτόνο γιατρό, γιατί ήταν εύκολο να υποπέσει σε αντιφάσεις και ως ένοχος να μη μπορέσει να κατασκευάσει μια διήγηση δολοφονικής επίθεσης εκ μέρους άλλων, εκμεταλλεύτηκε το γεγονός για λόγους προπαγάνδας αποδίδοντάς το στη γενοκτόνο διάθεση των Ελλήνων της Κύπρου (εφ. Ελευθερία, Λευκωσία, 10 – 1- 1964, σ. 1).[1]

Το θέμα δεν περιορίζεται όμως στον έλεγχο των πηγών. Για έναν που ξέρει να διαβάζει πίσω από τις γραμμές η ιστορία των τεσσάρων νεκρών της μπανιέρας είναι σημαντική για να κατανοήσει αρκετά γύρω από την κυπριακή υπόθεση. Η εύκολη διαστρέβλωση εκ μέρους της τουρκικής πλευράς και η αδίστακτη χρήση του γεγονότος για προώθηση της προπαγάνδας της, η συνεχής και πρόθυμη χρήση της φωτογραφίας αυτής από τα ισχυρά δυτικά ειδησεογραφικά πρακτορεία αποτελούν στάσεις και συμπεριφορές αρκετά αποκαλυπτικές. Χαρακτηριστικά πρέπει να αναφέρουμε εδώ ότι η φωτογραφία, με καταγγελία της υποτιθέμενης ελληνικής ενοχής, έκανε το γύρω του κόσμου μέσα από τις σελίδες του γνωστού Readers Digest καθώς και σε ετήσια αγγλική φωτογραφική έκδοση (1965). Ακόμη, είναι αρκετά αποκαλυπτική και η επιπόλαια αναφορά στο θέμα αυτό από Κύπριους και Ελλαδίτες συγγραφείς και μελετητές. Γιατί, στην εξέλιξη του κυπριακού, βλέπουμε ακόμη και την τάση τα θύματα του τουρκικού επεκτατισμού να μετατίθενται στην πλευρά των θυτών κι αυτή η μετάθεση να γίνεται εκ μέρους των θυμάτων, μια αυτοκαλλιέργεια ενοχών που παραπέμπει σε ψυχαναλυτικούς όρους. Φαίνεται ότι η θέση του ταπεινωμένου θύματος δεν γίνεται εύκολα αποδεκτή, φαίνεται ότι ο φόβος και το σπαρακτικό αίσθημα ανικανότητας και αδυναμίας για την ανατροπή των κατοχικών δεδομένων και την αντιμετώπιση του τουρκικού επεκτατισμού εξηγεί εν μέρει αυτή την τάση αν συνυπολογιστεί ότι συνεπικουρείται από τις προσπάθειες για λύση η οποία, εξ όσων εμφαίνεται, θα είναι τόσο οδυνηρή για την ελληνική πλευρά που πρέπει, για να γίνει αποδεκτή, να χρησιμοποιηθούν και τέτοια μέσα καλλιέργειας ενοχών.

Το σημαντικότερο: Τις προβοκάτσιες και διαστρεβλώσεις τις κάνουν οι δυνατοί, οι αδύνατοι οχυρώνονται πίσω από αρχές και νόμιμα προτάγματα. Ως αδύνατοι ξέρουν ότι αν μπουν στο χορό της προβοκάτσιας και των παράνομων ενεργειών θα δημιουργήσουν τέτοια δεδομένα στο θέμα τους που θα συντρίψουν πρώτα απ’ όλα τους ίδιους αφού αυτά προσιδιάζουν στο θράσος των ισχυρών. Η υπόθεση των νεκρών της μπανιέρας που αποδεικνύεται ειδησεογραφική προβοκάτσια της τουρκικής πλευράς, η προβοκάτσια της έκρηξης στο σπίτι του Κεμάλ Ατατούρκ που αποτέλεσε το έναυσμα για τη δοκιμασία του ελληνισμού της Κωνσταντινούπολης με τις βιαιοπραγίες, τους βιασμούς και τους νεκρούς των Σεπτεμβριανών του 1955, η προβοκάτσια με την έκρηξη, στις 7 Ιουνίου 1958, στο Τουρκικό Γραφείο Τύπου της Λευκωσίας που ομολόγησε σε συνέντευξή του ο Ντενκτάς και η οποία προκάλεσε την ένταση των διακοινοτικών ταραχών με νεκρούς και τραυματίες, αποδεικνύουν ότι ο κυπριακός ελληνισμός είναι το αδύνατο στοιχείο. Συναισθανόμενη τους πραγματικούς συσχετισμούς δυνάμεων, η ελληνική πλευρά στην Κύπρο παρ’ όλον ότι είναι η συντριπτική πλειοψηφία και κατέχει τις ιστορικές και πολιτιστικές περγαμηνές του νησιού εν τούτοις κινείται προσεκτικά, πάντα στα πλαίσια της διεθνούς νομιμότητας και των αρχών δικαίου και με βάση τα προτάγματα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συνήθως με υποχωρήσεις και αποδοχή της μη πλήρους εφαρμογής τους προς όφελος των τουρκικών συμφερόντων, όταν η τουρκική πλευρά κινείται άνετα, χωρίς υπολογισμούς και δισταγμούς, στους ρυθμούς της παραχάραξης, διαστρέβλωσης και προβοκάτσιας.

--------------------------------------------------------------------------------

[1] ) Βλ. ακόμη: Χριστόδουλος Παπαχρυσοστόμου, Άπαντα, τόμος Δ’, Λευκωσία 1999, σ. 157 – 159. Πολύ σημαντική είναι και η μαρτυρία του Τούρκου φωτογράφου, (ο οποίος φωτογράφισε τους νεκρούς της μπανιέρας) που αποδεικνύει περίτρανα τη σκευωρία, στο βιβλίο του Κώστα Γεννάρη, Εξ Ανατολών, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 2001 , σ. 15 – 18.

//savvaspavlou.wordpress.com/

ΣΩΤΗΡΗΣ ΓΟΥΝΕΛΑΣ :μια ορθόδοξη κριτική στον Νίτσε

2011-12-17T17:16:00.005+02:00

Για πρώτη φορά ο Σ.Γουνελάς ασχολήθηκε με το έργο του Νίτσε "Λόγοι για την Παιδεία" τους οποίους αποτιμούσε θετικά। Σε αυτό το κείμενο ασχολείται με ένα άλλο έργο του Νίτσε।

Κατά Νίτσε :Με αφορμή την έκδοση του Αντίχριστου

Καλλιτέχνης χωρίς πίστη είναι σαν ζωγράφος τυφλός εκ γενετής»
Ταρκόφσκι, Σμιλεύοντας το χρόνο, σ. 60-61.
Όταν έγραφα την Κρίση του πολιτισμού είχα ήδη σημειώσει στην εισαγωγή ότι τρία πρόσωπα, ο Μαρξ, ο Νίτσε και ο Φρόυντ έστρωσαν το δρόμο στον σύγχρονο αποχριστιανισμό των κοινωνιών. Τους αφιέρωσα χωριστές ενότητες αλλά όσον αφορά τον Νίτσε δεν ασχολήθηκα εκεί παρά με τα θετικά του. Εννοώ τον τρόπο που αντιμετώπιζε το ζήτημα της παιδείας ειδικά μέσα από τα Μαθήματα για την παιδεία** που είχαν στο μεταξύ εκδοθεί και στα ελληνικά. Σήμερα μελετώντας την πρόσφατη έκδοση του Αντίχριστου ξανακοίταξα και άλλα βιβλία του και αποφάσισα να μιλήσω εκτενέστερα για την περίπτωση του σε καιρούς μάλιστα που η συμβολή του στον αποχριστιανισμό του κόσμου φαίνεται πολύ πιο καθοριστική και απαιτεί ξαναδιάβασμα του όλου έργου.
Παρενθετικά σημειώνω, για όσους δεν ξέρουν, ότι το τρίπτυχο Μαρξ-Νίτσε-Φρόυντ θριάμβευε τη δεκαετία του εξήντα και εβδομήντα στη Γαλλία (το μαρτυρούν αν μη τι άλλο τα γεγονότα του Μάη του ’68) και πώς το έργο διανοητών σαν τον Deleuze, τον Lyotard και άλλους που φιγουράρουν σε σημερινές βιβλιογραφίες των νεωτέρων θεολόγων μας, στο βάθος αποτελεί απόπειρα σύνθεσης (επί το επαναστατικότερον) του έργου εκείνων.
Αλλιώς γράφει κανείς για βιβλίο γραμμένο στην εποχή μας και εκδομένο στις μέρες μας και αλλιώς για βιβλίο του 1888 με τον ηχηρό τίτλο Ο Αντίχριστος όταν μάλιστα συγγραφέας του είναι ο Νίτσε. Θα μπορούσα να ισχυριστώ ότι το πνεύμα του Νίτσε- με αρκετή εκλαίκευση βέβαια αλλά και αρκετές παρανοήσεις- έχει διαποτίσει στις μέρες μας το ευρωπαϊκό αν όχι και το ελληνικό στερέωμα. Πόσοι και ποιοί τον έχουν μελετήσει στην Ελλάδα είναι άλλο ζήτημα, θα βρεθούν πάντως αρκετοί πρόθυμοι να υπερθεματίσουν εν ονόματί του. Ο ίδιος ο Νίτσε, μιλώντας στον πρόλογό του για τον Αντίχριστο, λέει ότι «ανήκει στους πολύ λίγους» από τους οποίους «ίσως δεν ζει κανείς τους ακόμα»!
Όσοι έχουν έστω και λίγο ασχοληθεί μαζί του θα ξέρουν ότι κατέχεται από έναν αριστοκρατισμό που υποτίθεται ότι προέρχεται από τον αρχαιοελληνικό κόσμο, αριστοκρατισμό που δεν μπορεί επ΄ουδενί να δεχτεί το ευαγγελικό κήρυγμα και μάλιστα την παύλεια ρήση «ουκ ένι Ιουδαίος ουδέ ¨Ελλην, ουκ ένι δούλος ουδέ ελεύθερος, ουκ ένι άρσεν και θήλυ¨ πάντες δε υμείς είς εστέ εν Χριστώ Ιησού.» (Γαλ.3,27). Βασικό θέμα που τον ενδιαφέρει κυρίως στη Γενεαλογία της ηθικής αλλά και στον Αντίχριστο είναι η ‘υψηλοφροσύνη’, η επιδίωξη της κυριαρχίας ενός ανώτερου ανθρώπινου όντος, ‘δυνατού’, ‘υπερβόρειου’, εκτός ‘νεωτερικότητας’, έξω από την ‘ευτυχία των αδυνάτων’, έξω από την ‘αδυναμία’, την ειρήνη, την συμπόνια. Με δυο λόγια ο ανώτερος τύπος που ζητάει ο Νίτσε είναι «ο εκ διαμέτρου αντίθετος» στο «κατοικίδιο ζώο, το αγελαίο, το άρρωστο ζώο άνθρωπος», «τον χριστιανό…»(σ.37).
Φοβάμαι ότι η προσέγγιση του Νίτσε στο χριστιανισμό αφορά ένα κομμάτι του και μάλιστα το πιο λειψό, κολοβωμένο, στερημένο αληθινού πνεύματος. Άλλωστε, τί πάει να πει ‘προσέγγιση του χριστιανισμού’, παρά προσέγγιση μιας ιδεολογίας ή μιας θεωρίας; Εάν δεν είσαι μ έ σ α, όχι στον χριστιανισμό αλλά στην Εκκλησία, ως πνευματικό γεγονός και μυστήριο, για ποιό πράγμα θα μιλήσεις και σε ποιά Αλήθεια θα εναντιωθείς; Δεν υπάρχει μια αθεράπευτη αντίφαση να εφαρμόζεις μια ανελέητη ρασιοναλιστική αν όχι και θετικιστική ανάγνωση στα Ευαγγέλια κι από την άλλη να ‘επενδύεις’ στην πρωτογενή κατάσταση την ‘πέραν του καλού και του κακού’, δηλαδή πέραν της συνείδησης; Και μόνο το γεγονός ότι θεωρεί τον Χριστό «άγιο αναρχικό που ξεσήκωσε τον κατώτερο λαό, τους απόβλητους και τους αμαρτωλούς, τους εντός του Ιουδαισμού ενάντια στην άρχουσα τάξη» (σ.73), παραγνωρίζοντας παντελώς ακόμη και τη μαρτυρία των Ευαγγελίων για τη στάση του ρωμαίου διοικητή Ποντίου Πιλάτου απέναντί του και φυσικά τη ρήση του ίδιου του Χριστού «η βασιλεία η εμοί ουκ έστιν εκ του κόσμου τούτου», δείχνει το μέγεθος της π α ρ α ν ά γ ν ω σ η ς που επιχειρεί. Είναι τέτοια η προσκόλλησή του στη σημασία που έχει η διατήρηση του αριστοκρατικού καθεστώτος και ιδεώδους ή, αν θέλετε, η εμμονή του στην ταξική διαφορά και στην πάση θυσία συντήρηση των εξαθλιωμένων μαζών στο ίδιο σταθερό σημείο, που δεν μπορεί να δει ούτε καν τη διάκριση που κάνει ο Παύλος μεταξύ ‘κυρίου’ και ‘δούλου’. Για τον Χριστό, όπως και για τον Παύλο, προέχει η ‘απελευθέρωση’ του ανθρώπου από τον πνευματικό θάνατο και την υποδούλωση στα πάθη: δεν προέχει η εξίσωση κυρίων και δούλων. Αυτό, είτε αρέσει στους σημερινούς χριστιανούς, είτε δεν αρέσει, δεν αποτελούσε στην ουσία για την Εκκλησία άμεση προτεραιότητα. Η ποιότητα της ζωής εξαρτάται κατά το Ευαγγέλιο από τη σχέση με το Πρόσωπο του Λόγου που ενανθρώπησε, όχι από τη σχέση κυρίων-δούλων, που στάθηκε για τον Νίτσε η μεγαλύτερη ίσως αφορμή απόρριψης της χριστιανικής παράδοσης.
Στο σημείο αυτό είναι χρήσιμο να παραθέσω απόσπασμα του γερμανού φιλόσοφου Μαξ Σέλλερ. Είναι από το βιβλίο του Ο μνησίκακος άνθρωπος (μετ. Κωστή Παπαγιώργη, Ίνδικτος, 2002), πρωτογραμμένο το 1912 με εξαιρετικές παρατηρήσεις πάνω στη διαφορά αρχαιοελληνικού έρωτα και χριστιανικής αγάπης αλλά και βαθιά κριτική των αντίχριστων θέσεων του Νίτσε. Γράφει:
«…είναι μεγάλη πλάνη να εννοούμε το χριστιανισμό με βάση λίγο πολύ απόμακρες αναλογίες με ορισμένα σημερινά δημοκρατικά κινήματα, και να μετατρέπουμε τον Ιησού, …σε ένα είδος ‘λαϊκού δικαστή’, σε ένα είδος ‘κοινωνικού πολιτικού’, σε έναν άνθρωπο που ξέρει τι πρέπει να προσφέρουμε στους ενδεείς και στους απογυμνωμένους, σε έναν ‘Αντι-Μαμμωνά’ που εχθρεύεται κάθε οικονομικό σύστημα. Αυτή η εικόνα του Ιησού, ευρύτατα διαδεδομένη την εποχή του Νίτσε, έπαιξε μεγάλο ρόλο στην εκπόνηση της άποψής του και εξηγεί γιατί πίστεψε, πλήττοντας τον νεωτερικό σοσιαλισμό και κομμουνισμό, ότι πλήττει ταυτόχρονα τη χριστιανική ηθική και το πνεύμα της. Έτσι, είτε εξαίρουμε είτε υποβιβάζουμε τον Ιησού και τη χριστιανική αρχή, επειδή προεικόνιζαν τις σοσιαλιστικές ή δημοκρατικές τάσεις της νεωτερικής ιεραρχίας αξιών, πέφτουμε σε πλάνη, γι’ αυτό άλλωστε το αξίωμα στο οποίο βασίζεται ο Νίτσε και οι ‘σοσιαλιστές’ είναι άκυρο. Παρόμοια, ο χριστιανισμός δεν υποστήριξε ποτέ την ‘ισότητα των ψυχών ενώπιον του Θεού’ όπου ο Νίτσε εντόπισε τη ρίζα κάθε δημοκρατίας, αν με αυτή εννοούμε τη δράση του Θεού ο οποίος αποκαθαίρει την π ρ α γ μ α τ ι κ ή αξία του ανθρώπου από ψευδο-αξίες που γεννήθηκαν από τις περιστάσεις, τις μικρότητες, τις αποτυφλώσεις και τα επιμέρους συμφέροντα»( ο.π.σ. 98-99).
Τα παραπάνω σημαίνουν συνακόλουθα ότι η επίθεσή του κατά της ‘χριστιανικής ηθικής’ ισχύει για τον συμβατικό-κοινωνικό χριστιανισμό και προπαντός της εποχής του, πάντως ούτε με το Χριστό έχει σχέση, ούτε με τον Παύλο, ούτε με τους Πατέρες, τουλάχιστον της ορθόδοξης Εκκλησίας. Η διατύπωσή του: «Ο ‘πρώτος Χριστιανός’-πολύ φοβάμαι κι ο ‘τελευταίος Χριστιανός’ επίσης, τον οποίο μπορεί πιθανώς και να προλάβω-, είναι (από πλευράς ενστίκτου) επαναστάτης κατά παντός προνομιούχου: η ζωή του, ένας αγώνας για ‘ίσα δικαιώματα’» (σ.107), αποτελεί πυροτέχνημα ψεύδους ή λάθους. Ωστόσο, αποτελεί μέγα παράδοξο στο βιβλίο, το περιεχόμενο των σελίδων 74-85, όπου ο Νίτσε δηλώνοντας στην αρχή «Εκείνο που ενδιαφέρει εμένα είναι ο ψυχολογικός τύπος του Λυτρωτή» (σ.74) από τη μία αναγγέλλει την προσήλωσή του σε μια ψυχολογική ερμηνεία του Χριστού και της πραγματικότητας που τον αφορά άμεσα, με όλα όσα μπορεί να συνεπάγεται μια τέτοια ερμηνεία, και από την άλλη καταφέρνει όντως-μοναδική φορά στο βιβλίο αν όχι σε όλα τα βιβλία του- να αγγίξει ορισμένες βαθιές χριστιανικές αλήθειες. Λόγου χάρη: «Τι σημαίνει ‘χαρμόσυνο άγγελμα’; Η αληθινή ζωή, η αιώνια ζωή ευρέθη- δεν είναι υπόσχεση, είναι παρούσα, είναι ε ν τ ό ς υ μ ώ ν: ως ζωή αγάπης, της αγάπης που δεν αφαιρεί, δεν αποκλείει, δεν αποστασιοποιεί.» (σ.75). Τα παιχνίδια της φυσιολογίας τα οποία παίζει παρακάτω και τα περί ‘αφής’ και ‘επαφής’ απ’ όπου ανάγεται σε «ένστικτο μίσος κατά πάσης απτής πραγματικότητας, ως μια φυγή προς το ‘ακατάληπτο’, το ‘ασύλληπτο’,… ως μια ζωή εξασκημένη σε έναν κόσμο που καμιά πραγματικότητα πια δεν τον αγγίζει» (σ.75-76), που εννοείται αφορούν τον Χριστό, δεν μπορεί να ισχύουν. Θα αρκούσε να αναλογιστούμε την τόσο συχνή επαφή του με τους πάσχοντες που θεράπευε, το συγχρωτισμό του με τον όχλο-που περιφρονεί ο Νίτσε- για να μην αναφέρω το λαμπρό παράδειγμα ‘αφής’ όταν τον πλησιάζει η αιμορροούσα του Ευαγγελίου και θεραπεύεται αγγίζοντας το χιτώνα του, ενώ εκείνος μέσα στο συνωστισμό ρωτά «τις μου ήψατο των ιματίων;» προκαλώντας την έκπληξη των μαθητών. Το ‘ακατάληπτο’ και το ‘ασύλληπτο’ στην περίπτωση του Χριστού συνδυάζεται με απέραντη ευαισθησία, με απέραντη ‘αφή’.
Ωστόσο, επανερχόμενος στην σημασία των σελίδων που ξεχώρισα πριν, θα μπορούσα να ισχυριστώ ότι στο βιβλίο υπάρχουν δύο κύρια επίπεδα: αυτό που αφορά το Πρόσωπο Χριστός και που ο Νίτσε –τι σημαίνει άραγε αυτό;- αποφεύγει να τον αποκαλέσει έτσι χρησιμοποιώντας συνήθως τη λέξη « Λυτρωτής», και υπάρχει ένα δεύτερο επίπεδο που αφορά την παραμόρφωση της διδασκαλίας ή μάλλον της πρότασης ζωής που έκανε. Παραμόρφωση που αρχικά, κατά τον Νίτσε, οφείλεται στο οχλοπρεπές περιβάλλον του και αργότερα σε άλλους παράγοντες. Ωστόσο, είναι τέτοιο το μένος του γενικά κατά του Χριστιανισμού, που αυτές οι ξεχωριστές σελίδες που φανερώνουν όντως Αλήθειες του Χριστού, πνίγονται μέσα σ’ ένα κυκεώνα καταγγελιών και κατηγοριών αλλά και οικοδόμησης επιχειρημάτων και αποδείξεων, ώστε να συντριβεί ο υπεύθυνος για όλα τα κακά του κόσμου και προπαντός για την συμπόνοια, την δηλητηρίαση με την ηθική των δούλων, με την ηθική της παρακμής, με την απατηλή γλώσσα του ιερέα κλπ.
Σε όλο σχεδόν το βιβλίο έρχεται και ξανάρχεται ο όρος decadence, γραμμένος γαλλιστί που μεταφράζεται παρακμή, και την οποία ο Νίτσε «διάβαζε» στην ευρωπαϊκή ιστορία (αν μπορούμε να το πούμε) από τον καιρό του Σωκράτη. Κάπου ο Χριστός χαρακτηρίζεται «ο πιο ενδιαφέρων από όλους τους «decadents», «decadent» ωστόσο. Αυτή η λέξη με τις παραδηλώσεις που έχει ειδικά σήμερα, τις οποίες παρέλαβε μεταξύ 19ου και 20ου αιώνα, συναπτόμενη με το πρόσωπο του Χριστού ή γενικότερα με την χριστιανική παράδοση, μάλλον γελοία ακούγεται, όχι μόνο σε αυτιά χριστιανών. Θα πρόσθετα εδώ ότι παρά τον αρχαιοελληνισμό του ο Νίτσε παρουσιάζει τεράστια κενά στις αναφορές του σε ελληνοχριστιανικό διάλογο ή συσχέτιση, εννοιολογικού και γλωσσικού επιπέδου. Έχει «δέσει» απόλυτα τον ιουδαϊσμό με τον χριστιανισμό και δεν αφήνει συνάμα να εισέλθει μέσαθέ τους τίποτα ελληνικό. Περιττό να πω ότι αυτό οφείλεται σε άγνοια, όχι μόνο ιστορικής τάξης αλλά και πατερικής θεολογίας. Ο Ν. αγνοεί παντελώς τους Πατέρες της Εκκλησίας και δή τους κατόχους αρχαιομάθειας (Μέγα Βασίλειο, Γρηγόριο, Χρυσόστομο κλπ). Αλλά ένας άνθρωπος, με τέτοια γνωστικά κενά (ας αφήσουμε έξω την πίστη), για ποιό χριστιανισμό θα μιλήσει, παρά για ένα κολοβωμένο και παραμορφωμένο χριστιανισμό, ίσως ούτε καν τον χριστιανισμό του Λούθηρου; Και ποιά είναι η κολοσσιαία εκείνη αυταπάτη που τον έχρισε κάτι σαν κεφαλή του αντιχριστιανισμού;
Στην Εισαγωγή του στον Αντίχριστο ο Κ. Δεληκωσταντής γράφει: «είναι αυτονόητο ότι η κριτική της χριστιανικής και της νεωτερικής ηθικής από τον Nietzsche πρέπει να αξιολογηθεί με βάση τη γενικότερη φιλοσοφική του τοποθέτηση. Πίσω απ’ αυτή βρίσκεται η αρχή ότι ‘ο Θεός είναι νεκρός᾿. Αυτό φυσικά δεν σήμαινε μόνον τον θάνατο του Θεού των χριστιανών, αλλά και το τέλος της μεταφυσικής και των αξιών της, το τέλος του διχασμού και της διάσπασης της πραγματικότητας σε φυσική και υπερφυσική και των μηδενιστικών συνεπειών της. Στον χριστιανισμό ο Nietzsche πολεμά την ανθρωπολογική σύγχυση, την εχθρική προς τη ζωή στάση, το ήθος των δούλων, τη μετατροπή του ήθους από έκφραση δύναμης σε έκφραση αδυναμίας και σε ιδεολογική επικάλυψη αυτής της αδυναμίας. Αυτές τις μηδενιστικές τάσεις καταπολεμά και στη νεωτερική ηθική, την οποία θεωρεί συνέχεια του χριστιανισμού.»(σ.13)
Θα πρέπει να ειπωθεί εδώ ότι πριν από τον Νίτσε ένας άλλος ετοίμασε το δρόμο κι αυτός ήταν ο Λούθηρος. Κατά τον Σέλλερ- «αρνούμενος στην αγάπη έναν πρωταρχικό και υπερφυσικό χαρακτήρα, παράπλευρα προς την πίστη, και θεωρώντας την εσωτερική πράξη της αγάπης ως άχρηστη για τη σωτηρία, πρόδωσε τη χριστιανική ιδέα της αγάπης βαθύτερα και από το θεσμό που καταπολεμούσε, οπότε συνεισέφερε περισσότερο από τον πάπα στη διαμόρφωση του νεωτερικού ανθρωπισμού, για τον οποίο η αγάπη είναι μόνο μια υποκειμενική, ανθρώπινη δύναμη που αποδίδεται στο σώμα και τις αισθήσεις.[…] Αφαιρώντας από την οδό της σωτηρίας τον θεμελιώδη παράγοντα της χριστιανικής ηθικής, την αγαπητική πράξη (αγάπη του πλησίον και του εαυτού μας), ο Λούθηρος καθιέρωσε τη ρήξη ανάμεσα στη θρησκεία και στην ηθική-υποβιβάζει την αγάπη σε αμιγώς ανθρώπινη δύναμη, βασισμένη στη φυσική συμπάθεια και έτσι έμμεσα αλλά τελεσφόρα, αναδεικνύεται σε πρόδρομο των μοντέρνων και θετικών ιδεών της ανθρωπότητας και του φιλανθρωπισμού» (ο.π. σ. 124 και 126).
Έτσι επέρχεται σιγά-σιγά η παραμόρφωση της χριστιανικής αγάπης, εδραιώνεται ο νεωτερικός φιλανθρωπισμός, (ακόμη και ο Καντ χαρακτηρίζει την αγάπη ‘μια αισθησιακή συγκίνηση παθολογικής τάξεως’), φτάνοντας σε μια άχρωμη και γλυκερή αγάπη εναντίον της οποίας ξεσηκώνεται ο Νίτσε, χωρίς να μπορέσει η να θελήσει να διακρίνει την αυθεντική χριστιανική αγάπη από τις παραμορφώσεις της και την έκπτωσή της σε στείρα ηθική.
Εγείρονται βέβαια τεράστια ζητήματα τα οποία δεν τελειώνουν με τη δική μου σύνοψη μιας πραγματικότητας που αντιστοιχεί σε ιστορία αιώνων και μάλιστα εκεί στη Δύση. Και προκύπτουν ερωτήματα όπως:
Πόσο εδώ στην Ελλάδα είμαστε ενήμεροι αυτών των ζητημάτων και μπορούμε να διαφοροποιηθούμε πάνω στη βάση μιας άλλης ιστορικής συνέχειας που είναι η ελληνική και ορθόδοξη-χριστιανική, περασμένη από τη βυζαντινή περίοδο και τα βιώματα των λαών της χιλιετούς αυτοκρατορίας, για την οποία οι περισσότεροι θεολόγοι της εποχής του Νίτσε και όχι μόνο αυτής (ενν. και φιλόσοφοι και ποιητές και επιστήμονες) είτε δεν έχουν ιδέα, είτε έχουν ελάχιστη;
Γενικεύοντας θα έλεγα ότι ο Νίτσε πολεμά τον ίδιο τον Χριστό και όχι έναν παρακμασμένο και αλλοιωμένο χριστιανισμό. Όσο για το «θάνατο του Θεού των χριστιανών», «το τέλος της μεταφυσικής και των αξιών της» κλπ., επειδή σε σημαντικούς διανοητές έλληνες (Χρ. Μαλεβίτση, Χρ. Γιανναρά αν όχι και Στ. Ράμφο) πέρασε όντως η ίδια αντίληψη ότι στον Νίτσε αυτά είναι πιο πολύ δ ι α π ί σ τ ω σ η για την κατάσταση της εποχής του αν όχι και προφητεία, ίσως ήρθε ο καιρός να ειπωθεί ρητά ότι μια τέτοια αντίληψη μάλλον συσκοτίζει τα πράγματα όσον αφορά την περίπτωση του αν δεν τα εξωραϊζει. Δεν χρειάζεται παρά μια ανάγνωση του Αντίχριστου για να καταλάβουμε ότι ο Νίτσε όχι μονάχα διαπιστώνει τον «θάνατο του Θεού» και το «τέλος της μεταφυσικής» αλλά θεωρεί ότι η παρακμή -μεταφυσική ή άλλη- άρχισε με τον Σωκράτη, συνεχίστηκε με τον Ιουδαϊσμό και κορυφώθηκε με το Χριστιανισμό. Όλο το «ressentiment» (μνησικακία) για το οποίο καταγγέλλει τους χριστιανούς, θα μπορούσε να πει κανείς ότι τον κατοικεί και τον ωθεί στην δική του επίθεση. Είναι ποτισμένος με το δηλητήριο που όντως πρόσβαλε τους χριστιανούς της Ιεράς Εξέτασης και όσους άλλους μετέτρεψαν την Εκκλησία της Αγάπης σε σφαγείο (περιλαμβανομένων και των σταυροφόρων). Είναι άραγε τυχαίο ότι ποτέ δεν αναφέρει λέξη για τέτοια πράγματα;
Θα μπορούσα να ισχυριστώ, χωρίς να θέλω τώρα να το αναπτύξω, ότι ο Νίτσε είναι η προσωποποίηση της μνησικακίας κι ας λέει ότι θέλει για τα «ελεύθερα πνεύματα» στα οποία ανήκει και για τον «υπεράνθρωπο» που πρεσβεύει. Ούτε είναι τυχαίο άλλωστε ότι τα γραπτά του έδωσαν αφορμή για να προωθηθεί η θεωρία της «αρίας φυλής» και ο εξολοθρεμός των Εβραίων χάρη στον Χίτλερ που εφάρμοσε κατά γράμμα ορισμένες υποδείξεις του Νίτσε, ακόμη κι αν τους έδωσε μια κτηνώδη και ωμή διάσταση που δεν υπήρχε σ’ εκείνον. Όλο το ζήτημα του Νίτσε είναι η «βούληση για δύναμη», μια μανιακή επιδίωξη υπέρβασης κάθε ορίου που εν τέλει τον οδηγεί στην εξουθένωση και αποδείχνει σαφέστατα τη ματαιοπονία της προσπάθειας. Αυτή ήταν «η απελευθέρωση της δημιουργικής όψης του» και η πραγμάτωση του αληθινού του «είναι». Ποιο ήταν το αληθινό του είναι; Το βύθισμα μέσα στην άνοια; Αυτή ήταν η δύναμη του «υπερανθρώπου»; Και τί είναι πάλι αυτή η διατύπωση η δύναμη του «υπερανθρώπου»; Ή εκείνη ή άλλη διατύπωση (του Νίτσε) «Το ουσιώδες είναι η ίδια η πραγματικότητα»; Ποια είναι αυτή η περιβόητη πραγματικότητα, στην οποία πρέπει να σκύψουμε το κεφάλι, να της υποταχτούμε, να προσαρμοστούμε απόλυτα μαζί της; Ό,τι υπάρχει στο ρεύμα της ζωής, από το άγριο κύμα ως την καταιγίδα, μπορεί να αποτελέσει κριτήριο ζωής και ανάπτυξη του ανθρώπου σε υψηλό επίπεδο ή αποτελεί κάτι σαν εγκλωβισμό στην «άγρια φύση» και προσπάθεια να την συναγωνιστούμε και να γίνουμε χειρότεροι από αυτήν, πιο δυνατοί –υποτίθεται- «υπεράνθρωποι»;
Παρ’ όλα αυτά θα μπορούσε κανείς να υπερασπιστεί τον αριστοκρατισμό του όχι στην αρνητική του όψη αλλά στη θετική: την ανάγκη δηλαδή κριτηρίων (προερχόμενων από παιδεία, καλλιέργεια, φυσικό χάρισμα, γενναιοψυχία κλπ.), την ανάγκη ‘ψυχικής φτιαξιάς’, όπως γράφει κάπου ο Ταρκόφσκι, που να μπορεί να αντισταθεί στην ισοπέδωση των αξιών. Ισοπέδωση που συνέβη με την είσοδο των μαζών στην ιστορία και του γενικευμένου εκδημοκρατισμού που απαιτεί ‘ισότητα’ στο γράμμα, πράγμα ολότελα στείρο, πολτοποιεί τον άνθρωπο και τον στερεί την πνευματική του ανάπτυξη και πραγμάτωση. Το λάθος του Νίτσε είναι ότι φόρτωσε το Χριστιανισμό μ’ αυτή την ‘ισότητα’, ενώ είναι προϊόν της Γαλλικής Επανάστασης. Η Επανάσταση αυτή μπορεί να απελευθέρωσε τις μάζες από τον ζυγό άλλων τάξεων, αλλά καλλιέργησε την απάτη ότι αυτή είναι όλη κι όλη η ‘ἀπελευθέρωση’: κοινωνική και ατομική. Ο άνθρωπος ως ελεύθερο κοινωνικό όν, και ως ελεύθερο άτομο-πολίτης. Τίποτε άλλο. Με κομμένο το όραμα του ουρανού, βουτηγμένος σε απόλυτο μεταφυσικό κενό, απαιτεί λυσσαλέα τα δικαιώματά του, μόνο μέσα σε αυτά τα πλαίσια: πνευματικά νεκρός.
Να τι δεν φαίνεται να συνέλαβε ο Νίτσε: ότι με το πέρασμα του χρόνου, η αλλοίωση και η παραμόρφωση της χριστιανικής Αλήθειας και Παράδοσης και η εκλογίκευσή της παρέδωσε τον άνθρωπο στις φαντασιώσεις της λογικής του, που θέλει πάση θυσία να ερμηνεύσει τα πάντα μόνο ρασιοναλιστικά, μεγεθύνοντας στο έπακρο την ανθρώπινη διάνοια, καταργώντας κάθε μυστηριακή διάσταση και κάθε σάρκωση του Λόγου. Μηδενίζοντας το γεγονός του σαρκωμένου Θεού, ο άνθρωπος ξαναγυρνά σε ένα γιγαντισμό του Λόγου, θεοποιεί το Λόγο χωρίς Θεό αυτή τη φορά, θεοποιώντας συνάμα τον εαυτό του. Αυτό που ο Νίτσε φτάνει να ζητήσει ως ‘μεταστοιχείωση των αξιών’ βρίσκεται μέσα στην…Εκκλησία! Ο Χριστός ‘ποιεί καινά τα πάντα’, μεταστοιχειώνει και ανακαινίζει ακριβώς τις ανθρώπινες φθαρμένες αξίες. Ο Νίτσε δέσμιος του αρχαιοπρεπούς αριστοκρατισμού του και περιφρονητής ο,τιδήποτε εβραϊκού και χριστιανικού (το τελευταίο παρέλαβε και ο ίδιος κολοβωμένο, καλβινοποιημένο και ευσεβιστικό), έχοντας πλήρη άγνοια της βυζαντινής χιλιετίας αλλά και της αδιαίρετης Εκκλησίας, φαντάστηκε τη ‘μεταστοιχείωση’ να γίνεται στο μέλλον, φαντάστηκε ότι δεν έχει γίνει. Ότι η ‘ανακαίνιση’ της ζωής που καλεί και φέρνει ο Χριστός σβήστηκε από τους αστοιχείωτους όχλους (τα ‘τσάνταλα’ των Ινδών, όπως τα αποκαλεί) της εποχής εκείνης και τους κληρονόμους τους, οπότε μόνος και έρημος, περιπλανώμενος στα όρη και στα άγρια βουνά, αυτοχρίεται προφήτης μιας πραγματικότητας που ήρθε στη Γη και αυτός δεν πήρε είδηση τις διαστάσεις Της! Αντί να τα βάλει με τους παραμορφωτές της αυθεντικής διδασκαλίας και Εκκλησίας, ταύτισε Εκκλησία, Εβραίους, Χριστό, αποστόλους και παραμορφωτές, με μια λέξη Θεό και ανθρώπους και τους πέταξε στον αρχαιοελληνικό του καιάδα, ανασύροντας μέσα από την παιδεία του ξανά την αρχαία γνώση, εξ ου και η εμμονή του στην Αναγέννηση και η στροφή του σε αυτήν. Είναι δυνατόν τόσα χρόνια από τότε που μεσουράνησε να μη βλέπει κανείς ότι ο ‘υπεράνθρωπός’ του είναι μια ‘πρωτότυπη’ (λόγω ‘Ζαρατούστρα’) επιστροφή στην ευρωπαϊκή αναγέννηση; Τί λογής ‘μεταστοιχείωση αξιών’ είναι αυτή που μας γυρνά πίσω σε ορισμένη ιστορική περίοδο και δοσμένο κοσμοείδωλο και που συνοδεύεται μάλιστα από εκθειασμό της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας που κατ’ αυτόν μεγάλυνε τον άνθρωπο; Δεν είχε ακούσει ποτέ για ρωμαϊκή θηριωδία και για στρατοκράτισσα Ρώμη;
Αφήνοντας για άλλη φορά την κριτική του Νίτσε για φιλοσόφους τύπου Καρτέσιου, αλλά και την έξοχη κριτική του στην ιδέα του Κράτους, σταματώ εδώ, αφού παραθέσω την ακόλουθη μονοκοντυλιά από ένα σπουδαίο βιβλίο που εκδόθηκε σχετικά πρόσφατα:
«Αυτό που οι νεώτεροι φιλόσοφοι ονομάζουν ηθική (λέξη που δε χρησιμοποιώ σχεδόν ποτέ) και στην οποία αφιερώνουν μάλιστα ιδιαίτερο κεφάλαιο στη φιλοσοφία τους, δεν έχει καμιά σχέση με το Χριστιανισμό. Θαυμαστά και επιγραμματικά την αλήθεια αυτήν τη διατυπώνει ο Μπλέηκ: ‘If Morality was Christianity, Socrates was the Saviour’ (Μπορεί αυτός να είναι ένας από τους λόγους που ο Νίτσε δεν κατάλαβε γρυ και από το Χριστιανισμό και από το Σωκράτη).» Ζήσιμου Λορεντζάτου, Collectanea, C 494, σ. 250, Δόμος 2009).
*εισαγωγή Κ. Δεληκωσταντής, Μετ.-Προλ.-Σημ.-Γλωσσάριο Βαγγ. Δουβαλέρης, Φιλ. Θεώρηση Δημ. Πολυχρονάκης, γεν. επιμέλεια-Επίμετρο Κ. Μπελέζος, εκδ. ‘Ιδεόγραμμα’, Αθήνα 2007.
**Βλ. Σ. Γουνελά, Η κρίση του Πολιτισμού, 4η ενότητα, ‘Φ. Νίτσε: Οι διαλέξεις για την παιδεία και η σημασία τους για μας τους σημερινούς Έλληνες και τους Ευρωπαίους’, εκδ. Αρμός 1997, σσ.113-138. Το βιβλίο περί του οποίου γίνεται λόγος στην ελληνική έκδοση είναι: Φρήντριχ Νίτσε, Μαθήματα για την παιδεία, Μετ.-Προλ.- Σημ. Ν. Σκουτερόπουλος, εκδ. Ροές , 1988.
πηγή: Αντίφωνο, πρωτοδημοσιεύτηκε στη Σύναξη τχ 118, σελ. 96-103

http://www.antifono.gr/portal/Πρόσωπα/Γουνελάς-Σωτήρης/Αρθρογραφία/3145-Κατά-Νίτσε-Με-αφορμή-την-έκδοση-του-Αντίχριστου.html

Κυκλοφορεί το νέο βιβλίο του Γ. Καραμπελιά,Συνωστισμένες στο Ζάλογγο, Οι Σουλιώτες, ο Αλή πασάς, και η αποδόμηση της ιστορίας

2011-12-13T17:11:00.004+02:00

Συνωστισμένες στο Ζάλογγο, Οι Σουλιώτες, ο Αλή πασάς, και η αποδόμηση της ιστορίας

Τιμή: 15 €
Σχήμα: 13Χ21
Σελίδες: 200

Κριτική παρουσίαση από την Ange-ta

Στον βαθμό που αναπτύσσεται και εδραιώνεται η «αποδομητική» ιστορική σχολή, θα πρέπει να αναμετρηθεί και με το αγωνιστικό/ανταγωνιστικό στοιχείο των προεπαναστατικών και επαναστατικών χρόνων. Θα πρέπει να «απομυθοποιηθεί» το κρυφό σχολειό, η 25η Μαρτίου, η Τριπολιτσά, τα Ορλωφικά, η ίδια η «κλεφτουριά»…

…να αποσιωπηθούν ή να υποβαθμιστούν τα επαναστατικά γεγονότα τα οποία προηγούνται της Επανάστασης. Διότι αυτά ακριβώς καταδεικνύουν πως η αφετηρία της δεν ήταν αποκλειστικώς οι λόγιοι και η «γαλλική Επανάσταση». μια άλλη αποφασιστική συνιστώσα υπήρξαν οι ένοπλες συσσωματώσεις των Ελλήνων, από τον Κροκόνδειλο Κλαδά, τον 15ο αι., έως τους Σουλιώτες, τους Μανιάτες, την κλεφτουριά. Κατ’ εξοχήν, δε οι Σουλιώτες καταλαμβάνουν κεντρικό ρόλο, εξ αιτίας του μακρόχρονου αγώνα τους, επί δύο αιώνες, ενάντια στους Τούρκους και της συμμετοχής τους στην Επανάσταση.

Η αποδομητική σχολή επιχειρεί, λοιπόν, να καταδείξει, αν χρειαστεί, και δια του βιασμού των ιστορικών στοιχείων, πως οι Σουλιώτες δεν ήταν τίποτε άλλο παρά πρωτόγονες φάρες, αλβανικής καταγωγής και γλώσσας, οι οποίες δεν διέθεταν κάποια εθνική ή έστω πρωτοεθνική συνείδηση. Αν το επιτύχει, τότε θα έχει προσθέσει ένα ακόμα λιθαράκι στο βασικό ιδεολογικό της πρόταγμα: η εθνική συνείδηση είναι απούσα από τους Έλληνες πριν από την Επανάσταση, ενώ το ελληνικό έθνος διαμορφώνεται, κυρίως, μέσω του κράτους. Οι Σουλιώτες «δεν είναι» Έλληνες, αλλά «εξελληνίζονται» επιγενέστερα!

Γι’ αυτό και είναι απαραίτητο να «απομυθοποιηθούν» και να διαστρεβλωθούν γεγονότα-σταθμοί στην ιστορία των Σουλιωτών, αλλά και στη νεώτερη ιστορική συνείδηση των Ελλήνων: Η αυτοπυρπόληση του Σαμουήλ στο Κούγκι δεν έγινε ποτέ. είναι αμφίβολο εάν ανατινάχτηκε η Δέσπω στου «Δημουλά τον Πύργο». προπαντός, ο χορός του Ζαλόγγου, όχι μόνο αποτελεί «εθνικιστικό μύθο», αλλά είναι πιθανό οι Σουλιώτισσες να έπεσαν στο βάραθρο σπρωγμένες από τους ίδιους τους Σουλιώτες πολεμιστές! Συνωστισμένοι στη Σμύρνη, συνωστισμένες στο Ζάλογγο
Της Δέσπως
Αχός βαρύς ακούγεται πολλά ντουφέκια πέφτουν.
Μήνα σε γάμο ρίχνονται, μήνα σε χαροκόπι;
Μηδέ σε γάμο ρίχνονται, μηδέ σε χαροκόπι.
Η Δέσπω κάνει πόλεμο με νύφες και μ’ αγγόνια.
Αρβανιτιά την πλάκωσε στου Δημουλά τον πύργο.
- Γιώργαινα ρίξε τ’ άρματα, δεν είν’ εδώ το Σούλι
εδώ είσαι σκλάβα του πασά, σκλάβα των Αρβανίτων.
- Το Σούλι κι αν προσκύνησε κι αν τούρκεψεν η Κιάφα
η Δέσπω αφέντες Λιάπηδες δεν έκανε δεν κάνει.
Δαυλί στο χέρι άρπαξε, κόρες και νύφες κράζει:
Σκλάβες Τούρκων μη ζήσετε, παιδιά μαζί μου ελάτε.
Και τα φουσέκια ανάψανε κι όλοι φωτιά γενήκαν.

Μόνο «Πυρίτιδα, Μολύβι και ψωμί», ζήτησαν οι Σουλιώτες, μετά από 4 ολόκληρα χρόνια σκληρής και αδυσώπητης πολιορκίας από τον Αλή Πασά των Ιωαννίνων. Οι πολιορκημένοι ζούσαν με αγριόχορτα μόνο. Ακόμα και το νερό τους έλειπε. Ωστόσο δεν θα λάβουν καμία βοήθεια και όταν οι Ρώσοι αποφασίσουν να τους συνδράμουν, θα είναι πλέον πολύ αργά.
Έτσι στις 12 Δεκεμβρίου του 1803 θα αναγκαστούν να συνθηκολογήσουν. Δύο χιλιάδες Σουλιώτες θα κατευθυνθούν προς την Πάργα και άλλοι περίπου χίλιοι προς το Ζάλογγο. Και ενώ η πρώτη κολόνα φτάνει στην Πάργα, η δεύτερη με αρχηγό τον Κίτσο Μπότσαρη θα χτυπηθεί στα στενά του Ζαλόγγου.
Στις 17 Δεκεμβρίου του 1803, έπεσαν στον βράχο του Ζαλόγγου εξήντα γυναίκες, αφού πρώτα έριξαν στο βάραθρο τα ίδια τα παιδιά τους, προτιμώντας τον θάνατο παρά της ατίμωση. Η Αγία Παρασκευή και το Κούγκι, ανατινάζονται από τον καλόγερο Σαμουήλ, για να μην παραδώσει στον Βελή πασά την πυρίτιδα που είχε απομείνει. Η τραγωδία των Σουλιωτών συνεχίζεται στη Ρινιάσσα στις 23 Δεκεμβρίου 1803, όπου θα γραφεί μια άλλη ηρωική σελίδα αυτή της Δεσπως Σέχου Μπότση που αυτοπυρπολήθηκε σαν άλλος Σαμουήλ με όλο της το σόϊ και κορυφώνεται στο Σέλτσο, όπου είχαν καταφύγει οι Μποτσαραίοι…
Στις 23 Απριλίου του 1804 θα ολοκληρωθεί η καταστροφή και θα χαθεί το άνθος του Σουλίου, όπως αναφέρει ο Δημήτρης Νότη Μπότσαρη.

Και ενώ ο ίδιος ο Χρόνος υποκλίνεται στις Μεγάλους Ώρες Του, θα βρεθούν «ιστορικοί» που δεν θα διστάσουν να υβρίσουν, να αποκρύψουν γεγονότα, να χαλκέψουν στοιχεία και τέλος, αφού ξεμπερδέψουν με τα ιστορικά γεγονότα, να ειρωνευτούν αυτές τις εξαίρετες εκφάνσεις του Ανθρώπου, που Τον υψώνουν πάνω από τον βούρκο της χυδαιότητας και της καθημερινότητας.
Τι ήταν ο χορός του Ζαλόγγου;
Μύθος ή ιστορία;
Ρίχτηκαν οι Σουλιώτισσες στο γκρεμό του Ζαλόγγου, αφού πρώτα είχαν ρίξει τα βλαστάρια τους – για να μην πέσουν αιχμάλωτοι στα χέρια του Πασά – ή δεν ρίχτηκαν;
Στριμώχτηκαν λέει η «ιστορικός» Ψιμούλη, βαδίζοντας στο δρόμο που χάραξε η άλλη «ιστορικός» η Ρεπούση. Συνωστίστηκαν στην άκρη του γκρεμού και …………………. πέσανε! Τι γυναικεία συμπαράσταση μα την αλήθεια. Είμαι σίγουρη ότι αυτή η κυρά κάποιο λόγο σε κάποια συγκέντρωση περί των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα έχει εκφωνήσει, για την γυναικεία καταπίεση. Και ωστόσο δεν θα φειστεί να ειρωνευτεί αυτές τις γυναίκες που απέδειξαν με τον δραματικότερο τρόπο την παλληκαριά τους, αλλά και την ισότητα τους με τους συντρόφους τους!
Μετά τον συνωστισμό της Σμύρνης έρχεται ο συνωστισμός του Σουλίου. Τελικά όλη η ιστορία κατάντησε ένας ατέλειωτος συνωστισμός. Θα μπορούσαμε να περιμένουμε να διαβάσουμε ότι και οι Εβραίοι συνωστίστηκαν στα κρεματόρια, αλλά προς το παρόν ο αντισημιτισμός είναι η ιδεολογία της φασιστικής δεξιάς και δεν έχει πέραση, ενώ οι άλλοι συνωστισμοί είναι της φασιστικής αριστεράς, που έχει ανοιχτή λεωφόρο!
Το τελευταίο βιβλίο του Γιώργου Καραμπελιά, «Συνωστισμένες στο Ζάλογγο» αναφέρεται στην ιστορία του Σουλίου και την κακοποίηση που έχει υποστεί από τον κάθε δήθεν ιστορικό ή ψυχολόγο. Στην μικρή αυτή μελέτη ο Γιώργος Καραμπελιάς αποδεικνύει βήμα – βήμα βασισμένος σε μια σημαντική δεξαμενή βιβλιογραφίας την Αλήθεια! Αυτή την Αλήθεια, που μας ανάθρεψε και που μας δίνει κουράγιο κάθε φορά που το μαχαίρι φτάνει στο κόκαλο της ρωμιοσύνης, να πεταχτούμε από την αρχή, να αντρειέψουμε και να θεριέψουμε όπως λέει και Γιάννης Ρίτσος.
Διαβάζοντας τις «Συνωστισμένες στο Ζάλογγο», δεν μπορείς παρά να εξοργιστείς με την Ψιμούλη, η οποία προσπαθεί να μας πει ότι το Ζάλογγο δεν ήταν παρά ένας απλός συνωστισμός, κάτι που κατά την γνώμη μου σοκάρει πιο πολύ επειδή αυτές τις ύβρεις τις ακούει κανείς από γυναίκα. Εξίσου σοκάρει και η άποψη του Α. Πολίτης, ο οποίος ούτε λίγο ούτε πολύ - παριστάνει τον ……ψυχολόγο και προσπαθεί να ερμηνεύσει την πράξη των Σουλιωτισσών, με ..σαδομαζοχιστικά εργαλεία. Διαβάστε τι γράφει αυτός ο αρουραίος, που δεν μπορεί καν να διανοηθεί τι είναι ηρωισμός και τι είναι αυτό που κινεί την ιστορία, και φρικιάστε:

«Υπάρχει όμως μια δεύτερη εντυπωσιακή ιδιαιτερότητα, μια μοναδικότητα πιστεύω: η ευρωπαϊκή καλλιέργεια του χορού και η διασάλπισή του από τα φιλελληνικά ηχεία. (..) Το να συναντάς τις αρετές της ιπποσύνης και της αριστοκρατικής ευγένειας σ έναν λαό ακαλλιέργητο, καταπιεσμένο και φτωχό, προσδίδει επιπλέον διανοητική ικανοποίηση, κι έπειτα η λογοτεχνία, πολύ περισσότερο η ρομαντική, θέλγεται από τις ακραίες καταστάσεις. Το Σούλι λοιπόν, έχοντας από την μια μεριά τον άκρο ηρωισμό και από την άλλη την άκρα βιαιότητα του Αλή συνιστούσε εξαίρετο παράδειγμα το ίδιο και ο γυναικείος ηρωισμός – και εδώ να ζητήσουμε την βοήθεια της ψυχανάλυσης ίσως να ανακαλύψουμε κι έναν κρυμμένον ανδρικό ερωτισμό».
Κα όπως παρατηρεί ο συγγραφέας, από το κάδρο αυτής της ελεεινής εικόνας - ερμηνείας αφαιρέθηκαν τα διαμελισμένα στο βάθρο του γκρεμού νεογνά, για να μην χαλάσει ο ρομαντικός – ερωτικός τόνος που έδωσε αυτός ο κύριος.
Στον αντι-χορό του Ζαλόγγου, δεν θα λείψει και ο Κορδάτος, ο οποίος στην τύφλωση του να ερμηνεύσει όλα τα ιστορικά γεγονότα σύμφωνα με τον ιστορικό υλισμό, έτσι όπως αυτός τον είχε καταλάβει, κάτι που κάνει και η σημερινή ηγεσία του ΚΚΕ - γράφει:
Επειδή ( Ο Αλή πασάς) χτύπησε τους εκμεταλλευτές και δυνάστες της φτωχολογιάς, καθώς και τους Σουλιώτες και τους Κοτζαμπάσηδες του έψαλαν όσα σέρνει η σκούπα και έτσι σχηματίστηκε η παράδοση ότι ήταν αιμοβόρος άρπαγας και σκληρός τύραννος…
Δηλαδή, κατά τον «μαρξιστή» Κορδάτο το παρακάτω λαϊκό τραγούδι, τον έγραψαν οι Κοτζαμπάσηδες,
αφού, κατά τον ίδιο, ο Αλή χτύπησε τους δυνάστες της φτωχολογιάς!

Σηκώνεται ο Αλή Πασάς και λέει στους πασάδες:
“Θέλω το Σούλι να χαθή μαζί με τα χωριά του.
Θέλω και τα κορίτσια τους σε τούρκικα χαρέμια.
Θέλω και τα παιδάκια τους όλα να τα τουρκέψουν.
Θέλω το Νότη Μπότσαρη ραγιάς μου να μου γένη”.

και γράφει παρακάτω, για να ολοκληρώσει την … έρευνά του:

Δεν είναι σωστό ότι ο Αλή κτύπησε τους Σουλιώτες με τον πιο σκληρό τρόπο; Σωστό είναι, αλλά τι ήταν οι Σουλιώτες; Η απάντηση ήταν ότι ήταν κλέφτες που ρήμαζαν τα γύρω χωριά.

Δυσκολεύομαι να βάλω τάξη στις σκέψεις μου, είτε από υπερφόρτωση του θυμικού μου είτε από βραχυκύκλωμα της κοινής λογικής. Φτάσαμε στο σημείο, που η επιθυμία για σβήσιμο από τα αρχεία της ιστορίας όλων εκείνων των γεγονότων που δίνουν αξία στον άνθρωπο και που κάνουν τη ζωή άξια να την ζεις έχει μετεξελιχτεί σε καθαρή μανία καταδιώξεως. Ο Κολοκοτρώνης ήταν αδελφή, ο Γλέζος ήταν μεθυσμένος όταν κατέβαζε την σβάστικα από την Ακρόπολη, οι Σουλιώτισσες γλίστρησαν και έπεσαν στο γκρεμό, ο Λεωνίδας ήταν μαζί με άλλους 600.000 και όχι μόνο με 300, ο Μέγαλεξανδρος άστα να πάνε και συνεχίζεται.
Ας επιστρέψουμε όμως στο ερώτημα που θέτουν κάποιοι ορκισμένοι φωταδιστές, λάτρεις της ιστορικής «αλήθειας» τύπου Πολίτη, Ψιμούλη, Κορδάτου, Ρεπούση κλπ. κλπ. κλπ.
Τι ήταν ο χορός του Ζαλόγγου Μύθος ή πραγματικότητα;
Και ας πούμε ότι ήταν μύθος`! Αλλά, Μύθος με Μι Κεφαλαίο. Ένας Μύθος από αυτούς που δίνουν στην Ανθρωπότητα, πάλι με Άλφα Κεφαλαίο δικαίωμα να ανασαίνει πάνω σ αυτόν τον υπέροχο πλανήτη μαζί με τα άλλα πλάσματα της Γης χωρίς να ντρέπεται!
Και ερωτάω:
Ποιος είναι ο λόγος να αποκόψεις έναν λαό από τους μύθους του; Η ας θέσουμε το ερώτημα αλλιώς: μπορεί να ζήσει ένας λαός χωρίς μύθους; Η απάντηση είναι όχι! Κανένας λαός δεν μπορεί να ζήσει χωρίς την ύπαρξη Μύθων ή χωρίς κάποια Πίστη σε κάτι που του υπόσχεται Σωτηρία από τα καθημερινά του βάσανα.
Είναι ένα ερώτημα που έχει θέσει η φιλοσοφία από τη γέννησή της.
Πώς να ζήσεις χωρίς την ελπίδα της Σωτηρίας; Ο μύθος δίνει απάντηση σ αυτό το μεγάλο ερώτημα στηριζόμενος σε κοσμικές αξίες, ενώ η θρησκεία σε υπερβατικές. Η ανθρωπότητα μπορεί να περπατήσει στο δρόμο της Αρετής είτε με τον ένα είτε με τον άλλον τρόπο. Αν αφαιρέσεις από τον άνθρωπο και τα δύο το αποτέλεσμα θα είναι η εσχάτη βαρβαρότητα και ένας απαίσιος θάνατος! Αλλά αυτός ο λαός, ο ελληνικός δεν αξίζει ένα τέτοιο τέλος.
Μακάρι να βρούμε και μεις το θάρρος να τραγουδήσουμε, αγκαλιά με τους προγόνους μας, προκειμένου να βγούμε με το κεφάλι όρθιο από το σημερινό αδιέξοδο που μας συνωστίζει όλο και πιο βαθειά στο βούρκο της χυδαιότητας και της λογικής της αγοράς.

!

Προβολή της ταινίας "Κενή γη"

2011-12-12T21:06:00.001+02:00

Οι ΤΣΙΡΙΤΣΑΝΤΟΥΛΕΣ παρουσιάζουν:

Τη νέα μικρού μήκους ταινία

ΚΕΝΗ ΓΗ

Δευτέρα 19 & 26 Δεκεμβρίου στις 21:00
Στο «ΔΥΝΑΜΟ»
Παραμυθίας 28-30, Κεραμεικός
Δείτε το χάρτη : http://bit.ly/thVb2V

Είσοδος ελεύθερη

Η ταινία θα προβληθεί πριν τη θεατρική παράσταση «Η νύχτα των παλιάτσων».

Συντελεστές :

Σενάριο- Σκηνοθεσία : Ντίνα Μαυρίδου
Εμφανίζονται : Μήτσος Μαυρίδης, Μαρίνος Μουζάκης, Νάντια Μποβολή
Κάμερα – Φωτογραφία : Παντελής Παντελόγλου
Μοντάζ – Ειδικά εφέ : Μαρίνος Μουζάκης
Μουσική : Νίκος Γιούσεφ, Ειρήνη Τηνιακού
Υποστήριξη παραγωγής : Ηρώ Κατσιφλώρου, Χριστίνα Χριστοδούλου, Θάνα Χριστοδούλου
Κατασκευές : Εύη Χατζησάββα
Μετάφραση στα Αγγλικά : Κωνσταντίνος Πουλής, Nick Koundouros
Παραγωγή: Τσιριτσάντσουλες 2011

Το σενάριο βασίστηκε στα πεζά των : Κώστα Δεσποινιάδη, Ε.Χ. Γονατά και Φ. Κάφκα.

«Πόσο θα ’θελα, έστω και για δυο στιγμές, να κοιτάζω αμέριμνος το χιόνι που πέφτει στο πυκνό σκοτάδι. Πόσο θα ’θελα, έστω και για δυο στιγμές, όλα τα ανθρώπινα να μου ήταν ξένα.»
Από το «Νύχτες που μύριζαν θάνατο» του Κώστα Δεσποινιάδη (εκδ. Πανοπτικόν).

Παρουσίαση των βιβλίων του Δ.Μπαλτά απο τις ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

2011-12-12T18:29:00.003+02:00

Το Εναλλακτικό Βιβλιοπωλείο καί οι Εναλλακτικές Εκδόσεις σάς προσκαλούν την Παρασκευή 16 Δεκεμβρίου, ώρα 19.30, στό Εναλλακτικό Βιβλιοπωλείο στήν παρουσίαση των βιβλίων του Δημήτρη Μπαλτά:

Σταθμοί της Ρωσσικής Φιλοσοφίας.

Η Ρωσσία του Νικολάι Γκόγκολ.

Ντοστογιέφσκι. Ζητήματα φιλοσοφικής ανθρωπολογίας

Τα βιβλία θα παρουσιάσουν:

Γιώργος Καραμπελιάς (συγγραφέας)

Κώστας Μπλάθρας (δημοσιογράφος)

Φώτης Σχοινάς (Δρ Φιλοσοφίας)

και ο συγγραφέας

-η παρουσίαση της εκδήλωσης απο το ΑΝΤΙΦΩΝΟ

Μ.ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ :Τρείς επαναστατικές μεταρρυθμίσεις στην Παιδεία

2011-12-11T11:42:00.003+02:00

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ
Οι Εκδόσεις Παπαζήση
με αφορμή την έκδοση του βιβλίου
ΠΡΑΚΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ
έχουν την τιμή να σας προσκαλέσουν σε διάλεξη
του συγγραφέα του βιβλίου
κ. ΜΕΛΕΤΗ Η. ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΥ,
με θέμα:
ΤΡΕΙΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΕΣ
ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ
Η διάλεξη θα πραγματοποιηθεί
την Πέμπτη 22 Δεκεμβρίου 2011 και ώρα 19.00στην Στοά του Βιβλίου
( Πεσμαζόγλου 5 ).
Τον ομιλητή θα προλογίσει
ο κ. Αντώνης Δ. Παπαγιαννίδης,
δικηγόρος-δημοσιογράφος.
Θα ακολουθήσει συζήτησ

Ο Π.ΚΟΝΔΥΛΗΣ και η μετάφραση

2011-12-11T11:34:00.004+02:00

ΡΗΞΗ Τ.80

Από μια συζήτηση :Ο Παναγιώτης Κονδύλης και η μετάφραση

Πραγματοποιήθηκε την Δευτέρα 21 Νοεμβρίου στο Ινστιτούτο Γκαίτε της Αθήνας δημόσια συζήτηση με θέμα :«Π.Κονδύλης :Η μετάφραση ως μέθοδος».Η εκδήλωση διοργανώθηκε από κοινού από το Ινστιτούτο Γκαίτε και το παράρτημα της Γενικής Διεύθυνσης Μετάφρασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η ψυχή της εκδήλωσης υπήρξε ο Στράτος Μειντανόπουλος υπεύθυνος στην Ελλάδα της εν λόγω διεύθυνσης. Εκτός του ιδίου χαιρετισμό απηύθυνε και ο διευθυντής του Ινστιτούτου Γκαίτε στην Ελλάδα.
Την συζήτηση συντόνισε ο καθηγητής του ΑΠΘ Αθανάσιος Καϊσης. Συμμετείχαν ο Λευτέρης Αναγνώστου (Μεταφράζοντας τον Κονδύλη ) ,ο Φώτης Δημητρίου (Ορισμένες θέσεις του Κονδύλη για την κοινωνική οντολογία ), ο Κώστας Κουτσουρέλης (Π.Κονδύλης :Η μετάφραση ως πολιτική ), ο Μιχάλης Παπανικολάου (Ο Κονδύλης ως μεταφραστής των κειμένων του ), ο Φάλκ Χόρστ (Γλώσσα και αντίληψη της πραγματικότητας στον Κονδύλη ) και ο Παναγιώτης Χριστιάς ( Γραφή και υποκειμενικό αίσθημα ισχύος στον Κονδύλη).
Είναι προφανές ότι η διοργάνωση τέτοιου είδους εκδηλώσεων αποδεικνύει το συνεχές ενδιαφέρον για το έργο του Π.Κονδύλη. Για όποιον το μελετά υπήρξε μια ευχάριστη είδηση : η μετάφραση των έργων «Συντηρητισμός» και η «Γένεση της Διαλεκτικής» ολοκληρώθηκε και σύντομα πρόκειται να εκδοθούν στην χώρα μας. Επίσης πρόκειται να εκδοθούν τα κατάλοιπα του που αφορούν σημειώσεις για τον β’ και γ’ μέρος της Κοινωνικής Οντολογίας (το α’ μέρος εκδόθηκε με τον τίτλο το «Πολιτικό και ο Άνθρωπος » ), ενώ προετοιμάζονται κάποιες εκδόσεις στην αγγλική γλώσσα.
Το περιεχόμενο των εισηγήσεων ήταν ουσιαστικό , όπως ουσιαστικές ήταν και οι παρεμβάσεις που έγιναν από το ακροατήριο. Ενδιαφέρουσα ήταν η σύνθεση του ακροατηρίου που περιλάμβανε συγγενείς και φίλους του Κονδύλη (όπως η αδελφή του και ο ψυχίατρος Γ.Τσέγκος που τον σύστησε στην παρέα του περιοδικού «Σημειώσεις» ) , μελετητές του έργου του όπως και έναν ιερέα και θεολόγο.
Ο Α.Καϊσης υπήρξε φίλος του Κονδύλη και έχει θεωρήσει τους νομικούς όρους που περιέχονται στην μετάφραση του Π.Κονδύλη στο έργο του Κ.Σμίτ «Πολιτική Θεολογία».Στην εισαγωγή της περιλαμβάνονται μάλιστα ευχαριστίες του Κονδύλη προς τον Καϊση για την συνδρομή του στην ακριβή μετάφραση των νομικών όρων.
Ο Λ.Αναγνώστου περαίωσε με επιτυχία την μετάφραση του έργου του Κονδύλη «Πολιτικό και ο Άνθρωπος» , ενώ ολοκλήρωσε και τα άλλα δύο σημαντικά έργα του Κονδύλη («Συντηρητισμός» και η «Γένεση της Διαλεκτικής»).Βεβαίως περίσκεψη δημιουργεί η επιλογή να αντικαταστήσει δύο όρους που χρησιμοποιεί ο Κονδύλης :την « Ισχύ» με την «Εξουσία» και το «Πολεμικός» με άλλο όρο. Κατά την άποψη μου θα έπρεπε να το αποφύγει και να ακολουθήσει τον Κονδύλη στον τρόπο που μετέφρασε ορισμένους κρίσιμους όρους , οι οποίοι μάλιστα κατέχουν εξέχουσα σημασία στην σκέψη του ,από την γερμανική στην ελληνική γλώσσα.
Ο Φ.Δημητρίου αναφέρθηκε στην προσπάθεια που κάνει στο Πανεπιστήμιο της Χαϊλδαβέργης να εκδοθούν στα γερμανικά τα κατάλοιπα του συγγραφέα. Ενδιαφέρουσα ήταν η παρατήρηση του, ότι σε αυτά περιέχονται πολλές κριτικές επισημάνσεις στο έργο του Κ.Σμίτ.
Ο Κ.Κουτσουρέλης επεσήμανε ότι ο Κονδύλης δεν υπήρξε μόνο μεταφραστής των έργων του στην νεοελληνική , αλλά διηύθυνε δύο σειρές , στις Εκδόσεις Γνώση και στις Εκδόσεις Νεφέλη, από τις οποίες μεταφράστηκαν και εκδόθηκαν παραπάνω από εβδομήντα σημαντικά έργα ευρωπαίων στοχαστών.
Σημαντική υπήρξε η εισήγηση του Φ.Χόρστ , φίλου του Κονδύλη, ο οποίος θεωρούσε τα έργα του πριν εκδοθούν στην γερμανική. Ο Χόρστ , ο οποίος έχει γράψει το εισαγωγικό σημείωμα στο «Πολιτικό και ο Άνθρωπος» εργάζεται και αυτός στην έκδοση στην γερμανική των καταλοίπων του Κονδύλη.
Τελειώνω με δύο σκέψεις :
- η άποψη που διατυπώθηκε ότι υπάρχουν δύο ασυνεχείς περίοδοι στο μεταφραστικό έργο του Π.Κονδύλη εκ των οποίων η πρώτη απαρτίζεται από τα έργα που εκδόθηκαν όταν εργαζόταν στον «ΚΑΛΒΟ» και η δεύτερη από τα μεταγενέστερα έργα του είναι αθεμελίωτη και αδόκιμη. Υποτίθεται ότι στην πρώτη περίοδο χρησιμοποιεί μια περισσότερο ακατέργαστη λαϊκή δημοτική ,ενώ στην δεύτερη που υποτίθεται ότι έχει καθιερωθεί πλέον ως στοχαστής ,χρησιμοποιεί μια εκδοχή της λόγιας ως αποτύπωση ενός λόγου αυθεντίας και ισχύος. Στην πραγματικότητα το μόνο κριτήριο που ίσχυε ήταν το ενδιαφέρον και η αγάπη του Κονδύλη για την ενιαία ελληνική γλώσσα , της οποίας υπήρξε ένας άριστος γνώστης και η οποία θεωρούσε ότι περιέχει τεράστιες δυνατότητες στις οποίες άλλωστε οφείλεται η δημιουργία σημαντικής νεοελληνικής ποίησης .
- Στο ΑΠΘ έχει παραχωρηθεί από τους κληρονόμους του Π.Κονδύλη , η βιβλιοθήκη του και τα κατάλοιπά του. Σύντομα, όπως ειπώθηκε , από τον Καϊση πρόκειται να ψηφιοποιηθούν και να αναρτηθούν στο διαδίκτυο. Πρόκειται για μια εξέλιξη με μεγάλο ενδιαφέρον για όσους επιθυμούν να μελετήσουν σε βάθος τον Π.Κονδύλη και το έργο του.

Η τελευταία συνέντευξη του Άρη Κωνσταντινίδη με αναφορά στον Κ.Καραβίδα

2011-11-21T17:17:00.004+02:00

Με τον Κωνσταντίνο Καραβίδα ασχολήθηκα στα δύο βιβλία μου Εθνισμός και Κοινοτισμός καθώς και Ο κόσμος ο μικρός ο μέγας.Από τον Μελέτη Μελετόπουλο είχα γνωρίσει την κόρη του Ζωή Καραβίδα σύζυγο του δημοσιογράφου Κ.Καλλιγά η οποία μας είχε μιλήσει πολλές φορές για τον πατέρα της και το έργο του.Την συνέντευξη του Άρη Κωνσταντινίδη την μετέφερα απο το ιστολόγιο του Γιάννη Σταύρου

Η τελευταία συνέντευξη του Άρη Κωνσταντινίδη (1993)(αποσπάσματα)
Yπάρχει ένας άνθρωπος που σας επηρέασε όταν ήσασταν μικρός;Δύσκολα θα το έλεγα। O πιο καλός άνθρωπος που γνώρισα, αφού μεγάλωσααρκετά, ήταν ο Kώστας Kαραβίδας। Yπάλληλος στην Aγροτική Tράπεζα। Eίχεασχοληθεί όμως με τα κοινοτικά και την αποκατάσταση των προσφύγων στηMακεδονία। Ήταν ένας καλλιεργημένος άνθρωπος. Έγραφε και ποιήματα. Eίχε εκδώσει και μια ποιητική συλλογή με τίτλο Mακεδονικοί Ύμνοι! Στοεξώφυλλο έγραφε ότι οι Έλληνες είχαν ένα φοβερό εχθρό, το χειρότερο απ'όλους τους εχθρούς και αιώνιο: τους Έλληνες!«Aυτό θα τον φάει τον Έλληνα, ο Έλληνας του Έλληνα...»Aκριβώς. Δεν ξέρουμε πια πώς θα ξεφύγουμε απ' τον Έλληνα που δενπαραδέχεται τον Έλληνα. (χαμογελάει)Tι ήταν αυτό που σας γοήτευσε σε αυτό τον άνθρωπο, στον Kώστα Kαραβίδα;H σπιρτάδα του μυαλού του και η απλότητα. σπάνια χαρακτηριστικά.H αρχιτεκτονική ήταν μια επιλογή σας;Δεν ξέρω... Nομίζω ότι αυτή με επέλεξε κι όχι εγώ. Mε βρήκε στο δρόμο τηςκαι με σκλάβωσε. (γελάει)Yπήρξε σκλαβιά για σας η ενασχόλησή σας με την αρχιτεκτονική;Σκλάβοι είμαστε γενικότερα: σκλάβοι των εμμονών μας; Mόνο που η σκλαβιάέχει κι ενδιαφέρον... Περιέχει την επιθυμία να ελευθερωθείς. Nομίζω ότι ηελευθερία είναι κάτι που ανθεί μέσα στη σκλαβιά.Tι είναι ελευθερία;Όταν ήμουν μικρός, μου άρεσε πολύ να παρατηρώ τις μπουγάδεςαπλωμένες στις αλάνες ή στις ταράτσες των σπιτιών.Γιατί;Δεν ξέρω αν εσείς προλάβατε τις μπουγάδες απλωμένες... Ήταν τρομεράενδιαφέρον θέαμα... Eίχαν κάτι θεατρικό, αλλά και αποκαλυπτικό.Παρατηρώντας τα ρούχα, τις πετσέτες, τα υφάσματα, τις μυρωδιές τους,ανακάλυπτες τους ανθρώπους. Διέκρινες την καταγωγή τους, την τάξη τους,τις συνήθειές τους, τη ζωή τους... Για μένα οι μπουγάδες ήταν το γούστοτων ανθρώπων απλωμένο, οι επιλογές τους κρεμασμένες σε δύο μανταλάκια,έκθετες...Aλλως ειπείν, η ελευθερία είναι η έκθεση του εαυτού μας;H έκθεση του εαυτού μας στη θέα των άλλων.Σήμερα σπάνια πια βλέπει κανείς μπουγάδες απλωμένες...Kαι πιο σπάνια ανθρώπους ελεύθερους. (γέλια) H τεχνολογία επινόησε τοαυτόματο πλύσιμο και στέγνωμα... του εαυτού μας. Για να αποφεύγουμε τηνέκθεση... Γιατί η έκθεση του εαυτού μας θέλει δύναμη. Kαι δεν την έχουμε,δυστυχώς.Mικρός τι παιχνίδια παίζατε;Έφτιαχνα κάτι πραγματάκια... M' άρεσε να φτιάχνω... Nα κάνω πράγματα με ταχέρια μου. Mου άρεσαν πολύ τα χρώματα.Zωγραφίζατε;Nαι. Δεν θυμάμαι τι, αλλά ζωγράφιζα.Γιατί δεν γίνατε ζωγράφος;Δεν ξέρω αν θα μπορούσα να γίνω ζωγράφος. Ξέρω όμως ότι από μικρός είχαμια έφεση να σχεδιάζω. Mου άρεσε να βγαίνω στην ύπαιθρο και να σχεδιάζω.Tι σχεδιάζατε;Δεν θυμάμαι ακριβώς... Γέφυρες. Mε τρέλαιναν οι γέφυρες και τα μαντριά.H απλότητα ήταν μια έννοια που ανακαλύψατε ή σας διέκρινε από παιδί;Ένα είναι βέβαιο, όπως σας έχω ξαναπεί παλιότερα: δεν διάβασαποτέ και πουθενά περί απλότητος... (χαμογελάει) Nιώθω ότι στην απλότητακαταλήγουμε με λογισμό. Ίσως να με βοήθησε κι ο Όσκαρ Oυάιλντ να συναντηθώμε την απλότητα στην αρχιτεκτονική. Ίσως...Πώς;Σ' ένα κείμενό του είναι δύο φίλοι... Kουβεντιάζουν στον κήπο, στοπεριβόλι, και λέει κάποια στιγμή ο ένας στον άλλον: «Δεν πάμε μέσα;»«Γιατί;» «Aισθάνομαι πιο άνετα μέσα». Aν η φύση ήταν άνετη, το ανθρώπινογένος δεν θα είχε εφεύρει την αρχιτεκτονική! (γέλια)Γιατί οι άνθρωποι νιώθουν πιο άνετα μέσα;Γιατί έξω υπάρχει ζέστη, κρύο, χιόνι, ο καυτός ήλιος, η βροχή... Όλα αυτάδεν βοηθάνε να νιώθουμε και πολύ άνετα έξω. Έτσι δεν είναι; (χαμογελάει)Στη φράση αυτή του Όσκαρ Oυάιλντ διακρίνω την αναγκαιότητα τηςαρχιτεκτονικής... H απλότητα δεν μου είναι και τόσο εμφανής, για να είμαιειλικρινής.Όλα τα στοιχεία που είπα λίγο πριν υπάρχουν στη φύση και, αν παρατηρήσετε,έρχονται από πάνω. Iδού η απλότης. Για να προφυλαχθούμε, καταρχήν, απόαυτά το πρώτο που πρέπει να κάνουμε είναι να καλυφθούμε από πάνω. Γι' αυτόκαι η αρχιτεκτονική σε μια πρώτη φάση είναι καλυπτική. Mπορείς να ζήσειςπιο άνετα κάτω από ένα υπόστεγο. Δεν μπορείς να ζήσεις το ίδιο άνετα σεένα οικόπεδο που είναι μόνο μαντρωμένο. Tο πρωταρχικό είναι η στέγη...Aυτή δεν είναι μια απλή διαπίστωση;Aλλωστε, και οι άνθρωποι συνηθίζουν να λένε: «Δεν έχω πού την κεφαλήνκλίναι»...Aκριβώς... H απλότητα είναι άμεσα συνδεδεμένη με το αναγκαίο και το χρήσιμο.Aρα, η αρχιτεκτονική είναι σε άμεση σχέση με τις κλιματολογικές συνθήκεςπου επικρατούν σε κάθε τόπο;Aμεσα δεμένη. Συμφωνώ.Στην Eλλάδα ποια άλλα στοιχεία πρέπει να λάβει υπόψη του ο αρχιτέκτονας;Tο φως! H Eλλάδα έχει τον ήλιο όταν βρίσκεται στο ζενίθ του. Γι' αυτό έχεικι αυτό το δυνατό φως. Ό,τι συμβαίνει στην Eλλάδα είναι πιο διαυγές,καθαρότερο απ' αλλού. H Eλλάδα είναι ο πιο φυσικά ισορροπημένος τόπος.Eσείς θα μπορούσατε να κάνετε αρχιτεκτονική -να χτίσετε- κάπου αλλού εκτόςEλλάδας;Oπουδήποτε, αρκεί να μελετούσα πριν τις τοπικές συνθήκες. H αρχιτεκτονικήπρέπει να φυτρώνει σαν ένα δέντρο και να γίνεται ένα με το τοπίο.Για σας, η αρχιτεκτονική θα πρέπει να υπαγορεύει έναν τρόπο ζωής...Aκριβώς. Γι' αυτό και, όταν έρχεται κάποιος να του χτίσω το σπίτι,αποφεύγω να του δείξω λεπτομερειακά τα σχέδια.Γιατί;Mα ξέρω καλά ότι οι περισσότεροι άνθρωποι ονειρεύονται ένα σπίτι σαν αυτόπου είχαν δει στην τηλεόραση... (γέλια)Eίναι τραγικά αρχιτεκτονήματα για σας όλα αυτά τα σπίτια που δείχνει ητηλεόραση σε σειρές όπως η Δυναστεία και το Nτάλας ή στη δική μας τηΛάμψη;Aστεία είναι... και φτιάχτηκαν από δυστυχείς αρχιτέκτονες για δυστυχείςανθρώπους. Eίναι οι σύγχρονες φυλακές... Eγώ, όταν τα βλέπω, νιώθω θλίψηκαι απελπισία. Nομίζω ότι μέσα σ' αυτά τα σπίτια υπάρχουν μόνο άρρωστοιάνθρωποι. Δεν ξέρω τι να πω... Eίναι πέρα από τη δυνατότητα σύλληψης τουμυαλού μου!Πώς θα χαρακτηρίζατε την ελληνική αρχιτεκτονική σήμερα;(γελάει) Eίναι σαν να μου ζητάτε να σας χαρακτηρίσω το σύγχρονο Pωμιό!Σας είναι δύσκολο; Φοβάστε μη σας παρεξηγήσουν;Tο σίγουρο είναι ότι δεν ξέρει πού της πάν' τα τέσσερα. Σας ικανοποιείαυτός ο χαρακτηρισμός;Eσάς σας καλύπτει; Δεν είναι λίγο γενικός; (γέλια)Έρχονται εδώ νέα παιδιά από το πολυτεχνείο... Eίναι τετραπέρατα... Aλλάαδιάβαστα.Tι θα προτείνατε να διαβάσει ένας νέος αρχιτέκτονας;(χαμογελάει) Kαταρχήν, Παπαδιαμάντη. Mετά Kαβάφη και Σολωμό. Πώς ναχτίσεις σπίτια αγνοώντας τον Σολωμό; Aυτά τα πράγματα, βέβαια, ταμαθαίνεις μόνος σου... Δεν σ' τα μαθαίνει το πολυτεχνείο... (γέλια) Kι εγώσπούδασα, αλλά δεν περιορίστηκα μόνο σ' αυτό. Γυρνούσα στους δρόμους,συνάντησα τη ζωή και μετρήθηκα μαζί της.Kάθε φορά που σας προκαλεί κάτι το ενδιαφέρον, προσπαθείτε να τοκατανοήσετε, να βρείτε την αιτία που σας προκαλεί το ενδιαφέρον ή τοαφήνετε να σας πάρει, να σας γοητεύσει και το κουβαλάτε μαζί σας;O Aριστοτέλης λέει ότι εμείς, οι αρχιτέκτονες, στεκόμαστε πάντα πάνω απόκάθε τεχνικό επειδή γνωρίζουμε για ποιο λόγο γίνεται το καθετί. Tο '68βρισκόμουν στο Πολυτεχνείο της Zυρίχης. Eίχαν τότε ξεφυτρώσει οι πρώτοικοινωνιολόγοι, οι οποίοι ισχυρίζονταν ότι το λάθος είναι πως δεν ρωτάμετον κόσμο πώς θέλει το σπίτι του. Γι' αυτό και τα είχαμε κάνει θάλασσα,κατά τη γνώμη τους. Για να αποδείξουν του λόγου το αληθές, βγήκαν με ταμαγνητόφωνα στους δρόμους κι άρχισαν να ρωτούν τον κόσμο για να μάθουν.?δικος κόπος. Ποιος ξέρει σήμερα να πει πώς θέλει το σπίτι του; Kανένας.(γέλια)H αυτογνωσία του σύγχρονου Έλληνα από πού ξεκινάει και πού σταματάει, κατάτη γνώμη σας;Tο σύγχρονο Έλληνα το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι το αυτοκίνητο, ητηλεόραση, το ραδιόφωνο, να πηγαίνει στις ταβέρνες και τα μπαρ και ναφαντάζεται το σπίτι του σαν αυτά που βλέπει στα περιοδικά. Aπό μέσα τουδεν βγαίνει τίποτα πια.Kάποτε ήταν αλλιώς τα πράγματα;Kάποτε σ' αυτόν, τον τόπο οι άνθρωποι είχαν πράγματα μέσα τους που,βγάζοντάς τα στην επιφάνεια, δημιουργούσαν...Πέστε μου ένα δημιούργημα αυτών των ανθρώπων.Αυτό που αξίζει είναι η ανώνυμη αρχιτεκτονική. H λαϊκή ανώνυμηαρχιτεκτονική. Ήταν η πιο σωστή αρχιτεκτονική και η πιο ελληνική. Ότανήρθαν οι πρόσφυγες, έχτισαν τα σπίτια τους με το τίποτα... Yπήρχε όμως μιαομοιομορφία... H αυλή, το δωμάτιο και το υπόστεγο. Σοφή αρχιτεκτονική. Aνδείτε, αυτή είναι η αρχιτεκτονική των παλατιών στην Kνωσό και τη Φαιστό.Mια αρχιτεκτονική που συναντάμε στις Mυκήνες... Xωρίς να το ξέρουν, έκανανμια αρχιτεκτονική ελληνική. Θα ρωτήσετε πώς...Πώς;Tους ενέπνευσε το τοπίο. Tο υπόστεγο είναι αναγκαίο, κρατάει μακριά τοζεστό ήλιο το καλοκαίρι. O ίδιος ήλιος το χειμώνα χαμηλώνει και μπαίνεικαι ζεσταίνει το παγωμένο δωμάτιο.Kαι η αυλή;Στην Eλλάδα «ο βίος είναι υπαίθριος»... (χαμογελάει) Tο πιο σημαντικό απ'όλα όμως είναι η σύλληψη του υπόστεγου...Tο υπόστεγο έχει πια καταργηθεί. Σπάνια το συναντάμε...Eδώ κινδυνεύουμε να καταργηθούμε ως χώρα, ως πολιτισμός, το υπόστεγο μαςμάρανε;Γιατί όλη αυτή η κατάργηση; Όλη αυτή η έκπτωση;Ίσως γιατί έχουμε διαφθαρεί. Aυτό, βέβαια, δεν είναι μόνο ελληνικόσύμπτωμα. Mάλλον είναι παγκόσμιο. Σε μας όμως γίνεται πιο οδυνηρό γιατί,σχετικά με τους υπόλοιπους Eυρωπαίους, είμαστε πιο καλλιεργημένοι από τηφύση μας. Kουβαλάμε κάτι από τους αρχαίους μέσα μας και είμαστε καιMεσογειακοί.Eίναι σημαντικό που είμαστε Mεσογειακοί;H Mεσόγειος έκανε τον Πικάσο να μοιάζει θηρίο μπροστά στον Mατίς και τονKλέε. O Πικάσο ήταν Mεσόγειος...Aλλά δεν είχε έρθει ποτέ στην Eλλάδα...Nαι, το ξέρω. Φοβόταν να έρθει.Γιατί φοβόταν;Mήπως έβλεπε κάτι που δεν θα ήταν ικανός να πιάσει. Tελικά το βρήκε και τοέπιασε μέσα απ' άλλα μονοπάτια.Nιώθετε συγγένεια με τον Πικάσο;Mόνο με τον Σολωμό νιώθω συγγένεια.Γιατί τόσο απόλυτος;Eπιτρέψτε μου να είμαι απόλυτος. Aυτό με σώζει. Tουλάχιστον, να είμαιαπόλυτος στις συγγένειές μου.Γιατί ειδικά ο Σολωμός;Tα είχε πει όλα. «Mε λογισμό και μ' όνειρο», έλεγε στους στοχασμούς του.Kαι στο διάλογο με τον Σοφολογιώτατο έλεγε υπάρχουν δύο φλόγες: «Mια στοννου και μια στην καρδιά». Kαι παρακάτω μιλάει για «το κοινό και το κύριο»και για την «αληθινή ουσία». Aυτά είναι πράγματα που ισχύουν για κάθετέχνη.Ποια είναι η διαφορά του μυαλού από την ψυχή;H ψυχή είναι θάλασσα. το μυαλό κλειδαριά. Γι' αυτό, υπάρχουν συγγενικάμυαλά, οι ψυχές όλων των ανθρώπων είναι η ίδια απέραντη θάλασσα.Tα συγγενικά μυαλά, ό,τι κι αν γίνει, θα συναντηθούν σ' αυτήν τη ζωή;(χαμογελάει) O άνθρωπος πάει σε πράγματα που θέλει να έχει. Tελικά ψάχνειςστους άλλους στοιχεία που έχεις μέσα σου... Όταν τα βρίσκεις, νιώθεις έναμαζί τους. Aυτό είναι πολύ σημαντικό.Eίστε λάτρης της λαϊκής ανώνυμης αρχιτεκτονικής... Σας επηρέασε η λαϊκήανώνυμη αρχιτεκτονική και σε τι;Ποιος κάνει σήμερα σπίτια με υπόστεγο; Kανείς, όπως είπαμε... Mόνο εγώ έχωτρελαθεί και με κοροϊδεύουν. (γέλια) Tο 18ο αιώνα κάποιος αβάς Laugierέγραψε ένα βιβλίο για την αγροτική κατοικία, που τη θεωρούσε το πλέονχαρακτηριστικό δείγμα αρχιτεκτονικής. Bάζεις, λέει, τέσσερις κορμούςδέντρων σε τέσσερις γωνίες, λοξά ξύλα, για να φτιάξεις τη στέγη και τοσπίτι είναι έτοιμο. Δεν έχεις παρά να προσθέσεις κλαδιά ανάμεσα σταυποστυλώματα για να κάνεις τους τοίχους. Eδώ υπάρχει μια διαφορά ανάμεσαστα στοιχεία που φέρουν και στα στοιχεία που φέρουν! Tα στοιχεία πουφέρουν, τα υποστυλώματα και τα δοκάρια, πρέπει να φαίνονται στην πρόσοψη,αλλά και μέσα. Aλλιώς, δεν κάνεις αρχιτεκτονική. Kι εγώ αυτό το κάνωπαντού. Eίμαι άμεσα επηρεασμένος... O σκελετός του μπετόν αρμέ είναιπάντοτε ορατός στα δικά μου χτίσματα κι από μέσα, κι απ' έξω. Eπίσης,βλέπεις ότι κάθε φορά επαναλαμβάνεται το ίδιο κατασκευαστικό στοιχείο.Έτσι, το κτήριο, το χτίσμα έχει μια μουσικότητα, ένα μέτρο. Hαρχιτεκτονική είναι, για μένα, μουσική με τον τρόπο που όρισε τη μουσική οBαλερί. Tο μέτρο και η μουσικότητα της αρχιτεκτονικής διαλύθηκαν με τηνAναγέννηση. Δεν καταργήθηκε μεν ο ρυθμός, αλλά έγινε ψεύτικος, όπως έγινανόλα ψεύτικα στην Aναγέννηση.Φέρτε μου ένα παράδειγμα για να καταλάβω το ψέμα που έφερε η Aναγέννηση.(χαμογελάει) Πολλά παραδείγματα... Για παράδειγμα, στο άνοιγμα τωνπαραθύρων έβαζαν το λεγόμενο πιλάστρο, ένα επιστύλιο δηλαδή, που ήταν μιαψεύτικη κολόνα... Tέτοια πράγματα... Aπό τότε άρχισε ο ξεπεσμός τηςαρχιτεκτονικής.Mε την Aναγέννηση δηλαδή η αρχιτεκτονική αρχίζει να χρησιμοποιεί ωςδιακοσμητικό στοιχείο το ψέμα;(γελάει) Πολύ ωραία το είπατε... Έτσι ακριβώς είναι. Για μένα, δεν υπάρχειAναγέννηση. Yπάρχει μόνο Γέννηση! Όλα τα άλλα είναι διακόσμηση. Oπαραστάτης -πιλάστρο- στην Aναγέννηση είναι ένα κατασκευαστικό ψέμα για ναδιακοσμήσει.Ένα παράδειγμα διακοσμητικής αρχιτεκτονικής στις ημέρες μας;Tα νεοκλασικά.Eίναι διακοσμητικά;Σκηνικά. Tίποτε άλλο. Ένα εισαγόμενο είδος από τους Bαυαρούς, τον Όθωνα.(γέλια) H διακοσμητική αρχιτεκτονική μετέτρεψε το σπίτι ή, καλύτερα,επέτρεψε στους ανθρώπους να μετατρέψουν το σπίτι τους σε προβολή τηςκοινωνικής τους θέσης. Kι όταν κάποιος προβάλλει τον εαυτό τουεξουσιαστικά μέσα από το σπίτι του, είναι φασίστας.Yπερβολή, νομίζω.Kαθόλου. Kυριολεξία. Aυτό είναι ο φασισμός. Πριν από μερικά χρόνια έδωσαμια διάλεξη στο Bερολίνο κι έβαλα τίτλο Mε εργοδότη τη ζωή. Όχι τονπελάτη! Όταν χτίζω ένα σπίτι, είναι για όλους το ίδιο κι αφήνω στονκαθέναν τα περιθώρια να βάλει την προσωπικότητά του μέσα. ?λλωστε, ηαρχιτεκτονική γίνεται απ' όλους, όχι μόνο από τον αρχιτέκτονα.Mε αυτήν τη λογική σχεδιάσατε τις εργατικές κατοικίες της Φιλαδελφείας;Aκριβώς.Oι άνθρωποι που έζησαν μέσα τίμησαν αυτήν τη φιλοσοφία σας;Όχι. Tους άλλαξαν τα φώτα. (γέλια) Έβαλαν πόρτες, φερφορζέ και τα έκαναναγνώριστα.Πόσο φταίει ο αρχιτέκτονας για τις αντιδράσεις των ανθρώπων που κατοικούνστα σπίτια που φτιάχνει;H οδηγία που είχα πάρει ήταν να φτιάξω σπίτια για οικογένειες με δύοπαιδιά. Έφτιαξα λοιπόν ένα καθημερινό, δύο υπνοδωμάτια, μια κουζίνα, έναλουτρό. Oι άνθρωποι αυτοί πριν ζούσαν σε τρώγλες, με τις αυλές τους καιτους βασιλικούς τους. Mετά από ένα χρόνο, πήγα να δω πώς ζούσαν εκεί. Kαιτι να δω... Tο καθημερινό ήταν κλειδωμένο. Ήταν το επονομαζόμενο «καλό».(γέλια) Tους ζήτησα να μου το ανοίξουν και είδα μέσα πολυτελέστατα έπιπλαμε λεοντοπόδαρα και πολυελαίους με ψευτοασημικά. Ήταν ένας χώρος πουανοιγόταν μόνο στις γιορτές. Kαι ζούσαν στριμωγμένοι στα δύο δωμάτια.Mέχρι και στην κουζίνα ήταν στριμωγμένοι, όπου η γιαγιά κοιμόταν πάνω στησκάφη, που είχαν κάνει κρεβάτι βάζοντας τρεις τάβλες πάνω. Έτσι ζούσανόλοι.Aπογοητευτήκατε;Eσείς τι λέτε;Πώς το ερμηνεύσατε;Nομίζω ότι οι άνθρωποι στις μετακομίσεις κουβαλάνε, εκτός από περιττάπράγματα, και ψευτολειτουργίες που κάνουν τη ζωή τους δύσκολη. Oιμετακομίσεις, πολλές φορές, γίνονται για να βγάλουμε απ' τη ζωή μας τοπεριττό... Δυστυχώς, η ζωή μας έχει γεμίσει περιττά... Πολύ φοβάμαι ότι σελίγο θα είναι περιττή και η ίδια η ζωή. Θα γεννιόμαστε για να πεθάνουμε...Θα καλούμεθα να κάνουμε απλώς μια φυσική λειτουργία για να μην ταραχθεί ηισορροπία της φύσης.Zούμε, λέτε, σε μια εποχή που έχει χαθεί το όραμα;Nαι, αυτό είναι το κακό που μας βρήκε. Γιατί στη ζωή κάτι πρέπει ναπιστεύεις και κάτι ν' αγαπάς. Aλλιώς, δεν υπάρχει σωτηρία. Πολύ φοβάμαιότι αυτά είναι πράγματα που αρχίζουν να εκλείπουν.Eσάς τι σας λείπει τώρα από τη ζωή; Aπό όλες τις απώλειες ποια σας πονάειπερισσότερο;Πριν από τριάντα χρόνια είχα ένα φίλο. Σπούδασε μόδιστρος στη Bιέννη. Ήρθεεδώ και έκανε τον ξεναγό. Ξαφνικά κάτι έπαθαν τα νεύρα του και δενμπορούσε να κοιμηθεί. Tου έδιναν οι γιατροί φάρμακα, αλλά δεν γινόταντίποτα. Tου σύστησαν έναν ψυχίατρο στη Bιέννη. «Για ποιο λόγο να πάω σεψυχίατρο, γιατρέ;» ρώτησε. «Για να σου πει ποιος είσαι», του λέει ογιατρός. «Mα αυτό στην Aθήνα μού το λέει κάθε ημέρα ο γείτονάς μου», τουείπε, και γύρισε εδώ. Aυτό λοιπόν ήταν η μεγαλύτερη απώλεια. Kάποτε υπήρχεεπαφή κι αγάπη. Δίναμε το χέρι ο ένας στον άλλον και ήξερες με ποιον έχειςνα κάνεις. Δεν χρειαζόμαστε πια το διπλανό μας για να κάνουμε κάτι.Φαίνεστε στενοχωρημένος.Στενοχωριέμαι αφάνταστα. Παλιά υπήρχαν μερικοί φίλοι, συναντιόμασταν στοMπραζίλιαν, στη Bουκουρεστίου, τα λέγαμε. Tώρα ο καθένας σπίτι του, στηντηλεόραση μπροστά. Aυτή είναι η παρέα του. Δεν ανοίγει ούτε τα παράθυρα. Hτηλεόραση είναι το μόνο του παράθυρο στον κόσμο. Δεν βλεπόμαστε πια, αυτήείναι η απώλεια.Eσείς πώς αντιμετωπίζετε αυτήν τη μοναξιά;Kάθομαι πάνω απ' το τηλέφωνο, ν' ακούσω μια φωνή φιλική, να πω λίγα λόγια.Ή βγαίνω στο δρόμο και μιλώ με τα κτήρια με τις ώρες... Φοβάμαι ότι έχωμαζέψει πολλές σκέψεις στο μυαλό μου και δεν έχω πού να τις ξεφορτώσω.?στε που οι σκέψεις είναι καλές, φρέσκες. Mε τον καιρό, αν δεν τιςστείλεις να συναντήσουν άλλες σκέψεις, αρχίζουν και μυρίζουν άσχημα. Kαιδεν υπάρχει χειρότερο πράγμα από σκέψεις που έληξε η ημερομηνία τους χωρίςνα βρεις άλλο μυαλό να τις αρπάξει. Σηκώνομαι το πρωί και νιώθω όλο καιπιο βαρύς. Δεν ξέρω αν πρόβλεψα τα θεμέλια ν' αντέξουν αυτές τις σκέψεις.Mπορεί και να βυθιστώ για πάντα από τις πολλές σκέψεις. ?λλες φορές λέωότι ίσως ελευθερωθείς αν μ' έναν απότομο τρόπο διακόψεις τη φυσικήισορροπία.Θα ήταν μια πρόκληση για σας να ρίξετε ό,τι δεν σας αρέσει αρχιτεκτονικάστην Aθήνα και να φτιάξετε ό,τι θέλετε στη θέση του;Όχι. Θα έπρεπε να την γκρεμίσω και να την ξαναχτίσω πάλι από την αρχή.Aλλά, γκρεμίζοντας την Aθήνα, δεν γκρεμίζεις και τους ανθρώπους που τηνκατοικούν. Oι επιζήσαντες θα είναι πάλι το πρόβλημα.Nιώθετε αποτυχημένος;Eυτυχής, θα έλεγα. (γέλια)Γιατί;Πρόλαβα να διαπιστώσω ότι η απώλεια του παρελθόντος μας είναι η πρώτηκοινωνική ομαδική αυτοκτονία μας.Πέστε μου μια συνοικία της Aθήνας που αγαπάτε.Tα Aναφιώτικα.Γιατί;Γιατί τα σπίτια δεν έχουν χτιστεί από αρχιτέκτονες. (γέλια)Πηγή:

http://bloggerkm2009.blogspot.com/2011/04/blog-post_18.html

http://www.yannisstavrou.blogspot.com/

Μνήμη Νεοκλή Σαρρή

2011-11-19T15:14:00.003+02:00

Έχασε τη μάχη με τον καρκίνο ο καθηγητής Νεοκλής Σαρρής, ο οποίος πέθανε τα ξημερώματα του Σαββάτου σε ηλικία 71 ετών।Η κηδεία του θα γίνει από το Α' Νεκροταφείο στις 3 το απόγευμα της Τρίτης. Ο Νεοκλής Σαρρής ήταν καθηγητής της Κοινωνιολογίας της Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη και ήταν απόφοιτος της Μεγάλης του Γένους Σχολής.Σπούδασε στα Πανεπιστήμια Κωνσταντινούπολης, Αθηνών και Γενεύης. Διετέλεσε σύμβουλος επί των πολιτικών υποθέσεων του Αοίδιμου Οικουμενικού Πατριάρχου Κύρου Αθηναγόρα. Διαδέχθηκε τον Ιωάννη Ζίγδη στην προεδρία της Ένωσης Δημοκρατικού Κέντρου (ΕΔΗΚ).Έχει διατελέσει καθηγητής παραγωγικών και ανωτέρων Σχολών του υπουργείου Εθνικής Άμυνας. Ως πολιτικός αναλυτής και αρθρογράφος ασχολούνταν ιδιαίτερα με τα ελληνοτουρκικά θέματα.Στις εκλογές του 2009 ήταν υποψήφιος βουλευτής, συνεργαζόμενος με τη Δημοκρατική Αναγέννηση, τοποθετημένος στην τιμητική τελευταία θέση του ψηφοδελτίου επικρατείας του κόμματος.

Κύπρος — Νοεμβρίου 19, 2011 12:03 μμ
Εις μνήμην Νεοκλή Σαρρή – Μια συνέντευξη για την ΕΟΚΑ και το Κυπριακό Posted by admin

από τον Εμπροσθοφύλακα
‘Σημερινή’«Υπήρξαν φρικαλέοι χειρισμοί»22 Μαΐου 2011συνέντευξη στην Μικαέλλα Λοΐζου
«Το βιβλίο του δρα Γιάννου Χαραλαμπίδη ‘Κυπριακό, Διπλωματικές Ίντριγκες’, που κυκλοφορήθηκε από τον εκδοτικό οίκο ‘Ποιότητα’, διαφέρει ουσιωδώς από τα μέχρι τώρα ομοειδή έργα. Κι αυτό όχι μόνο γιατί συνδυάζει τη δημοσιογραφική γλαφυρότητα με την επιστημονική δεξιότητα, αλλά γιατί παρακολουθεί το Κυπριακό από τη γένεσή του μέχρι και τις μέρες μας», αναφέρει ο γνωστός Καθηγητής Νεοκλής Σαρρής. Το βιβλίο προβαίνει σε μια ενδελεχή ανάλυση απορρήτων εγγράφων και μαρτυριών από το 1950 μέχρι το 2010, με ιδιαίτερη τριβή στα στρατηγικά ελλείμματα της ελληνικής πλευράς. Ο καθηγητής Σαρρής σχολιάζει, από τη δική του επιστημονική και εμπειρική σκοπιά, τα κύρια ζητήματα που πραγματεύεται το βιβλίο.
Μέσα από τα έγγραφα που παρουσιάζονται στο βιβλίο, καταδεικνύεται ότι Βρετανοί και Τούρκοι θεωρούσαν τη διζωνική ως ταξίμ. Σε συνάρτηση μ’ αυτό, πώς σχολιάζετε το γεγονός ότι οι κυπριακές και ελλαδικές ηγεσίες την παρουσιάζουν ως επανένωση;Θεωρώ παράλειψη του συγγραφέα ότι δεν εμβαθύνει στις πολύτροπες αγγλοτουρκικές σχέσεις. Στην Τουρκία, μέχρι τον Ιούνιο του 1955, οι ιθύνοντες πίστευαν ότι η Κύπρος, αργά ή γρήγορα, θα ενωνόταν με την Ελλάδα. Την πεποίθησή τους αυτή τη στήριζαν σε παγιωμένες αντιλήψεις, που προέκυπταν από τις αγγλοελληνικές σχέσεις. Ωστόσο η κρίση αυτή ήταν επιπόλαιη, όπως ενθουσιώδης μεν αλλά επιπόλαιος ήταν ο χειρισμός από την Αθήνα. Η Αγγλία ήδη είχε δώσει δείγματα των προθέσεών της, αλλά κανείς -ούτε στην Ελλάδα ούτε στην Κύπρο- είχε φροντίσει να τα αξιολογήσει.
Οι Άγγλοι, γνωρίζοντας ότι αργά ή γρήγορα θα αναγκαστούν να αποχωρήσουν, φρόντισαν να εντάξουν στο πρόβλημα, ως διάδικο μέρος, και την Τουρκία. Βέβαια αυτό δεν έγινε εύκολα. Η αβελτηρία των ελληνικών κυβερνήσεων, αλλά και η ‘φιλοτουρκική’ στάση των ΗΠΑ έπαιξαν καθοριστικό ρόλο. Τελικά επικράτησε απολύτως το διαίρει και βασίλευε, που τόσο καλά γνωρίζουν οι Άγγλοι (αλλά και οι Τούρκοι). Και η ελληνική πλευρά πιάστηκε στο δόκανο μας διπλής αποικιοκρατίας. Η αγγλοελληνική διαμάχη μετατράπηκε σε ελληνοτουρκική, τρεις μήνες μετά την εκδήλωση της ΕΟΚΑ.
Θέλω να τονίσω εμφαντικά ότι όλα τα σχέδια επίλυσης που προτάθηκαν, προκύπτουν από ένα οθωμανικό μοντέλο. Ο νεο-οθωμανισμός δεν αποτελεί εύρημα του Νταβούτογλου, αλλά υπήρχε και πολύ πριν ο ίδιος γεννηθεί. Η αρχή ξεκίνησε με την αναγνώριση των θρησκευτικών “κοινοτήτων” ως ταυτόσημων προς τις εθνικές. Μάλιστα, το αναγνωρισθέν σύστημα είχε ακόμη πιο σκληρή διάκριση: Μουσουλμάνοι/μη-Μουσουλμάνοι, όπου με βάση την ισλαμική θέαση, οι πρώτοι προηγούνται των δεύτερων, ανεξαρτήτως αριθμητικής δύναμης κάθε “κοινότητας”. Μάλιστα υπήρχε ένας μουφτής, ο Ντανά εφέντης, τον οποίο προωθούσε η Τουρκία, προφανώς έναντι του Μακαρίου. Από το καλοκαίρι του 1956 η Αγγλία προσανατολίζεται από την Τουρκία σε έναν διαμοιρασμό της Κύπρου μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Η σκέψη στηρίζεται σε δύο δεδομένα: Το πρώτο αφορά στην απόσταση της Κύπρου από τις ακτές της Τουρκίας σε αντιπαραβολή προς την αντίστοιχη απόσταση από την Ελλάδα. Το δεύτερο, τη δυνατότητα μεταφοράς εποίκων από την Τουρκία. Πατέρας όλης αυτής της πολιτικής -που υιοθέτησε ασμένως η Μεγάλη Βρετανία- υπήρξε ο διεθνολόγος καθηγητής και πολιτικός Νιχάτ Ερίμ, τον οποίο, καίτοι ανήκοντα στην τότε αντιπολίτευση, ο Μεντερές προσέλαβε ως σύμβουλό του στο Κυπριακό. Ο Ερίμ από το χρονοντούλαπο έβγαλε το ‘συνταγματικό σχέδιο επίλυσης του Μακεδονικού’ αλλά και του ζητήματος της Βοσνίας/Ερζεγοβίνης, ένα σχέδιο που είχαν εκπονήσει ήδη από τον πρώτο χρόνο της διακυβέρνησής τους στις αρχές του περασμένου αιώνα με Γερμανό συνταγματολόγο και στηριζόταν στα οθωμανικά ‘μιλλέτ’ (εθνικοθρησκευτικές κοινότητες), σε παρά φύσιν ένωση με τη διοικητική εμπειρία των διαφόρων συμβουλίων του Τανζιμάτ από το 1839 και μετά.
Είναι προφανές ότι η ΔΔΟ είναι γνήσιο προϊόν αυτής της αντίληψης. Και μάλιστα πολύ χειρότερης, γιατί πρακτικά δρομολογείται δι’ αυτής ένας εκ θεμελίων πολιτιστικός, δημογραφικός, εθνικός εκτουρκισμός, δηλαδή κάθετη αλλοίωση της υφής και φυσιογνωμίας της Κύπρου. Η επιχειρούμενη λύση είναι χειρότερη της διχοτόμησης, γιατί ο μοιραίος εκτουρκισμός θα συμβεί επί ολόκληρης της Μεγαλονήσου, όπου ο δημογραφικός παράγοντας υπερακοντίζει τις σημερινές συνθήκες, κάτι που προβλέπει και ο Ερίμ. Συνεπώς η ΔΔΟ μάλλον δεν αποτελεί επανένωση της Κύπρου αυτής καθαυτής, αλλά θα σημάνει την οιονεί Ένωση ολοκλήρου της Κύπρου με την Τουρκία, τη μετατροπή της Κύπρου σε ένα οικτρό προτεκτοράτο της Τουρκίας!
Δηλαδή επτά χρόνια μετά την απόρριψη του Σχεδίου Ανάν, πιστεύετε ότι ορθώς έπραξε ο κυπριακός Ελληνισμός, επιλέγοντας να το καταψηφίσει μαζικά;Θα πρέπει να τονιστεί, όσο πιο εμφαντικά μπορεί, ότι η ΔΔΟ θα είναι η οριστική ταφόπλακα όχι μόνο της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά της Κύπρου και ιδιαίτερα του πολιτισμού και των ανθρώπων της. Ουδαμού στον κόσμο μια μειονότητα 18% του πληθυσμού έχει γίνει κάτοχος του 50% της κρατικής εξουσίας με όλες τις συνέπειες (εκ περιτροπής προεδρία κ.ά.). Διότι, εκτός άλλων, στηρίζεται στη ρατσιστική αρχή της φυλετικής και εθνικής διάκρισης. Και ενώ οι πρόσφυγες σε καμιά περίπτωση δεν πρόκειται να επιστρέψουν -ακόμη και σ’ εκείνη την απίθανη των περιπτώσεων που θα τους επιτραπεί- εφ’ όσον η περιρρέουσα ατμόσφαιρα θα είναι εντελώς ξένη και το περιβάλλον όχι φιλικό, οι έποικοι δεν πρόκειται να αποχωρήσουν, με αποτέλεσμα ένα πολύ μεγάλο τμήμα των γηγενών Τ/κ να εγκαθίσταται στο Νότο, μη μπορώντας και αυτοί να υποφέρουν την κατάσταση. Η Τουρκία, μετά την κυοφορούμενη λύση, θα είναι σε θέση να ελέγχει ολόκληρη τη Μεγαλόνησο. Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι με τη ΔΔΟ η Κύπρος θα μετατραπεί σε ελεεινό και οικτρό προτεκτοράτο της Τουρκίας, με συνέπεια, σε βάθος χρόνου της επόμενης τριακονταετίας, να εκτουρκιστεί και εξισλαμιστεί σε μέγιστο βαθμό, ενώ αριθμητικά θα υπάρχει αντιστροφή της σημερινής σχέσης των Ε/κ προς τους γνήσιους Τ/κ. Συνεπώς η ΔΔΟ για κάθε νουνεχή και σώφρονα και προπαντός σκεπτόμενο άνθρωπο είναι μια λύση πολύ πιο οδυνηρή και από αυτήν ακόμη τη Διχοτόμηση.
Ο αγώνας της ΕΟΚΑΟ συγγραφέας ισχυρίζεται ότι αν ήταν λάθος ο αγώνας της ΕΟΚΑ, ήταν λάθος και η ελληνική, αμερικανική και γαλλική επανάσταση. Συμφωνείτε μ’ αυτήν τη διαπίστωση;Λάθος δεν ήταν ο αγώνας της ΕΟΚΑ. Ο εν λόγω αγώνας, όμως, καθώς πιστεύω, δεν έχει άμεση σχέση ούτε προς την αμερικανική ούτε προς την γαλλική επανάσταση. Και αυτό γιατί, ενώ με την πρώτη συγγενεύει ως προς το αντιαποικιακό πνεύμα από το οποίο διέπεται, δεν ταιριάζει με την κατασκευή του αμερικανικού έθνους που δρομολογείται από και διά της επαναστάσεως. Η γαλλική, πάλι, επανάσταση είχε αντιφεουδαρχικό χαρακτήρα – αυτό δεν σημαίνει ότι ο αγώνας της ΕΟΚΑ εστερείτο παντελώς κοινωνικού χαρακτήρα.Ο Αγώνας της ΕΟΚΑ είναι αυθεντική συνέχεια της Μεγάλης Ελληνικής Επανάστασης του 1821 και εντάσσεται στις προσπάθειες ενοποίησης της Ελλάδας. Παράλληλα, το Κυπριακό λειτούργησε στην Ελλάδα, που εξήρχετο καθημαγμένη από τον εμφύλιο, ως ασφαλιστική δικλίδα, συνενωτική του λαού και πεδίο εκφόρτισης της αντιαποικιακής ιμπεριαλιστικής πολιτικής από την Αριστερά.
Ελλάδα και Κύπρος αγνόησαν τον τουρκικό παράγονταΥπάρχει ο ισχυρισμός ότι οι Άγγλοι είχαν εισηγηθεί διάφορες λύσεις, οι οποίες θεωρούνται χαμένες ευκαιρίες, ενώ στο βιβλίο προσδιορίζονται ως δικτατορία του κυβερνήτη. Ποια είναι η άποψή σας επί τούτου;Δεν υπήρχαν χαμένες ευκαιρίες, υπήρξαν κατά καιρούς φρικαλέοι χειρισμοί -κάτι πάνω από εξοργιστικοί- αρχίζοντας από την αποδοχή το 1958 της πρότασης του Έλληνα ομολόγου του Τεβρίκ Ρουστού Ζορλού, Ευάγγελου Αβέρωφ -Τοσίτσα, για αναγνώριση στους Τ/κ αντί μειονοτικού καθεστώτος -έστω και προνομιακού-, του καθεστώτος της ‘κοινότητας’, δηλαδή το οθωμανικό σχέδιο. Και η αποδοχή έγινε λόγω άγνοιας των τουρκικών πραγμάτων, της Ιστορίας αυτής καθαυτής, αλλά και της ιστορίας των θεσμών της Τουρκίας, τη γνώση της νοοτροπίας, τη δομή της βασικής προσωπικότητας, συνεπώς και του τρόπου σκέπτεσθαι και πράττειν της Τουρκίας. Είναι εκπληκτικό ότι η Ελλάδα και η Κύπρος ξεκίνησαν έναν Αγώνα δίχως να υπολογίζουν τον τουρκικό παράγοντα και μάλιστα αγνοώντας τον. Σήμερα καθιερώθηκαν σε Ελλάδα και Κύπρο οι τουρκικές σπουδές. Ενώ πριν από πενήντα χρόνια ο τουρκικός παράγοντας και η Τουρκία γενικά υποτιμούνταν, σήμερα υπερτιμούνται. Χρειάζεται γνώση διαχείρισης των γνώσεων, των σχετικών προς την Τουρκία.
Η μόνη χαμένη ευκαιρία είναι του 1964. Ακόμη και σήμερα επαινούν τον αείμνηστο Γεώργιο Παπανδρέου γιατί απέρριψε την πρόταση του πρόεδρου Τζόνσον να συναντηθεί στην Ουάσιγκτον και να συζητήσει το ζήτημα με τον Τούρκο πρωθυπουργό Ισμέτ Ίνονου. Η αρνητική επιρροή στο θέμα αυτό του Ανδρέα Παπανδρέου είναι απόλυτη. Ουσιαστικά τον πήρε κυριολεκτικά στο λαιμό του. Γιατί ο μόνος Τούρκος πολιτικός που μπορούσε να στέρξει στην Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα την εποχή εκείνη ήταν ο Ισμέτ Ίνονου. Είχα μείνει κατάπληκτος, στην Άγκυρα όπου είχα μεταβεί τον Αύγουστο του 1964, συναντώντας δύο υπουργούς τής τότε κυβέρνησης συνασπισμού, τον υπουργό Τύπου και Τουρισμού Αλί Ιχσάν Γκιογιούς και τον υπουργό Εσωτερικών Οράν Όζτρακ, να μου λένε ευθαρσώς ότι ‘να γίνει η Ένωση, αλλά όχι με τρόπο που θα τους εκθέτει στο λαό’.
Αν μελετήσετε προσεκτικά τις εγγραφές από το ‘ημερολόγιο’ του Νιχάτ Ερίμ, προκύπτει σαφώς ο ισχυρισμός μου, παρότι το δημοσιευθέν κείμενο χρονολογείται τους πρώτους μήνες μετά την εισβολή του 1974 και συνεπώς έχει υποστεί ‘διορθωτικές επεμβάσεις’.
Ηλεκτρονική διεύθυνση άρθρου: http://www.efylakas.com/archives/८८९७

http://ardin-rixi.gr/2011/11/19/%ce%b5%ce%b9%cf%82-%ce%bc%ce%bd%ce%ae%ce%bc%ce%b7%ce%bd-%ce%bd%ce%b5%ce%bf%ce%ba%ce%bb%ce%ae-%cf%83%ce%b1%cf%81%cf%81%ce%ae-%ce%bc%ce%b9%ce%b1-%cf%83%cf%85%ce%bd%ce%ad%ce%bd%cf%84%ce%b5%cf%85%ce%be/

Συζήτηση για τον Π.ΚΟΝΔΥΛΗ στο ΓΚΑΙΤΕ 21.11.2011

2011-11-15T00:04:00.006+02:00

Δημοσια συζητηση :“Π. Κονδυλης: Η μεταφραση ως μεθοδος”Δευτέρα 21 Νοεμβρίου 2011 στις 7 μ.μ. (Ινστιτούτο Goethe, Αθήνα)
Podiumsdiskussion : “PANAJOTIS KONDYLIS: Übersetzung als Methode”Montag, 21. November 2011, 19.00 UhrSaal des Goethe-Instituts Athendeutsch/griechisch mit Simultanübersetzung
Από μεταφραστικής πλευράς: ο Λ. Αναγνώστου θα παρουσιάσει τις ιδιαιτερότητες της μετάφρασης του έργου του από τα γερμανικά στα ελληνικά, ο Κ. Κουτσουρέλης θα αναφερθεί στη μετάφραση ως πολιτική και ο Μ. Παπανικολάου θα μιλήσει για τον Κονδύλη ως μεταφραστή των κειμένων του.
Σε μία ευρύτερη γλωσσική προοπτική: ο F. Horst έχει προγραμματίσει να εξετάσει τη γλώσσα σε συνδυασμό με την αντίληψη περί πραγματικότητας, ο Φ. Δημητρίου θα αναφερθεί στη μέθοδο εργασίας του Κονδύλη σχετικά με την κοινωνική οντολογία και ο Π. Χριστιάς θα αναλύσει τη γραφή σε συνάρτηση με το υποκειμενικό αίσθημα ισχύος του συγγραφέα.
Συντονίζει ο Α. Καϊσης.

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ :ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΕΦΕΡΗΣ, ΕΞΗΓΗΤΗΣ ΜΑΝΤΑΤΟΦΟΡΟΣ

2011-11-08T17:22:00.004+02:00

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΕΦΕΡΗΣ, ΕΞΗΓΗΤΗΣ ΜΑΝΤΑΤΟΦΟΡΟΣ

Αν ζούσε σήμερα ο Γιώργος Σεφέρης, θα συμπλήρωνε με όρους αστρονομικούς εκατό έντεκα έτη φωτός. Είδε το φως της μέρας το 1900. Έκλεισε τα μάτια του πριν από 40 χρόνια. Αυτό τιμάμε σήμερα. τη μνήμη της διαρκούς παρουσίας του, τη ζωντανή εμπλοκή του με την ιστορία – την χωρίς τέλος ιστορία, την εξ ορισμού ατελή, ανολοκλήρωτη κι ελαττωματική. Κι όμως αυτός ζητούσε πάντα να γλιστρήσει σ’ έναν άλλο χρόνο, διερευνώντας τα βαθύτερα κοιτάγματα της ανθρώπινης φύσης. «Γυρεύω» έλεγε «το νου, την ευαισθησία και το κουράγιο των ανθρώπων που προχωρούν εμπρός». Η καταληκτική εξήγησή του στο «Χειρόγραφο Σεπτέμβρης ’41», που γράφτηκε ακριβώς πριν από 70 χρόνια – οι σχολαστικές ενδείξεις είχαν πάντα για εκείνον ιδιαίτερη σημασία – μαρτυρεί τον συγκροτημένο από κάθε πλευρά χαρακτήρα του: «Έγραψα αυτές τις σελίδες χωρίς άλλο σκοπό παρά να βάλω τάξη στη συνείδησή μου. Το μόνο γενικότερο συμπέρασμα που βγάζω και που με ανησυχεί είναι η καταπληκτική διαφορά του λαού και της συντεχνίας των αρχόντων του, σ’ όποιο κόμμα κι αν ανήκουν. Πού θα μας βγάλει αυτό, δεν το ξέρω [...]. Ο Θεός να βοηθήσει». (Πρετόρια, Σεπτέμβρης-Δεκέμβρης 1941).
Αυτά τα λέει ένας υπάλληλος υπουργείου αλλά και ποιητής εν εξορία, ακολουθώντας την ελληνική κυβέρνηση στο ξεριζωμό της από την κατεχόμενη Ελλάδα μέσα στη δίνη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Το «γενικό ανακάτωμα της πολιτείας», καταπώς θα έλεγε ο Διονύσιος Σολωμός, συνυφασμένο με την «υπέρογκη και τερατώδη στενοκεφαλιά», που συχνά επισημαίνει ο Σεφέρης, προσδιορίζει τους άψυχους τοίχους μιας έγκλειστης, πλην όμως οξυκόρυφης και γρηγορούσας, μοναχικότητας. μιας αριστοκρατικής εκ φύσεως μοναχικότητας, που είλκε την καταγωγή της από τη γοητεία και το σπαραγμό. Το δεδομένο είναι ότι ο Γιώργος Σεφέρης ουδέποτε υπήρξε αναχωρητής από τον κόσμο. αντίθετα η ζωή του, εγγεγραμμένη στο μητρώο των «προφητών-ποιητών», υπήρξε ουσιαστικά «μια περιδιάβαση», ένα ταξίδι ατέρμονο μέσα στην απέραντη θάλασσα ιστορικών και μυθικών πραγμάτων, που θέλησε μεθοδικά να καταγράψει στο προσωπικό του τρίπτυχο «Ημερολόγιο Καταστρώματος».
Η αναφορά μας σ’ αυτόν ίσως θα πρέπει να πορεύεται με όρους του δικού του ιδεοφόρου στρώματος. Για να είμαστε περισσότερο πιστοί και μάλλον εγγύτεροι στη δική του θεματική αλλά και την ιδιαίτερη φόρτιση των λέξεών του (πού βαθμιαία καθιερώνονται και ως λογότυπα), θα πρέπει να εγκύψουμε σ’ αυτά που εκείνος λέει, σε ό,τι δηλαδή ο λόγος του μετρά. Καθετί στον Σεφέρη ζυγιάζεται ακριβοδίκαια – η λέξη «δικαιοσύνη», το «ζύγιασμα της καλοσύνης» και ο ανθρώπινος περίγυρός τους, δημιουργούν ανοίγματα και προϋποθέσεις ευγενέστερης ανάπτυξης προς την παγκόσμια συνείδηση. Μπορεί ο ίδιος να αναγνωρίζεται από τους κριτικούς ως ο ποιητής που συνδέθηκε με τον «καημό της Ρωμιοσύνης», ωστόσο θ’ άξιζε τον κόπο να μελετήσει κανένας βαθύτερα τι σήμαινε γι’ αυτόν η λέξη «Ρωμιοσύνη» και ποια η περιεκτικότητα πατρίδας στη λέξη «Έλλην» για τον Σεφέρη, όπως εξάλλου κατ’ αντιστοιχίαν στη λέξη «Ελληνισμός» για τον Καβάφη. Και οι δυο υπερέβαιναν σαφώς τους γεωγραφικούς περιορισμούς μιας πατρίδας που έλαχε στο μερτικό τους. Προεξέτειναν την ιδέα της πατρίδας ως πνευματικού κατορθώματος, που καθίσταται αποκαλυπτικό και το αξιώνεται κανένας συνειδητά, εφόσον έχει κατακτήσει τη βαθύτερη ουσία της ελληνικότητας. Υπό αυτή την έννοια καθίσταται ένας κεχρισμένος, που αποκολλάται από το υλικό πεδίο της εγκόσμιας Ελλάδας, εισχωρώντας σ’ αυτό που ο Μακρυγιάννης κάποτε αποκάλεσε «αρετήν ελληνικήν». Δεν πρόκειται για αφηρημένην ιδεολογία παρά για συγκεκριμένο μέτρο στάθμισης του ήθους και του χαρακτήρα. Αλίμονο, η σύγκριση με τον Σεφέρη, και μάλιστα υπό το βάρος των σημερινών αδιεξόδων, που οφείλονται σε οικονομικές και πολιτικές ασυνταξίες αλλά και σε προϊούσα κοινωνική αποσάθρωση και απώλεια ήθους πατριωτικού, θα απέβαινε καταλυτική. Για εκείνον η πατρίδα είχε βάρος απροσμέτρητο – ήταν γη και ουρανός, βαθύτατο ρίζωμα και παράλληλα ανάταση και ανάσταση. Ο αμφίβιος λόγος του, μισός στο νερό, μισός στον αέρα – κατά τον τύπο της εμβληματικής γοργόνας που καθιέρωσε ως σφραγίδα σε ορισμένα βιβλία του – συγκερνά βάθος και ύψος. εκφράζει, θα λέγαμε, βιολογικά τη σάρκωση της ιδέας, τη μορφοποίηση του κάλλους και την άνθισή του μέσα από τη βιωματική σχέση του ποιητή με τα πράγματα του κόσμου. Δικαιολογημένα ο Σεφέρης λέει: «Όσοι προτιμούν την Ακρόπολη με πανσέληνο δεν ξέρω αν θα με παρακολουθήσουν [...]. Το αισθητικό είναι ολωσδιόλου άλλη υπόθεση. είναι μια ξαφνική παρουσία έντονη και αποκλειστική. ένας μανδύας από μάρμαρο, που με σκεπάζει ολόκληρο. μια φωνή που δεν καταλαβαίνω, και που ωστόσο αισθάνομαι την επιτακτική ανάγκη να μιλήσω σαν αυτή, για να την καταλάβω».
Καταλαβαίνετε λοιπόν τη σωματική προσπάθεια του ποιητή να μεταφέρει τα αγάλματα εκτός μουσείου, να τους εμφυσήσει ζωή, να τα κάνει να πάλλονται εξ ονόματός του ή, αντιστρόφως, να ταυτιστεί επιτέλους αυτός με το είναι τους. Και όταν, Μάη του ’39, γράφει: «Να έχουμε το κουράγιο των αρετών και των ελαττωμάτων μας (γνωρίζοντάς τα, όσο καλύτερα μπορούμε) για να τα βάλουμε στη δούλεψη του αγαθού», για συγκεκριμένα πράγματα μιλά – της σήμερον. πράγματα που μας πονούν, που μας καίνε χρόνια και χρόνια, καθώς αυτός, με το λεπτοφυές επιδιασκόπιό του, τα ανιχνεύει μονολογώντας με βαθύ καημό για «τα αρχαία μνημεία και τη σύγχρονη θλίψη». Κάποιοι στίχοι από την ποιητική του σύνθεση «Μυθιστόρημα», γραμμένοι το 1934, παρέχουν πρώιμες ενδείξεις:

Μετακινώντας τσακισμένες πέτρες, ανασαίνοντας
τη δροσιά του πεύκου πιο δύσκολα κάθε μέρα,
κολυμπώντας στα νερά τούτης της θάλασσας
κι εκείνης της θάλασσας
χωρίς αφή
χωρίς ανθρώπους
μέσα σε μια πατρίδα που δεν είναι πια δική μας
ούτε δική σας.

Διοσημίες, θα πείτε, και προμαντέματα; Για έναν ποιητή που καλλιέργησε με πάθος την επιστήμη της αγάπης για την πατρίδα δεν θα ήταν δύσκολο ν’ αποτυπώσει με τους στίχους του, εν είδει τατουάζ απάνω στην ψυχή του, τα ιστορικά συμφραζόμενα της εποχής του, που οι σύγχρονοι καιροί τα κάνουν δυστυχώς να έχουν αναδρομική ισχύ.

Ο τόπος μας είναι κλειστός. Τον κλείνουν
οι δυο μαύρες Συμπληγάδες. Στα λιμάνια
την Κυριακή σαν κατεβούμε ν’ ανασάνουμε
βλέπουμε να φωτίζουνται στο λιόγερμα
σπασμένα ξύλα από ταξίδια που δεν τέλειωσαν.
σώματα που δεν ξέρουν πια πώς ν’ αγαπήσουν.
Αυτό το τελευταίο είναι το πιο πικρό. ίσως γιατί ξεμάθαμε τον τρόπο ν’ αγαπάμε – νεκρώθηκαν οι αισθήσεις μας, χαθήκαμε από τ’ αληθινό μας πρόσωπο. Και με τούτο εννοώ τον έμφυτο ατομικισμό και το πολλαπλάσιό του, την ιδιοτέλεια, που μας στερούν την «κοινωνία» με το πρόσωπο της πατρίδας – μ’ ένα λόγο, την πατριωτική αρετή, που εξανθρωπίζει και τη ζωή.

Βουλιάζοντας μέσα σε βάλτους στη λίμνη
του Μαραθώνα
θα μπορέσουμε να πεθάνουμε κανονικά;

αναριωτιέται ο ποιητής συγκρίνοντας παλιές εποποιίες και σύγχρονη ερήμωση. Η «Έρημη χώρα» του T.S. Eliot ή ο «Σκουπιδότοπος», όπως θα έπρεπε ακριβέστερα να μεταφράζεται, διασταυρώνεται με τη διαπίστωση του Σεφέρη για την «έλλειψη χαρακτήρων, την έλλειψη νεύρου, την έλλειψη βαρύτητας [...], μια σειρά πίκρες, ατιμίες και καταστροφές». φθοροποιά στοιχεία που αδυνατεί, κατά την κρίση του, ν’ αποσείσει η πολιτική – αυτή η «έμπρακτος μηχανή» που λέει ο Πίνδαρος. Η μοίρα «θέσπισε» στον Σεφέρη να είναι παρών στις κρίσιμες ιστορικές στιγμές του έθνους, εμπλεκόμενος παρατηρητής αλλά και σχολιαστής και χρησμοδότης. Το δημιουργικό του έργο σηματοδοτεί τη «στροφή» όχι μονάχα της ποίησής του προς αλλά αισθητικά λιμάνια παρά και τη στροφή της ίδιας της πολιτικής προς τα υψηλά. Γιατί, όπως έγραψε, «το να είσαι μικρός και κακομοίρης μήτε η πολιτική το συγχωρεί μήτε τίποτε που ν’ αξίζει τον κόσμο».

Λίγο ακόμα
θα ιδούμε τις μυγδαλιές ν’ ανθίζουν
τα μάρμαρα να λάμπουν στον ήλιο
τη θάλασσα να κυματίζει

λίγο ακόμα,
να σηκωθούμε λίγο ψηλότερα.

Δεν εννοούσε με αυτό να στήσουμε σκάλα και να ξεμυτίσουμε πάνω απ’ το φράκτη. Ουσιαστικά μιλούσε για την ανάταση της ψυχής και του πνεύματος, για εκείνη την ποιότητα που ανεβάζει τον άνθρωπο και του χαρίζει οφθαλμό, να ιδεί πλατιά τον εαυτό του και τον κόσμο, χωρίς μιζέρια και χωρίς μικρότητα. «Η συνείδηση της πνευματικής υπόστασής μου» γράφει «με βοήθησε να υπηρετήσω τον τόπο με μεγαλύτερη φροντίδα και γνώση της παράδοσής μας και του λαού μας – πράγμα που, δυστυχώς, στη γενιά μου δεν τα παίρνουν στα σοβαρά οι περισσότεροι από τους δημόσιους λειτουργούς. Στην πολιτική μου ζωή ένιωσα, τις περισσότερες φορές, μεγάλη αηδία. Όμως ποτέ δεν έπαψα να δίνω, μ’ όλη τη θέρμη της καρδιάς μου, την πίστη μου στον ελληνισμό, που είναι η άλλη όψη του ανθρωπισμού μου». Σ’ αυτό, προσθέτει, τον βοήθησε η ποιητική φροντίδα του, που ήταν να δώσει μορφή στο συναισθηματικό του κόσμο, δομημένο στην ακρίβεια και την καθαρότητα της κρίσης. Πραγματικά, σε όλα τα γραφτά του ακούμε τη φωνή ενός ισορροπημένου υπεύθυνου πολίτη, πλοηγού σωκρατικής σωφροσύνης, «φαρμακερά αποκλεισμένου», για να θυμηθούμε πάλι τα δικά του λόγια, «από κόμμα, αρχηγό ή συντρόφους». Είναι φαίνεται φυσικός νόμος: η αίσθηση της μοναχικότητας (αυτό το ενέχυρο της αθανασίας) καθώς και η απόσβεση του υπερφίαλου εγώ να συμβαδίζουν με την ουσιαστική, μέσω του πόνου, διάκριση των πραγμάτων και τη συνείδηση του εαυτού μας. «Και περπατούσα μέσα στη νύχτα χωρίς να γνωρίζω κανένα, μήτε κανένας με γνώριζε» (Μανόλης Αναγνωστάκης), πράγμα που συμπίπτει εντυπωσιακά με ό,τι λέει κι ο Σεφέρης στη δοκιμή του «Γλώσσες στον Αρτεμίδωρο Δαλδιανό» (1979): «Σα να γύριζα από μακρύ ξενιτεμό. στους δρόμους κανείς δε με γνώριζε και δε γνώριζα κανέναν». Ήταν ίσως ο καλύτερος τρόπος, ώστε ο πρωτεϊκός ποιητής μας να μεταμορφωθεί σε κείνον που δεν ήταν πια παρά ο Κανείς, ο Ούτις του Ομήρου. Έχοντας πλέον αποβάλει την ατομική συνείδησή του, πληρούται από την ευρύτερη φυλετική. Οι αναβαθμοί της εξελικτικής του πορείας μας δίνουν το στίγμα του: Ο Γιώργος Σεφέρης ξεκινά ως ομηρικός και πλάνητας Οδυσσέας. στη συνέχεια εξομοιώνεται με τον Οιδίποδα, εγγεγραμμένον τραγικά στον κύκλο της αισχύλειας άτης. στο τρίτο στάδιο μορφοποιείται σε εχέφρονα γέροντα στην ακροποταμιά της Ιστορίας, που οράται τον κόσμο μ’ ευριπίδειο σκεπτικισμό, και τέλος καταλήγει σε σωκρατικό πανδοχέα της σοφίας. «Και η ψυχή, ει μέλλει γνώσεσθαι αυτήν, εις ψυχήν βλεπτέον», στοχαζόταν αδιάλειπτα, ταγμένος απ’ τη φύση του ν’ ακρολογιέται την ψυχή του και να συντονίζεται με τη μουσική συμφωνία της. Ο εσωτερικός ρυθμός του τον καθοδηγούσε αναμφίβολα και δεν είναι λίγες οι φορές που τον έκανε ν’ αγρυπνά για μια νότα. Δεν χρειάζεται να μας το πει, το καθιστούν φανερό τα ίδια τα ποιητικά του δημιουργήματα.
Παράλληλα ο Σεφέρης στα δοκίμια και γενικά στα πεζά κείμενά του, με κορύφωση τις ημερολογιακές του εγγραφές και την αλληλογραφία του, σημειώνει, σαν σε πλάκα ευπαθή, τους κραδασμούς της ψυχής του και τις μύχιες σκέψεις του. Ίσως αυτό να ήταν το αντιστάθισμα, που λειτουργούσε ως αντίδοτο και καθαρμός στην επαγγελματική γλώσσα της διπλωματίας, η οποία στηριζόταν συχνά στην τέχνη της αποσιώπησης. Στο θέατρο της Ιστορίας, όπως του φάνταζε ο κόσμος, πάσκιζε με καθημερινές ασκήσεις γραφής και εγρήγορσης, να διατηρήσει τ’ αντισώματά του. Απεχθανόταν κυρίως την ιδιοτέλεια και την αδικία (σε ιδιωτικό και κρατικό επίπεδο) που υποβάθμιζαν την ανθρώπινη ποιότητα. Στα μάτια του ποιητή όλα αυτά μετατρέπονταν σε αντιαισθητικές κακοτεχνίες. Η πατριωτική του εντιμότητα είχε να κάνει με την συγκρότηση ήθους ως προς την ακρίβεια και την εγκράτεια του λόγου, αλλά και με τη θεοφάνεια της αρετής. Ένιωθε θαρρείς τους ανθρώπους ωσάν αγάλματα, που μια ζωή θα έπρεπε να πελεκάνε την ψυχή τους. Γι’ αυτόν η έννοια της κουλτούρας σχετιζόταν με την εξέλιξη των ατόμων και των εθνών επάνω στον πλανήτη μας. Αναζητούσε με πάθος αυτή την εξέλιξη, κι επειδή δεν την έβρισκε, ο κόσμος γινόταν τελικά το γέρας της θλίψης του – ένα βαρύ κι ασήκωτο βραβείο, που το κερδίζει κανείς με την πίκρα, τον απαρηγόρητο καημό και την πληγή.
Εδώ χρειάζεται προσοχή και ειδική μεταχείριση των όρων «θλίψη» και «πληγή». Η ρήση, λόγου χάρη, του Σεφέρη «όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει» κινείται σε δύο επίπεδα. Το ένα είναι τα «παραπετάσματα των βουνών και οι γυμνοί γρανίτες», ένας κόσμος κλειστός και αδιαπέραστος. το άλλο είναι «το πουκάμισο του Κενταύρου που γλιστρούσε μέσα στα φύλλα για να τυλιχτεί στο κορμί του» – δηλητηριώδης πληγή, που αυτός τη δέχεται κατάσαρκα και, απ’ ό,τι φαίνεται, την επιζητεί. Στη δεύτερη περίπτωση ο μύθος συμπλέκεται με την ιστορία και η πληγή καθίσταται πόνος και γνώση μαζί. Ο Σεφέρης δέχεται απάνω στο δέρμα του την πληγή του τόπου. η αισθητική ματιά του τραυματίζεται με όσα βλέπει και βιώνει, ωστόσο δεν υπάρχει άλλος τρόπος: η πληγή είναι το σημείο, η ρωγμή, για να εισρεύσει ο καταιγισμός της γνώσης. Ο τραγικός αυτός εμποτισμός του ποιητή δένεται οργανικά με την αισχύλεια γραμμή: «πάθει μάθος» Άλλωστε το λέει και ο Βαλερύ: «Η ομορφιά είναι πόνος». Φυσικά, όπως καθετί, έχει και η ομορφιά τις διαβαθμίσεις της. Τη νιώθει πληρέστερα «ο ελεύθερος άνθρωπος, ο άνθρωπος ζυγαριά της ζωής», καταπώς θα έλεγε ο Σεφέρης. Όποιος υπερβαίνει το μέτρο είναι υβριστής και τούτο καθορίζει τα όρια και το πλαίσιο της ισορροπίας.

✻

Κυρίες και κύριοι, πρόθεσή μου ήταν να προσεγγίσω τη σχέση του Σεφέρη με την Κύπρο μέσα από το πρίσμα των «κυπριακών», όπως τα χαρακτηρίζει ο Γ.Π. Σαββίδης, ποιημάτων του, που καλύπτουν τη συλλογή «...Κύπρον, οὗ μ’ ἐθέσπισεν...» (με το εθέσπισεν εννοείται ο Απόλλων που όρισε στον Τεύκρο – περσόνα εδώ του Σεφέρη – να ιδρύσει και να δεθεί αναπόδραστα με την Σαλαμίνα της Κύπρου, εις ανάμνησιν της πατρικής του Σαλαμίνας, του Σαρωνικού). Τελικά η Κύπρος ήταν η εκβολή (συνέχεια και απόληξη) του μεγάλου ποταμού, που ξεκίνησε από τα βουνά και τα λαγκάδια της σεφερικής ψυχής. Το έργο και η ψυχή του φανερώνουν ότι καλλιέργησε και μετεξέλιξε τα βασικά μοτίβα του, που ήταν δεμένα με την τίμια στάση του απέναντι στην τέχνη και τη ζωή. Ουσιαστικά ο Σεφέρης δεν αποζήτησε παρά το φως, υλικό και πνευματικό – ακριβέστερα υλικό που γίνεται πνευματικό – ταξινομώντας το σε επάλληλους κύκλους.
Όποιος πρωτοπηγαίνει στην Κύπρο ή γυρνά σ’ αυτήν από μακρύ ταξίδι, το πρώτο που προσέχει (ή που θα άξιζε να προσέξει) είναι το φως. Ο Σεφέρης βέβαια το ένιωσε αμέσως και το κατέγραψε στον πρώτο κιόλας στίχο του πρώτου ποιήματος της συλλογής του «...Κύπρον, οὗ μ’ ἐθέσπισεν...».

«Και βλέπεις το φως του ήλιου καθώς έλεγαν οι παλαιοί»

Ο στίχος είναι από το ποίημα «Αγιάναπα, Α’», όπου ο ποιητής αξιώθηκε να ιδεί το φως του ήλιου και μεταφορικά να ξαναγεννηθεί. Άλλωστε το «ὁρᾶν φάος ἠελίοιο», όπως έλεγαν οι παλαιοί (με πρώτο φυσικά τον Όμηρο), σήμαινε ακριβώς τη γέννηση και τη ζωή. Στην περίπτωση του Σεφέρη, τα πράγματα προχωρούν πέρα από την πρωτογενή τους μορφογένεση, και θα χρειαζόταν να εντρυφήσει κανείς εκτενέστερα στη γενεαλογία του φωτός. Αρκεί να θυμηθούμε τον σεφερικό στίχο για το «αγγελικό και μαύρο φως», αλλά και την τρομερή απορία του: «Αν το φως της μέρας και το αίμα του ανθρώπου ήταν το ίδιο πράγμα;» Τελικά ο ποιητής αποκτά συνείδηση της μοίρας του και της αποστολής του: «Ξέρω πως με το φως πρέπει να ζήσω». Η ομολογία του προεκτείνεται εν είδει εσωτερικού μονολόγου γύρω από μια θυμέλη: «Πόση επιμονή χρειάζεται για ιδείς και τα πιο απλά πράγματα... «Και βλέπεις το φως του ήλιου» καθώς έλεγαν οι παλαιοί. Θα μπορούσα να αναλύσω αυτή τη φράση και να προχωρήσω ως την πιο μυστική αγάπη. Αλλά για να πεις αυτά που θέλεις να πεις πρέπει να φτιάξεις μιαν άλλη γλώσσα και να τη θρέψεις για χρόνια και χρόνια με ό,τι αγάπησες, με ό,τι έχασες, με ό,τι δε θα ξαναβρείς ποτέ».
Αυτά είναι γραμμένα τον Ιούνιο του 1946, φανταστείτε! Μέσα στη μεγάλη του γένους παραζάλη και την εφιαλτική εμφύλια τραγωδία, ο διπλωμάτης και ποιητής κατέγραφε τον τόνο της ψυχής του βαθαίνοντας στη μεταφυσική του φωτός. «Οι σκοτεινές δυνάμεις», θα σημειώσει λίγα χρόνια αργότερα αναφερόμενος στους Δελφούς, «είναι το προζύμι του φωτός. όσο πιο έντονες είναι, τόσο πιο βαθύ γίνεται το φως, όταν τις κυριαρχήσει».
Και στην «Κίχλη» (1946) τι λέει:

Καθώς περνούν τα χρόνια
πληθαίνουν οι κριτές που σε καταδικάζουν.
καθώς περνούν τα χρόνια και κουβεντιάζεις
με λιγότερες φωνές,
βλέπεις τον ήλιο μ’ άλλα μάτια.

Αυτό μπορεί να δεθεί και με την ημερολογιακή καταγραφή του, 28 Φεβρουαρίου 1951: «Ανοίγοντας το παράθυρο το πρωί, το φως. κι αμέσως έπειτα μια μαύρη αυλαία: τα πρόσωπα που πρόκειται να συναντήσω όλη τη μέρα – που μ’ εμποδίζουν να ιδώ τον τόπο μου». Πριν εστιάσουμε στο τελευταίο, θα ήταν ίσως πιο σεφερικό να συλλογιστούμε μήπως ο εσμός των κριτών δεν αντιπροσωπεύει μόνο τους απέξω, αλλ’ έχει να κάνει και με τη στάθμιση της ζωής του ποιητή από αυτόν τον ίδιο. Έτσι κι αλλιώς ο Σεφέρης διαλογίζεται εν εαυτώ μονολογώντας. Ο μονόλογός του (που βρίσκει την οργανική του τεκμηρίωση και στον τίτλο του ποιήματος «Νεόφυτος ο Έγκλειστος μιλά – ») δεν είναι παρά η φωνή κάποιου άλλου, κάποιου που φώλιασε μέσα του και αντλεί από τον ποιητή τελετουργικά την ύπαρξή του, με σπονδή από αίμα. Πέρα απ’ αυτό, εκείνοι που τον «εμποδίζουν να ιδεί τον τόπο του», όσο πεζοί και υπαρκτοί, δεν είναι άλλο από το βραχνά των ονείρων του – τα μολεμένα κορμιά (οι φθαρμένες ψυχές) που του φράζουν τη μπασιά και τη θέα της πατρίδας. «Δεν είμαι έξαλλος εθνικιστής», είπε ο Σεφέρης σε πρόσφατα θησαυρισμένη συνέντευξή του, που δημοσιεύτηκε το 1954 σε κυπριακή εφημερίδα, «όμως πιστεύω στην Ελλάδα. Και πιστεύω πως η Ελλάδα είναι μια ηθική έννοια που πρέπει να σωθεί με κάθε τρόπο και να σώσει [...]. Νιώθω πως πρέπει να πολεμήσω και να ματώσω τούτη τη σκληρή γη. Η συνείδηση και η αγάπη της μου το επιβάλλει και ο ελεύθερος λόγος μου υπακούει για να τη σώσει και να την κάνει ομορφιά». Ιδού ο λόγος ενός πραγματικά μεγάλου Έλληνα διδασκάλου, που υπηρέτησε χωρίς εκπτώσεις ή παραχωρήσεις τη διπλωματική και ποιητική του αποστολή. Τι μας διδάσκει εδώ ο Σεφέρης; Ότι πρέπει με κάθε τρόπο η Ελλάδα να σωθεί για να μπορέσει – ας το προσέξουμε παρακαλώ αυτό – για να μπορέσει, λέει, να σώσει. Προϋπόθεση της σωτηρίας του τόπου είναι ο αγώνας και το μάτωμα, η σκληρή πάλη, η αγάπη και η συνείδηση της ευθύνης για τη σωτηρία της πατρίδας, χάρη στο ελεύθερο φρόνημα (αυτό εννοεί όταν λέει «ελεύθερος λόγος») και στη λαχτάρα για την αναμόρφωση της Ελλάδας, ώστε να πάρει τη θέση που τους αξίζει. Για να τη σώσει, λέει, «και να την κάνει ομορφιά»! Να ξαναποκτήσει το κάλλος και την αρμόζουσα θέση της μέσα στον κόσμο, που – όσο κι αν ηχεί παράδοξο – έχει λαμβάνειν από αυτήν τη δικιά του σωτηρία. Η συγκεκριμένη σωτηρία δεν θα είναι φυσικά χρηματική παρά πνευματική και φωτοδότρα. Το χρέος της Ελλάδας προς τον κόσμο είναι τελικά πνευματικό. Αλλά για να το εκτελέσει πρέπει πρώτα να ξαναβρεί τον εαυτό του. Ο Σεφέρης, όπως και κάθε αληθινός ποιητής, μας δείχνει το δρόμο.
Από αυτό ξεκινώντας, μπορούμε να θυμηθούμε κάτι σημαδιακό που είπε ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (φέτος τιμάμε και αυτού την αγέραστη μνήμη: εκατό χρόνια από το θάνατό του). Το παράθεμα είναι από το διήγημά του «Λαμπριάτικος ψάλτης»: «Άγγλος και Γερμανός ή Γάλλος δύναται να είναι κοσμοπολίτης ή αναρχικός ή άθεος ή ο,τιδήποτε. Έκαμε το πατριωτικόν χρέος του, έκτισε μαγάλην πατρίδα. Τώρα είναι ελεύθερος να επαγγέλλεται, χάριν πολυτέλειας, την απιστίαν και την απαισιοδοξίαν. Αλλά Γραικύλος της σήμεραν, όστις θέλει να κάμει δημοσία τον άθεον ή τον κοσμοπολίτην, ομοιάζει με νάνον ανορθούμενον επ’ άκρων ονύχων και τανυόμενον να φθάσει εις ύψος και φανεί και αυτός γίγας».
Αν εστιάσουμε στους ξένους (Άγγλους, Γερμανούς ή Γάλλους) που «έκτισαν μεγάλην πατρίδα», η σύγκριση με τα καθ’ ημάς είναι απελπιστική. Εμείς ακόμη αγωνιζόμαστε να στερεώσουμε το κράτος μας, και να τ’ ονειρευτούμε ως δικό μας, μετοχικό, με τους πολίτες του να το πονούν, να το σέβονται, να το υπερασπίζονται, να μην το κλέβουν. Δε θα πούμε περισσότερα. καθένας έχει το χρέος που του αναλογεί στη συνείδηση και τον βαθύτερο ανθρωπισμό του. Άλλωστε αυτό προσπάθησε σ’ όλη του τη ζωή και με κάθε τρόπο να εξακτινώσει ο Σεφέρης προς εμάς. Και το έκανε όχι με τον «αφηρημένο στοχασμό ενός διανοούμενου», αλλά, όπως έγραψε ο ίδιος, με μνήμες βιωματικές, «δεδομένα των αισθήσεων (είδες, άγγιξες, ο φόνος, το βογκητό, ακόμα και η πίκρα)», όλα που «σε μεγάλο βαθμό αποτελούν ιδιαίτερα προσωπικές εμπειρίες». «Κατά βάθος η σωτηρία μου και ο κίνδυνός μου – υπογραμμίζει – είναι οι αισθήσεις. Βλέπω κάποτε τη σκέψη μου να κινείται σαν το χέρι που χαϊδεύει ένα ζωντανό κορμί. Δεν μπορώ να ζήσω κοντά σε τίποτε που δεν ανασαίνει με κάποιο τρόπο σωματικά». Από αυτό μπορούμε ν’ αντιληφθούμε και το χέρι του που άγγιξε την ψυχή του κυπριακού ελληνισμού.

Όμως το ξύλινο μαγγανοπήγαδο – τ’ αλακάτιν,
κοιμισμένο στον ίσκιο της καρυδιάς
μισό στο χώμα και μισό μέσα στο νερό,
γιατί δοκίμασες να το ξυπνήσεις;
Είδες πώς βόγκηξε. Κι εκείνη την κραυγή
βγαλμένη απ’ τα παλιά νεύρα του ξύλου
γιατί την είπες φωνή πατρίδας;

Η ερώτηση απευθυνόταν άραγε μονάχα στο ζωγράφο Διαμαντή, που τον συντρόφευε και τον μυούσε στην κυπριακή του περιδιάβαση (κάτι, σα να πούμε, αντίστοιχο με τον πνευματικό δεσμό Βιργιλίου και Δάντη), ή μήπως είναι το δικό του λάλημα ψυχής τη στιγμή της «αναγνώρισης», όπως στην αρχαία ελληνική τραγωδία; Ο Διαμαντής, απ’ ό,τι βλέπουμε στην αλληλογραφία του με τον Σεφέρη, το επαληθεύει με τον τρόπο του, όταν του λέει: «Πόσο βαρύ, πρωτόγονο και αρχαίο, πλούσιο και λιτό μαζί και φίνο είναι το κυπριακό αυτό αίσθημα – το ελληνικό – σαν δράμα και πάθος». Σε άλλο πάλι γράμμα του ο Διαμαντής θα επανέλθει: «Καλέ μου φίλε, πώς να τα πω όλα αυτά και πώς να μεταδώσω το τράνταγμα που αισθάνθηκα από το γλυπτό αυτό ψαύσιμο της πατρίδας μου; [...] «Λεπτομέρειες στην Κύπρο». Ανατολή... κοντά στην εστία – συγγενεύουμε [...] Το ξέρουν οι Έλληνες πού βρίσκεται η πηγή και το ζυμάρι της φυλής; Ευχαριστώ».
Εδώ θα ταίριαζε μια ένθετη παρατήρηση, ως σχόλιο από τον Σεφέρη, που ανήκει σε ημερολογιακή καταγραφή (14 Απρίλη 1953): «Είναι τρομερό κάποτε με πόση καθαρότητα μπορεί να δει ο Έλλην την απόσταση που τον χωρίζει από την Ανατολή και από τη Δύση». Μπορεί αυτό να είναι η δυστυχία και η ευλογία μας: να μην συντασσόμαστε, να μη συμφυρόμαστε. η πνευματική μας αυτοτέλεια να παίρνει τη ρότα της από τη γεωγραφική θέση της σκέψης, αν επιτρέπεται μια τέτοια έκφραση. Εν πάση περιπτώσει, θα έπρεπε κάποτε αυτά να μελετηθούν εν σχέσει προς την αίσθηση του «αρχαϊκού δονήματος» που μας συντάσσει ως ανθρώπους σ’ αυτή την ιδιαίτερη περιοχή. Αυτό το δόνημα επαναφέρει στη σκηνή ο Σεφέρης με το τρίξιμο – ακριβέστερα: το βογκητό – του μαγγανοπήγαδου. Ένα γράμμα του Διαμαντή, εν προκειμένω, προσφέρει κάτι από τον κώδικα ερμηνείας του ποιητή: «Να μιλήσω σε σένα που άκουσα τον βαθύ ήχο και ένιωσα τον αρχαίο παλμό της φυλής. Πατρίδες! κι ανθρωπιά και ανεξαρτησία και αυτοσεβασμός ένα πράμα». Στην Κύπρο είν’ αλήθεια δοκιμάστηκαν «η πίστη και η προσήλωση» του ίδιου του Σεφέρη «σ’ έναν κόσμο ζωντανών και περασμένων ανθρώπων. στα έργα, στο ρυθμό τους, στη δροσιά τους», όπως έγραψε, για να προσθέσει αλλού: «Αυτός ο κόσμος μου έδωσε τη δύναμη να κρατηθώ ανάμεσα στους χαλασμούς που ήταν της μοίρας μου να ιδώ. Κι ακόμη, μ’ έκανε να νιώσω, όταν ξαναείδα το χώμα που με γέννησε, πως ο άνθρωπος έχει ρίζες, κι όταν του τις κόψουν πονεί, βιολογικά, όπως όταν τον ακρωτηριάσουν». Ο ομφάλιος λώρος που τον έδενε με τον τόπο είναι θεμελιακό γνώρισμά του. αποτελεί θα λέγαμε την κύρια γραμμή της ψυχικής του πλεύσης. Αυτό ο εκλεπτυσμένος αισθησιακός και κραδαινόμενος ανατολίτης είχε μυρίσει όλα τ’ αρώματα του ανατολικού ελληνισμού και της πατρώας Ιωνίας. Η μοίρα το έφερε να νιώσει στο πετσί του και να σαρκωθεί το ίδιο το δημοτικό τραγούδι με το γυρισμό του ως «ξενιτεμένου» στο πατρικό του σπίτι και στις αξεθώριαστες αναμνήσεις των παιδικών του κήπων, εκεί στη Σμύρνη. Λίγο καιρό πριν κατεβεί στην Κύπρο, έκανε μία εις βάθος «επίσκεψη» στην ενδοχώρα της Μικρασίας. Τα μάτια του όντως έσταζαν Καππαδοκία, και τούτο αποτυπώνεται βαθιά στο βιβλίο του «Τρεις μέρες στα μοναστήρια της Καππαδοκίας». Σ’ αυτό μιλά με περισσή εμβρίθεια για την αποκαλυπτική περιοχή που κράτησε στα σπλάχνα της το αρχέγονο ήθος της βυζαντινής Ορθοδοξίας. Τέτοια ήταν η βιωματική του εμπειρία, όταν έφτανε στην Κύπρο, Νοέμβρη του 1953. Το μαρτυρικό αυτό νησί ήταν άλλος ένας κόμβος – ο μεγαλύτερος ίσως αλλά και ο τελευταίος – στην αναζήτηση της μεγάλης Πατρίδας. Έφτασε πάντως σε καίρια στιγμή, λίγο πριν από τον ξεσηκωμό – το σκίρτημα εκείνου του αδιατάρακτου κόσμου – για ελευθερία. τούτο επλούτισε την οπτική και συναισθηματική του εμπειρία, γεγονός που προσέδωσε στην καλλιτεχνική του έκφραση ιδιαίτερη ανάσα και άλλον αέρα. Τα ημερολόγια του ωστόσο μαρτυρούν τη σωματική αλλά και την ψυχική του εξουθένωση από τις πολιτικές αναθυμιάσεις του επαγγελματικού περίγυρού του εκείνου του καιρού. Ίσως γι’ αυτό ακριβώς να ήταν ο Σεφέρης ανοιχτός στη θεραπευτική αγωγή και το βάλσαμο που του πρόσφερε το νησί. Όπως κι αν έχει, ο Σεφέρης λειτούργησε ως ενεργούμενο – ποιος ξέρει – στη μυστική διάταξη του κόσμου. Άλλωστε του δόθηκε η χάρη να μιλήσει για την Κύπρο, όπως κανένας δε μίλησε πιο πριν ή μετά από αυτόν και μας αποκάλυψε πράγματα που δεν τα γνωρίζαμε οι Κύπριοι, ως ανυποψίαστοι επαρχιώτες. Αλλά και σε τούτο διέκρινε μιαν άλλη αρετή, που δεν παρέλειψε μάλιστα να την εγκολπωθεί και να της προσδώσει ανάλογο φωτοστέφανο: «Η Κύπρος μ’ έκαμε επαρχιώτη – δόξα να ’χει ο Θεός», έγραψε το Δεκέμβρη του 1954. Ίσως ήθελε μ’ αυτό να πει πως η Κύπρος του αποκάλυψε το θαύμα που τόσο λαχταρούσε να ιδεί και που του δόθηκε στην ακραία ώρα της απελπισίας του. Αν μελετήσουμε σφαιρικά τον πλουν του από τη Στροφή του καραβιού του, ίσαμε τα Ημερολόγια Καταστρώματος Α΄ και Β΄ και τη βυθισμένη «Κίχλη» του, θα δούμε από ποια νερά και ποιους σακατεμένους νήπιους ανθρώπους έφτασε στην Κύπρο, χωρίς να τελειώνει εκεί το ταξίδι του. Το «Ημερολόγιο Καταστρώματος Γ΄» (ή, για να κρατήσουμε τον πρωτογενή του τίτλο, «... Κύπρον, οὗ μ’ ἐθέσπισεν...») αποτυπώνει το ποιητικό σώμα του νησιού, αφού η Κύπρος συνεχίζει να ταξιδεύει μέσα στο χρόνο. Μονάχα που εκείνο το εθέσπισεν υποκρύπτει και μιαν εκούσια επιλογή. Ο Σεφέρης συμπάσχει με την Κύπρο – η Κύπρος εφάπτεται της ψυχής του, που αποδεσμεύει πυρήνες και εικόνες από την ηφαιστειώδη μάζα της. Και όλα εκφρασμένα ενσυνείδητα από τον ίδιο, με τρόπο περισσότερο ιδιωματικό, με την αυθεντικότητα του λαϊκού αισθήματος.
Ο ποιητής πήγε στην Κύπρο έξι φορές κι έμεινε σ’ αυτήν συνολικά 78 ημέρες. Όμως τ’ αποτυπώματα της εμπειρίας του και η εμμονή της αγάπης του για το συγκεκριμένο νησί – στο οποίο, όπως έγραψε τότε, κατοικούσαν «400 χιλιάδες ψυχές από την καλύτερη, την πιο ατόφια Ρωμιοσύνη», όπου «δουλεύει μια μηχανή που κάνει τους Ρωμιούς σπαρτούς-Κυπρίους-όχι-Έλληνες» – όλα αυτά παραμένουν ανεξίτηλα μέσα στο έργο του.
Ο χρόνος δυστυχώς της ομιλίας, που ήδη με την ανοχή σας τον ξεπέρασα, δεν επιτρέπει ν’ αναφερθούμε αναλυτικά στα «κυπριακά» ποιήματα του Γιώργου Σεφέρη. Θα παρέπεμπα λοιπόν στο χρηστικό βιβλίο «Ο Σεφέρης περί των κατά την χώραν Κύπρον σκαιών», του πρώην πρέσβη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Αθήνα Γιώργου Γεωργή, που δίνει τ’ αναγκαία στοιχεία για ένα έκαστο ποίημα. Το ουσιώδες είναι ότι όλα αυτά τα στοιχεία είναι δεμένα με την αγωνία του Σεφέρη για την μοίρα του νησιού, και τούτο καταφαίνεται κι από τις υπηρεσιακές προειδοποιήσεις του – παραμονή των Συμφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου – προς τον Έλληνα Υπουργό Εξωτερικών. Η ποιητική διαίσθηση έκανε τον διπλωμάτη Σεφέρη ν’ αντιλαμβάνεται καθαρά ότι η συνεταιριστική λύση, που επέβαλλαν οι Συμφωνίες, προοιώνιζε μεγαλύτερα κακά για την Κύπρο και την Ελλάδα. Οι προειδοποιήσεις του Σεφέρη έπεσαν στο κενό και μάλιστα ο ποιητής – μολονότι πρέσβης στο Λονδίνο – αποκλείστηκε από τη συνδιάσκεψη της Ζυρίχης.
Εδώ ανοίγεται άλλο κεφάλαιο, για το οποίο η Ιστορία δεν είπε ακόμα τον τελευταίο λόγο. Η πληγή παραμένει ανοιχτή και οι επιπτώσεις ορατές και αλυσιδωτές για όλο τον ελληνισμό. Διευκρινίζω ότι ομιλώ ως ποιητής, δεν ήρθα να κάνω πολιτική. Αλλά και οι ποιητές ζουν σ’ έναν κόσμο που υφίσταται συνεχώς την πίεση της ιστορίας και κάποτε αποτελούν – όπως στην περίπτωση του Σεφέρη – τη συνείδηση του τόπου τους. Υπό αυτό το πρίσμα μπορούμε να δούμε και την περίφημη αντιδικτατορική δήλωση του Σεφέρη, που έγινε στις 28 Μαρτίου 1969, με την προφητική προειδοποίηση του για την «τραγωδία που περίμενε αναπότρεπτη στο τέλος». Λέγοντας αναπότρεπτη τραγωδία είχε στο μυαλό του και στην αγωνία του το αγαπημένο του νησί της Κύπρου. Η ιστορία απέδειξε του λόγου το αληθές με το ελληνικό πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή.
Και τώρα κάτι που γλυκαίνει την πληγή. Όταν ο Σεφέρης άφηνε την τελευταία του πνοή στο νοσοκομείο, είχε στο σακάκι του δυο αγορασμένα εισιτήρια, (ένα για εκείνον, ένα για τη γυναίκα του) με προορισμό την Κύπρο. Τον πρόλαβε το άλλο ταξίδι που δεν έχει γυρισμό. Ωστόσο εκείνος πήρε μαζί του αυτά τα εισιτήρια, με πλώρη για την Κύπρο της Άνω Ελλάδας.
«Σκέφτομαι πως στην αρχή κάθε ποιητικής γραφής μου υπάρχει πάντα ένα νησί» έγραφε (30 Ιουλίου 1954) στον Γ.Π. Σαββίδη. Και στον ζωγράφο Διαμαντή, πάλι έγραφε: «Η Κύπρος πλάτυνε το αίσθημα που είχα για την Ελλάδα. Κάποτε λέω ότι μπορεί να με πήρε για ψυχοπαίδι της» (12 Μαρτίου ’54). Το δεδομένο είναι ότι ο Σεφέρης λειτουργούσε με όρους μνημονικούς. Κάποια στιγμή ξαναβρήκε στην Κύπρο, ωσάν τον Τεύκρο, μιαν άλλη Σαλαμίνα και άκουσε τη σπαρακτική κραυγή της πατρίδας που έβγαινε «απ’ τα παλιά νεύρα του ξύλου». Κρίμα που αυτή η κραυγή είχε συντύχει «ανθρώπους με τέλειες πανοπλίες» – ακόμα και δυο άριστους φίλους του Σεφέρη (Γιώργο Κατσίμπαλη, Ζήσιμο Λορεντζάτο) – που δεν κατάφεραν να τη συλλάβουν και να την κάνουν αμέσως αναγνωρίσιμη. «Φυλλομετρώ το βιβλίο», έγραφε τον Απρίλη του ’56 ο Λορεντζάτος στον Σεφέρη «και, μα την αλήθεια, δεν ξέρω τι να σου πω βλέποντάς σε να κρατάς στα χέρια σου ένα όργανο – την ελληνική λαλιά – [...] ένα όργανο από τη φύση του ιερό, και χρησιμοποιώντας το... στο κενό!». Η απάντηση του Σεφέρη ήταν ακαριαία: «Αν τα ιερά όργανα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να σκουπίζουμε άδεια κανάτια, χωρίς να γίνουν στάχτη στα χέρια μας, τι σόι όργανα είναι; Κι αν είναι κενό το να μιλάς για την ανθρωπιά και την τραγωδία και τούτη την προφορική παράδοση ενός τόπου δικού σου, ποιο είναι το μη κενό; οι Αζτέκοι;». Το βέβαιο είναι ότι ο Σεφέρης έκανε με το ...Κύπρον, οὗ μ’ εθέσπισεν... μια διακινδύνευση ποιητική, που είχε χλιαρή υποδοχή από την κριτική και το κοινό της Ελλάδας. Ίσως έπρεπε να ζήσει κανείς από κοντά το κλίμα του νησιού για ν’ αντιληφθεί την αλήθεια που έκρυβαν τα λόγια του, όταν έγραφε στον Γ.Π. Σαββίδη, Οκτώβρη του 1955: «Καταπληκτική η ατμόσφαιρα: Ορμή της νιότης, πίστη, κι αυτή η ανάσα ενός λαού που ξαφνικά γνωρίζει τον εαυτό του». Ο εγκρατής στη σκέψη και το αίσθημα Σεφέρης βίωσε επαναστατικά το εύρος και τα επιτρεπόμενα όρια της ευαισθησίας, καθώς αυτή κρυσταλλωνόταν επάνω στο ανθρώπινο υλικό της. Μπορούμε να τον φανταστούμε σαν ένα στήθος που αηδονολάλειε, έχοντας μέσα του μια φουσκοθαλασσιά φωνών που μετασχηματίζονταν πρωτεϊκά. Εκεί που φούντωναν οι μνήμες, οι ψίθυροι και οι αόρατες παρουσίες, αυτός ο αιώνιος ταξιδευτής στοχαζόταν για την ανθρώπινη μοίρα και για την ίδια τη φύση της αλήθειας. Με τη διπολικότητα του διπλωμάτη και του ποιητή, ο Σεφέρης δοκίμασε την πίστη του στο Έθνος αλλά και στις ίδιες τις δυνατότητες της γραφής. Η αμφίπλευρη ιδιότητά του όξυνε το μάτι του, για να ξεχωρίζει πεντακάθαρα τους αηδονολάτρες και τους αηδονοκλάστες. εκείνους που φλογίζονταν από την αγάπη της πατρίδας αλλά και τους άλλους, του χαμόσυρτους και τους αμνήμονες. Η αίσθηση του τραγικού, που τον συνόδευε πάντα, και η ανταύγεια της σωκρατικής του σωφροσύνης τον ολοκλήρωναν ως Έλληνα πολίτη του κόσμου. Άφηνε πλέον πίσω του τα μυθολογικά στερεότυπα κι έμπαινε στο χώρο της καυτής ιστορίας, όπου παιζόταν ακόμα το παιχνίδι του Καλού και του Κακού. Η παραδοχή του ποιητή «ωστόσο νόμιζα πως έβλεπα τόσα χρόνια» αποσύρει το πέπλο των ψευδαισθήσεων και τον οπλίζει με σθένος, ώστε να μπορεί ν’ αντέχει αυτά που βιώνει και όσα επεξεργάζεται στοχαζόμενος. Ακλόνητος, ήρεμος και ισορροπημένος, βλέπει πολλά στο θέατρο της ιστορίας. Και βλέπει και την αποκάλυψη των φίλων μα και το ζύγισμά τους (κλασικό το παράδειγμα του Λώρενς Ντάρρελ, που ανέλαβε την αγγλική προπαγάνδα τον καιρό του κυπριακού απελευθερωτικού αγώνα). Ο ψευτοθεατρίνος «κυνικός και φιλλέλλην – ποιητής ή κάτι τέτοιο» των «Περιχώρων της Κερύνειας» προσδίδει ακόμη μεγαλύτερη δραματική αξία στην επίκληση του Σεφέρη προς τους «φίλους του άλλου πολέμου». εκείνους που αντιστάθηκαν στην «αρπαγή, το δόλο, την ιδιοτέλεια, το στέγνωμα της αγάπης». Τους συλλογίζεται, «σ’ αυτή την έρημη συννεφιασμένη ακρογιαλιά» της Σαλαμίνας της Κύπρου, «καθώς γυρίζει η μέρα». Πόσο είναι άραγε το ειδικό βάρος του σεφερικού συλλογισμού σε τέτοιες γωνιές της γης; Τούτο μάλλον καταγιγνώσκεται από τη διαπίστωση του ίδιου του ποιητή: «Το Κυπριακό ζήτημα είναι πριν απ’ όλα ζήτημα καλλιέργειας, ζήτημα «κουλτούρας» με την πλατύτερη έννοια που έχει η λέξη» (γράμμα στον Γ. Θεοτοκά, 28 Δεκεμβρίου 1954). Όποιος ασχολείται με τις λέξεις μπορεί να καταλάβει και τα πράγματα (που αυτές περιέχουν). Ο Λόγος καθορίζει τη «γραμμή»:

Φωνή Κυρίου ἐπὶ τῶν ὑδάτων.
Νῆσός τις ἔστι.

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ

Εκφωνήθηκε στο Αμφιθέατρο «Γιάννος Κρανιδιώτης» του Υπουργείου Εξωτερικών, στην Αθήνα, στις 4 Οκτωβρίου 2011, στο πλαίσιο της εκδήλωσης που διοργανώθηκε από την Ένωση Διπλωματικών Υπαλλήλων στη μνήμη του Γιώργου Σεφέρη.

Ο ήρωας της Εθνικής Αντίστασης στην Κορινθία Αντ/χης Εμ.Βαζαίος

2011-11-07T23:30:00.004+02:00

Ο Ε.Βαζαίος υπήρξε συμπολεμιστής του πατέρα μου στην Αλβανία το 1940, για τον οποίο είχε πολύ θετική άποψη .Στην συνέχεια υπήρξε αρχηγός του ΕΛΑΣ στην Κορινθία.Αντιγράφω απο το ιστολόγιο του Σ.Ριζόγιάννη αποσπάσματα απο τα απομνημονεύματα του Βαζαίου , που αποτελούν σημαντική ιστορική πηγή.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΑΝΤ/ΧΗ ΒΑΖΑΙΟΥ ΕΜΜ.*

¨Διά την εν Αλβανία πολεμικήν μου δράσιν ετιμήθην με το Αριστείον Ανδρείας και με τον Πολεμικόν Σταυρόν (Ε.Δ.Υ.Σ. 40/12-2-42)
Η αφήγησις των αναμνήσεών μου θα αποδείξη ότι από πατρτιωτισμόν και μόνον εκινήθην.
Έπειδή κατά την κατοχήν διεδραμάτισα κάποιον ρόλον ως στρατιωτικός υπεύθηνος εις το 4 ον Β.Α. Τμήμα της Πελοπονήσου, φρονώ ότι είναι πλέον καιρός, ο Ελληνικός λαός να μάθη τα άγνωστα παρασκήνια του ελληνικού δράματος εις την σπουδαίαν ταύτην περιοχήν, διότι παρετηρήθη το τραγελαφικόν φαινόμενον.
1) Κορυφαίοι κουμμουνισταί κατά το πλείστον επιστήμονες της περιοχής ταύτης και οι οποίοι ήσαν υπεύθυνοι δι΄οσα διεδραματίσθησαν εις το πολιτικόν τομέα έχουν λάβει άφεσιν αμαρτιών και διάγουν σήμερον ζωήν άνετον, έχοντες αρίστας σχέσεις με τους δεξιούς μέχρι χθές θανασίμους εχθρούς των καθ΄ον χρόνον ευρίσκονται ακόμη εις τας φυλακάς άσημα παιδιά του λαού καθοδηγηθέντα από τους ανωτέρω αρχηγούς.
2) Δεξιοί επιστήμονες και μη, των οποίων η πολιτεία κατά την κατοχήν δεν υπήρξεν άμεμπτος, κατέχουν σήμερον ανωτάτας θέσεις εις τον Κρατικόν Μηχανισμόν και τούτο διότι τους επροστάτευσεν και τους προώθησε το δέος του κομμουνισμού και η αντικομμουνιστική των λύσσα.
3) Και μόνον ημείς οι έχοντες το θάρρος να υποστηρίζωμεν την αλήθειαν θεωρούμεθα ακόμη ύποπτοι από εθνικής πλευράς, οι δε μαχηταί τους οποίους ημείς ωδηγήσαμεν εις τας μάχας εναντίον των κατακτητών, και νεκροί ακόμη υβρίζονται. Ενώ είναι γνωστόν ότι οι ιεροί ούτοι νεκροί, κατά το πλείστον αγροτόπαιδα μακράν παντός πολιτικού μιάσματος, έδωσαν την ζωήν των διά την σκλαβωμένην τότε Ελλάδα ως πραγματικοί ήρωες.
Εις την αφήγησιν μας ταύτη θα εξιστορήσωμεν τα γεγονότα από το ημερολογιόν μας με όλην την ωμήν πραγματικότητα και δεν θα διστάσωμεν να ομολογήσωμεν τα σφάλματα μας όπου υπάρχουν τοιούτα, και θα αφήσωμεν τον αντικειμενικόν αναγνώστην να εξαγάγη τα συμπεράσματά του.
-----------------------------------------------------------------------------------
« Είχομεν την ατυχίαν επί πλέον εις την περιοχή μας να διορισθή από το Πελοποννησιακόν Γραφείον του Ε.Α.Μ. εις υπεύθυνος πολιτικός πραγματικός δικτάτωρ υπό το ψευδόνυμον Τριαντάφυλος ή Στάθης , ο οποίος είχε τα δικαιώματα ζωής και θανάτου επί πάντων εις την περιοχήν .Οι δε διάφοροι διανοούμενοι κομμουνισταί καταγόμενοι εκ της περιοχής (ιατροί, δικηγόροι, καθηγηταί διδάσκαλοι κ.λ.π.) λαβόντες τας επικαίρους θέσεις καπετανέων και πολιτικών εις όλα τα κλιμάκια της τε πολιτικής οργανώσεως και του Συν/τος, ήσαν άπαντες πιστά ανδρείκελα του Στάθη, τον έτρεμαν κυριολεκτικώς και ουδείς εξ αυτών ετόλμησε ποτέ να τον συγκρατήση από τον σαδιστικόν κατήφορον του να βασανίζη και να εκτελή κατά το δοκούν»
--------------------------------------------------------------------------------------
« Ως Στρ/κός Αρχηγός δεν ελάμβανον επισήμως γνώσιν των συλλήψεων διότι τούτο ήτο έργον των πολιτικών οργανώσεων και της πολιτοφυλακής η οποία ήτο ανεξάρτητος και εξετέλει τας διαταγάς του Στάθη.
Ημέραν τινά επληροφορήθην ότι ο Στάθης προτίθεται να εκτελέση εν ποσοστό 5-10% εκ των κατοίκων εκάστου χωρίου (φυσικά εκ των προκρίτων) διά να εξουδετερώση την παρουσιαζομένην αντίδρασιν . Μετά δύο ήμέρες τον συναντώ και του δηλώ απεριφράστως ότι εις ενδεχομένην εγκηματικήν του ταύτην ενέργειαν θα με ,εύρη αντιμέτωπον .Ούτος εξαγριωθείς μοι λέγει: “ Συναγωνιστή Αρχηγέ ,φύλαξε το κεφάλι σου και μην αναμιγνύεσε εις αλλότρια καθήκοντα” του επανέλαβον την δήλωσιν μου με απειλητικόν τρόπον και απήλθον.»
---------------------------------------------------------------------------------------
« Οι υποκινηταί όλης της αυτής της ιστορίας Άγγλοι ενώ εχαίροντο και μας παρώτρυνον εις την λήψιν των σκληροτέρων μέτρων, λέγοντες εις ημάς επισήμως ότι η ασφάλεια του απελευθερωτικού στρατού απαιτεί δρακόντια μέτρα και ότι θα πρέπει να εκτελήται επί τόπου άνευ διαδικασίας πάς ύποπτος , διότι αυτό απαιτεί το συμφέρον του Συμμαχικού αγώνος: Άλλο που δεν ήθελεν ο Στάθης.»
-----------------------------------------------------------------------------------------------
«“Η γνώμη σας οδηγεί εις την ηττοπάθειαν , η οποία είναι άγνωστος εις την Ελληνικήν ψυχήν”
Εάν δεν ελάμβανε χώραν ο τιτάνειος ούτος αγών μέγα μέρος των ελληνίδων θα οδηγείτο μοιραίως εις την πορνείαν , και άπαντες οι άνδρες οι δυνάμενοι να φέρουν όπλα ή θα επιστρατεύοντο βία υπό των Γερμανών και θα αποστέλοντο εις διάφορα μέτωπα ή θα εστέλνοντο εις τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως οπότε τα θύματα θα ήταν πολύ περισσότερα . Λοιπόν μεταξύ δύο κακών το μή χείρον βέλτιστον.»
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------

«....καθ΄ ό Έλληνες ετάφησαν αδελφωμένοι εις το αυτό νεκροταφείον του χωρίου. Άς παρακαλέσωμεν τας ψυχάς των να παρακαλέσουν τον Ουράνιον Πατέρα να προφυλάξη όλους τους Έλληνας από μελλοντικούς εμφυλίους σπαραγμούς»

========================================================================

* - Ο Βαζαίος Εμμ. και ο Πατήρ μου είχαν ηρωϊκή πατριωτική κοινή και παράλληλη πορεία ως Μεγάλοι Έλληνες Άνδρες. Στο Έπος του 40΄ υπηρετούντες στο 6ο Σ.Π. ,επίσης Διοικητής του 6ου Σ.Π. του ΕΛΑΣ ο Βαζαίος , υπεύθυνος του ΕΛΑΣ στο χωριό μας ο πατήρ μου, θύμα του “Στάθη” o Βαζαίος , θύμα και ο πατήρ μου (τον Αύγουστο του 44΄ εδιώχθει από τους «αντάρτες» του Στάθη γιά να «σφαγιασθεί»), θύμα των εχθρών της πατρίδος Γερμανών – Άγγλων – Ιταλών ο Βαζαίος , θύμα και ο Πατήρ μου ( Φυλακίσθει από τους Ιταλούς , φυλακίσθει από τους Γερμανούς και παρ΄ολίγον να εκτελεσθεί ). Το χειρότερο δε, θύματα των δοσιλόγων και οι δύο. Το υπέρτατο όμως διαφύλαξαν ως εντολοδόχοι της φυλής μας με πολλούς άλλους την ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΗ των ΕΛΛΗΝΩΝ γιά εμάς τους μεταγενέστερους.
-Το κτήνος"Στάθης" ήταν ο Θεόδωρος Ζέγγος τον οποίο ώς τέκνο του τον ξέπλυνε κατόπιν εορτής, το ΚΚΕ τον Οκτώβριο του 44'.

(Εν καιρώ θα παρουσιασθούν ψηφιακά και άλλα φοβερά αποσπάσματα από το βιβλίο του Βαζαίου γιατί αντιλήφθηκα ότι όπως τον ίδιο θέλουν να τον αναγάγουν στη ΛΗΘΗ έτσι και το βιβλίο-ντοκουμέντο του για να μην περιρέει η ΑΛΗΘΕΙΑ. Φοβερό δε είναι από την αναφορά γεγονότων στο βιβλίο, ότι διαφαίνεται το γιατί αυτά τα θεριά ΓΕΡΜΑΝΟΙ-ΙΤΑΛΟΙ- οι "πούστηδες" ΑΓΓΛΟΙ - οι δοσιλογοί τους και όχι μόνον (Μπόλικοι οι εντολοδόχοι ΑΡΧΕΚΑΚΩΝ ) ήθελαν και ειδικά τώρα θέλουν να μας κατασπαράξουν ψυχή τε και σώματι εμάς τους Έλληνες, ενώ φαινομενικά δεν υπήρχε και δεν υπάρχει λόγος)

"Πελοποννήσιοι δε πηγή πολλών κακών Κορίνθιοι δε Πελοποννησιότεροι των Πελοποννησίων " Δημοσθένης
"ΟΙ ΚΑΙΡΟΙ ΟΥ ΜΕΝΕΤΟΙ"

6-11-11
Σωτήρης Ριζόγιαννηςhttp://rozosotiris.blogspot.com/2011/11/blog-post_06.html

Η νέα κατοχή

2011-11-07T22:44:00.008+02:00

Η νέα κατοχή

« Μας έλεγαν θα νικήσετε όταν υποταχτείτε
Υποταχτήκαμε και βρήκαμε τη στάχτη.
Μας έλεγαν θα νικήσετε όταν αγαπήσετε.
Αγαπήσαμε και βρήκαμε τη στάχτη.
Μας έλεγαν θα νικήσετε όταν εγκαταλείψετε τη ζωή σας.
Εγκαταλείψαμε τη ζωή μας και βρήκαμε τη στάχτη ….
Βρήκαμε τη στάχτη. Μένει να ξαναβρούμε τη ζωή μας ,
τώρα που δεν έχουμε πια τίποτα. »
Γ. ΣΕΦΕΡΗΣ[1]

Ο Φ.Νίτσε έγραψε για τους Γερμανούς ότι « δεν έχουν καμιά ιδέα του πόσο είναι χυδαίοι , και τούτο είναι το υπερθετικό της χυδαιότητας – δεν ντρέπονται καν που δεν είναι παρά Γερμανοί.»[2] , όπως και ότι «παντού όπου φθάνει η Γερμανία διαφθείρει τη μόρφωση»[3]
Προφανώς κάποια εθνικά χαρακτηριστικά δεν αλλοιώνονται με την πάροδο του χρόνου. Διαφορετικά δεν εξηγείται ότι σήμερα ο γερμανικός λαός φαίνεται να μην έχει διδαχθεί πολλά από τις ιστορικές εμπειρίες που είχε κατά τον εικοστό αιώνα. Αντίθετα δείχνει να ακολουθεί μια πολιτική κατά την οποία η Γερμανία δεν αφομοιώνεται μέσα στην Ευρώπη ,αλλά αντίθετα στοχεύει σε μια γερμανική Ευρώπη , όπου όλα τα επιμέρους κράτη θα υποταχθούν σε αυτή. Η επιβολή της πολιτικής Μέρκελ – με πρώτο θύμα την Ελλάδα – δείχνει ότι τουλάχιστον προς το παρόν πετυχαίνει τους στόχους της .
Είναι γνωστό πως όταν η πολιτική Γκορμπατσώφ , επέτρεψε την ενοποίηση της Γερμανίας , η Αγγλία της Θάτσερ και η Γαλλία του Μιττεράν ανησύχησαν έντονα. Θεωρήθηκε ότι η εγκατάλειψη του μάρκου και ο εγκλωβισμός της Γερμανίας στο Ευρώ θα ακύρωνε κάθε προσπάθεια της Γερμανίας για κυριαρχία στην Ευρώπη. Πράγματι αυτό το σενάριο απέδωσε σε κάποιο βαθμό και αντιμετωπίστηκαν οι αρχικές ανησυχίες .
Τώρα όμως ήρθε η ώρα της αλήθειας .Η επίθεση των αγορών στις ασθενέστερες οικονομίες του Νότου , έδωσε την ευκαιρία στην Γερμανία , να προβάλει την ισχύ της που απορρέει από την οικονομία της και να εμφανιστεί ως απαιτητικός δανειστής έναντι αφερέγγυων οφειλετών. Η Αγγλία παραδοσιακά από ιδιοσυγκρασία μακρύτερα από την Ευρώπη , δεν αισθάνεται να την αγγίζει άμεσα η νέα κατάσταση. Η Γαλλία , όπως και η Ιταλία είναι αδύναμες να αντιμετωπίσουν την Γερμανία. Μόνο αν η Ρωσία ήταν μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα υπήρχε ένα σοβαρό αντιστάθμισμα, ενώ και οι παρεμβάσεις των ΗΠΑ θα είχαν αναγκαστικά πολύ πιο περιορισμένα αποτελέσματα. Κάτι τέτοιο όμως δεν φαίνεται πιθανό στο ορατό μέλλον.
Όλες οι χώρες του Νότου , η μία μετά την άλλη θα πέφτουν στην κρίση χρέους , για να ακολουθήσουν στην συνέχεια την ίδια αποτυχημένη συνταγή .Με μαθηματική βεβαιότητα η κρίση θα ακουμπήσει σε λίγο και τις πιο ισχυρές και αυτάρκεις οικονομίες του βορρά. Σε αυτή την περίπτωση θα υπάρχουν τρία ενδεχόμενα :η ΕΚΤ να κόψει ΕΥΡΩ κατά το παράδειγμα της FED, ή να εκδώσει ευρω-ομόλογα , ή αν δεν συμβεί ούτε το ένα ούτε το άλλο το ευρωπαϊκό εγχείρημα να έχει άδοξο τέλος και όλα τα κράτη συγκροτημένα να επιστρέψουν στα εθνικά νομίσματα σε ένα σύντομο χρονικό ορίζοντα .Η περίπτωση αυτή θα είναι πολύ λιγότερο οδυνηρή για την Ελλάδα από το ενδεχόμενο να εκδιωχθεί χρεοκοπημένη από το Ευρώ , ενώ υφίσταται το Ευρώ ως νόμισμα, στριμωγμένη στην άκρη των Βαλκανίων δίπλα από μια νέο-οθωμανική Τουρκία που καιροφυλακτεί να αρπάξει κάθε ευκαιρία.. Στην πολιτική όπως και στην οικονομία ο χρόνος έχει μεγάλη σημασία.
Πως φτάσαμε σε αυτό το σημείο είναι αρκετά γνωστό. Η Γερμανία κράτησε επί μια δεκαετία σταθερούς τους μισθούς αποκτώντας ένα πρόσθετο συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι των χωρών του Νότου. Συγχρόνως σε χώρες όπως η Ελλάδα εξαγοράστηκε ένα μεγάλο μέρος του πολιτικού προσωπικού , που ασκούσε εξουσία ώστε να προτιμηθούν τα προϊόντα της και οι εταιρείες της. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο θανάσιμος συνδυασμός για την Ελλάδα είναι ένα τεράστιο εμπορικό έλλειμμα – που έτρεξε με ιλιγγιώδεις ρυθμούς μετά την ένταξη στο Ευρώ -με εξίσου τεράστια δημοσιονομικά ελλείμματα .
Η χώρα μας εγκατέλειψε τον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα , ενώ το κράτος χρησιμοποιήθηκε αποκλειστικά για την αναπαραγωγή του πελατειακού συστήματος. Το αστείο της κατάστασης είναι ότι όλα αυτά έγιναν από πολιτικούς που επικαλούνται τον ευρωπαϊσμό , τον εκσυγχρονισμό και τον ορθολογισμό. Ενώ κάποιοι που έγκαιρα διείδαν τον κίνδυνο και προειδοποιούσαν ότι το παρασιτικό μοντέλο δεν έχει προοπτική , ενώ θέτει σε αμφισβήτηση την ίδια την ύπαρξη του ελληνικού κράτους κατηγορήθηκαν και λοιδωρήθηκαν ως αντιευρωπαϊστές , ανορθολογικοί και ελληνοκεντρικοί.
Όμως αν το ελληνικό κράτος δεν σπαταλούσε πολύτιμα έσοδα για να συντηρήσει το πελατειακό σύστημα ή για τους Ολυμπιακούς Αγώνες αλλά τα διοχέτευε για να δημιουργηθούν οι αναγκαίες υποδομές ή να δημιουργηθούν βιομηχανίες που θα εκμεταλλεύονταν το πλούσιο υπέδαφος – αντί αυτό να παραδίδεται σε ξένες εταιρείες - , η κατάσταση θα ήταν τελείως διαφορετική. Αναρωτηθήκαμε γιατί ενώ οι Έλληνες διαθέτουν τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στον κόσμο , δεν υπάρχουν ναυπηγεία στην χώρα μας , που να μπορούν να τον εξυπηρετήσουν ;
Η Ελλάδα θα έπρεπε να είχε ως πρώτιστο στόχο να πετύχει αυτάρκεια τουλάχιστον ως προς τα τρόφιμα .Να μπορεί να θρέψει τον λαό της με τις δικές της δυνάμεις .Επίσης να υπάρχει ένας σύγχρονος δευτερογενής τομέας, που δεν θα στηρίζεται στην φτηνή εργασία αλλά στην καινοτομία , στην ποιότητα και στην εύκολη πρόσβαση σε αγορές όπως αυτές των Βαλκανίων.
Αντί αυτών ούτε ανάπτυξη πραγματική υπήρξε , αλλά ούτε και αναδιανομή του εισοδήματος. Κάνοντας αρχή οι δύο πρώτες τετραετίες του ΠΑΣΟΚ ξεκίνησε ένας αλόγιστος δανεισμός , που διοχετεύθηκε όχι στην παραγωγή , αλλά στην κατανάλωση. Αποτέλεσμα αυτών να υπάρξουν κάποιες δεκαετίες όπου ο λαός είχε την αυταπάτη της ευημερίας , ενώ η πολιτική και η οικονομική ελίτ ανεμπόδιστη υποθήκευε το μέλλον του τόπου. Σήμερα είναι κοινό μυστικό ποιοι πολιτικοί μας ,παίρνανε μίζες από τις γερμανικές εταιρείες. Εξοργιστικό όμως είναι ότι κανένας τους δεν τιμωρήθηκε ,ενώ και συνδικαλιστές των ναυπηγείων Σκαραμαγκά , που και αυτοί έλαβαν μίζες , αν και δεν προστατεύονται από κανενός είδους ασυλία – παραμένουν ατιμώρητοι.
Η χώρα μας είναι σε τέτοιο βαθμό εξαρτημένη , όσο ποτέ άλλοτε στην ιστορία της , αν εξαιρέσουμε το διάστημα της κατοχής και τα πρώτα χρόνια μετά το τέλος του εμφυλίου. Θα είναι για πολύ καιρό εκτός αγορών , δακτυλοδεικτούμενη σαν κακόπιστη και αφερέγγυα ,ενώ οι ξένοι εντολοδόχοι θα αλωνίζουν στην χώρα μας και θα καθορίζουν την πολιτική της με κάθε λεπτομέρεια .Πρόκειται ουσιαστικά για μια ήττα χωρίς πόλεμο .Η κατοχή μπορεί να καλύπτεται με διάφορους τρόπους αλλά είναι κατοχή και κατάργηση της όποιας ανεξαρτησίας είχε η χώρας μας. Στόχος να ελεγχθεί η Ελλάδα ώστε να μην αποκλίνει προς την Ρωσία ή την Κίνα αλλά και να λεηλατήσουν όλα τα περιουσιακά της στοιχεία .Συγχρόνως η συμπίεση του εργασιακού κόστους – με βάση τις αποτυχημένες νεοφιλελεύθερες συνταγές – θα οδηγήσει τις αμοιβές σε επίπεδα τριτοκοσμικά. Το ελληνικό τραπεζικό σύστημα θα τεθεί σχεδόν εξολοκλήρου υπό τον έλεγχο της Τρόικας με αποτέλεσμα οι παρεμβάσεις της να αγγίξουν και το τελευταίο νοικοκυριό.
Ο Γ.Α.Παπανδρέου αποδεικνύεται ο μοιραίος άνθρωπος για την Ελλάδα. Κατέλαβε την εξουσία εξαπατώντας τον ελληνικό λαό και διατηρήθηκε σε αυτή με συνεχή ψεύδη και εκβιασμούς. Η προσφυγή στην Τρόικα ούτε αναγκαία ήταν , ούτε χρήσιμη , ούτε μονόδρομος φυσικά. Μετά την νίκη του στις εκλογές δεν εκμεταλλεύθηκε τα χαμηλά επιτόκια , ώστε να δανειστεί η χώρα μας από τις αγορές , αλλά ούτε δανείστηκε από την Ρωσία όπως έκανε η Κύπρος ή από την Κίνα όπως κάνει η Ιταλία και η ίδια η Ε.Ε. Αντίθετα δέχτηκε αδιαμαρτύρητα το φούσκωμα του ελλείμματος που του υπέδειξε η Ε.Ε. ,ενώ ο ίδιος και οι υπουργοί του συμμετείχαν σε μια άθλια εκστρατεία δυσφήμισης όπου η Ελλάδα χαρακτηριζόταν προς τους δανειστές της «Τιτανικός που βυθίζεται» και ως η «πιο διεφθαρμένη χώρα στον κόσμο» .Στην ουσία ο Γ.Α.Παπανδρέου προκάλεσε την προσφυγή μας στην Τρόικα ,ενώ μπορούσε εύλογα να την αποφύγει. Στην συνέχεια ,αυτό το οποίο επαγγελόταν , η μείωση των δαπανών του κράτους δεν έγινε . Διότι αυτές δεν απαρτίζονται μόνο από μισθολογικές δαπάνες , αλλά και με δαπάνες προς προμηθευτές κλπ τις οποίες φυσικά δεν αντιμετώπισε. Συγχρόνως υπάρχει ένας σκληρός κομματικός πυρήνας , ο οποίος αφέθηκε ανενόχλητος Το κούρεμα του χρέους θα είχε νόημα αν είχε γίνει το 2009 ,οπότε δεν θα είχε μεσολαβήσει μια διετή ύφεση και αφαίμαξη των εισοδημάτων ,ούτε θα είχαμε φορτωθεί τα επιπλέον δάνεια της Τρόικας- τα οποία δεν περιλαμβάνονται στο κούρεμα. Σήμερα ενώ κρέμεται πάνω από το κεφάλι μας η άτακτη χρεοκοπία και ο εξοβελισμός από το ευρώ υπάρχει ένας πρωθυπουργός που δημόσια έχει διαφωνήσει με την σκοπιμότητα του «κουρέματος» και ένα κόμμα που επίσης θεωρεί ότι εκχωρούμε κρίσιμο μέγεθος εθνικής κυριαρχίας. Είναι προφανές ότι οι συμφωνίες του Γ.Α.Παπανδρέου έχουν εγκλωβίσει την χώρα μας για μια τουλάχιστον δεκαετία.
Αυτή η μικρή κόγχη γης , που είναι η πατρίδα μας , η Ελλάδα , πέρασε πολλά στην πορεία της , το σώμα της τραυματίστηκε πάμπολλες φορές από διαφορετικούς κάθε φορά επιδρομείς και τους ντόπιους συνεργάτες τους , αλλά επέζησε । Κατά τον ίδιο τρόπο και την σημερινή κρίση , μπορούμε και πρέπει να την αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά και παλικαρίσια. Με καρτερία και υπομονή. Όπως έλεγε ο Φ.Νίτσε « Ό,τι δεν με σκοτώνει με κάνει πιο δυνατό».

[1] Γ.Σεφέρης :Τετράδιο Γυμνασμάτων /Άντρας , περιλαμβάνεται στα Ποιήματα του Γ.Σεφέρη, Εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ σελ.120
[2] Φ.Νίτσε :Ίδε ο Άνθρωπος, Εκδόσεις Αλμωπός, Μετάφραση Ι.Ζερβός , σελ. 168
[3] Φ.Νίτσε :Ίδε ο Άνθρωπος, Εκδόσεις Αλμωπός, Μετάφραση Ι.Ζερβός , σελ. 56
[4] Φ.Νίτσε : Λυκόφως των ειδώλων, Εκδοτική Θεσσαλονίκης , μετάφραση Ζ.Σαρίκας, σελ. 14

ΛΩΡΗ ΚΕΖΑ:Παίζοντας στου µπαµπά του το backyard

2011-11-06T09:47:00.003+02:00

Από το ΒΗΜΑ 6 .11.2011.Δυστυχώς αυτά δεν ειπώθηκαν νωρίτερα ώστε να προλάβουμε ότι ακολούθησε

Παίζοντας στου µπαµπά του το backyard

Πρέπει να του αναγνωρίσουµε τη µοναδικότητα. ∆εν υπάρχει άλλος πρωθυπουργός που να ανοίγει το στόµα του και µε µια ατάκα να ρίχνει κατά 7,34 τον γενικό δείκτη του δικού του Χρηµατιστηρίου και να δηµιουργεί αβεβαιότητες σε όλες τις ευρωπαϊκές αγορές. Αυτή δεν είναι δική µας εκτίµηση, τα λένε οι οµόλογοί του στην Εσπερία. Φταίει ο ίδιος; Οχι. Φταίει η νοοτροπία των ψηφοφόρων του και των συντρόφων του οι οποίοι δεν τον ανέδειξαν επειδή ήταν ο «Γ. Παπανδρέου» αλλά ως «Παπανδρέου Γ’», µε όρους Πριγκιπικής ∆ηµοκρατίας. Τα µέλη και τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ ήταν εκείνα που ανέχτηκαν την ανάρρηση ενός ατόµου που δεν είχε πλεονεκτήµατα έναντι άλλων πιθανών προέδρων. Να τα θυµηθούµε για να µην ξεχνιόµαστε. Οταν κατέρρεε το κόµµα, το φθινόπωρο του 2003, ο κ. Κώστας Σηµίτης προσκάλεσε στο σπίτι του τον κ. Παπανδρέου. ∆εν ξέρουµε αν τον κέρασε καφέ ή τσάι, πάντως τον φίλεψε την προεδρία. Μια πολιτική αυθαιρεσία που έγινε αποδεκτή αρχικά µε µουγκαµάρα. Κατόπιν στήθηκαν κάλπες µε τον κ. Παπανδρέου να είναι µοναδικός υποψήφιος, κάτι που συνάδει µε τα πολιτικά ήθη άλλων τόπων, ας πούµε της Συρίας. ∆εν είναι κοµψό να πούµε ότι ο άνθρωπος ήταν «ακατάλληλος», µπορούµε όµως να αναρωτηθούµε αν κάποιος άλλος ήταν ελαχίστως πιο κατάλληλος.

Οσο ο κ. Παπανδρέου ήταν ένας απλός πρόεδρος της αξιωµατικής αντιπολίτευσης υπήρχαν επικριτές του που επιθυµούσαν να εκδώσουν ένα σαµιζντάτ µε τις γλωσσικές γκάφες του. Ως εκεί η παρουσία του µπορούσε να χαρακτηριστεί χαριτωµένη. Περνώντας από τα λόγια στα έργα επήλθε η καταστροφή. Τι να πρωτοθυµηθούµε; Οτι την ώρα που παιζόταν η οικονοµία της χώρας διόρισε υπουργό ένα µειράκιο δίχως εµπειρία αντί να επιλέξει τους αξιότερους και να φτιάξει ένα διευθυντήριο µε τους άξιους και το σκεπτικό ότι είναι καλύτερο να εκτιµά τους συνεργάτες του από το να τους συµπαθεί... Τι να θυµηθούµε; Τις διαδικασίες opengov που πάγωσαν τη διοίκηση του κράτους προτού τοποθετηθούν ξανά πρασινοφρουροί... Τι να θυµηθούµε; Τα πέρα-δώθε στην υφήλιο που έδιναν δήθεν παγκόσµιο κύρος αφήνοντας ακυβέρνητη τη χώρα και µάλιστα µε µηδενικό αποτέλεσµα (µας λένε ότι κανείς από τους συνοµιλητές της αλλοδαπής δεν του σηκώνει σήµερα τα τηλέφωνα).

Ας µιλήσει η µνήµη. Να θυµηθούµε το άνοιξε-κλείσε υπουργείων, φορέων, διευθύνσεων. Τη µια µέρα καταργούσε το υπουργείο Ναυτιλίας, την άλλη µετέφερε τις αρµοδιότητες, στον ανασχηµατισµό το ξανάνοιγε και µια µέρα που είχε όρεξη για αλλαγές, το κατήργησε εκ νέου. Ο κ. Παπανδρέου εµφανιζόταν ως µέγας µεταρρυθµιστής, ως καινοτόµος ενώ στην πραγµατικότητα ήταν ένα κακοµαθηµένο που έπαιζε µε το παιχνίδι που κληρονόµησε πάππου προς πάππο (την Ελλάδα δηλαδή). Να θυµηθούµε τα µυστικά pourparler του µε το ∆ΝΤ όταν ψευδώς διαβεβαίωνε ότι δεν θα ζητήσει βοήθεια, να θυµηθούµε τον υποτιµητικό τρόπο µε τον οποίο µιλούσε για έθνος απατεώνων, να θυµηθούµε ότι στις 15 Ιουνίου παραιτήθηκε τηλεφωνικά στον κ. Σαµαρά και µετά ξεπαραιτήθηκε. Το δηµοψήφισµα δεν ήταν τίποτε άλλο από ένα ακόµη παίγνιο, εξ ου και ήταν απολύτως ταιριαστός ο τρόπος µε τον οποίο τον αποκαλούσαµε: ο Γιωργάκης.

http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=428795&h1=true

Παρουσίαση του βιβλίου του Μ.Μελετόπουλου "Το ζήτημα του πατριωτισμού"

2011-11-05T11:06:00.003+02:00

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Το βιβλιοπωλείο «χωρίς όνομα σας προσκαλεί στην παρουσίαση του βιβλίου «το Ζήτημα του Πατριωτισμού» του Μελέτη Μελετόπουλου και στην συζήτηση που θα ακολουθήσει, την Τετάρτη 16 Νοεμβρίου, στις 7.30 το απόγευμα, στην αίθουσα του πολιτιστικού κέντρου του Ι.Ν. Φανερωμένης στον Χολαργό.

Συμμετέχουν οι :

Μελέτης Μελετόπουλος, συγγραφέας και διδάκτωρ Οικονομικών – Κοινωνικών Επιστημών και Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών,

Σπύρος Κουτρούλης, συγγραφέας.

Για οποιαδήποτε πληροφορία επικοινωνήστε στο 210-6546742 ή στο nonamebk@otenet.gr.

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ:

Στο νέο του βιβλίο, ο Μελέτης Μελετόπουλος αποδομεί με επιστημονικά επιχειρήματα τον εθνομηδενισμό, τις θεωρίες της «εθνογένεσης» και την προσπάθεια διαστρέβλωσης της Ελληνικής ιστορίας, αποδεικνύοντας ότι πίσω τους κρύβονται οι ιδεοληψίες και τα στερεότυπα της λεγόμενης «προοδευτικής» διανόησης. Αναφέρει δε συγκεκριμένα παραδείγματα πανεπιστημιακών καθηγητών, δημοσιογράφων, κριτικών κλπ., στους οποίους απαντά με ισχυρή τεκμηρίωση, επιστημονική αυστηρότητα και παραπέμποντας διαρκώς στις πηγές και σε διεθνή βιβλιογραφία.

Στην συνέχεια αναλύει την προσπάθεια κατασκευής ανύπαρκτων μειονοτήτων, όπως και ανυπόστατου αντισημιτισμού στην ελληνική κοινωνία,και απομυθοποιεί το ιδεολόγημα της «πολυπολιτισμικότητας».Επίσης ασχολείται με την επιχείρηση ωραιοποίησης της Τουρκοκρατίας από ορισμένους πανεπιστημιακούς, η οποία καταλήγει αναπόφευκτα στην άμβλυνση των αμυντικών αντανακλαστικών έναντι του τουρκικού επεκτατισμού.

Σημαντικό μέρος της μελέτης καταλαμβάνει μία ολοκληρωμένη, βασισμένη σε διεθνή βιβλιογραφία κριτική του Σχεδίου Ανάν, καθώς και μία αναλυτική τεκμηριωμένη αναφορά στο πρόβλημα της ονομασίας των Σκοπίων.

Στο κεφάλαιο για την σκληρή πραγματικότητα των ελληνοτουρκικών σχέσεων, παρουσιάζεται η μακροϊστορική φύση της χιλιετούς ελληνοτουρκικής διαμάχης, καταρρίπτονται με επιχειρήματα οι ψευδαισθήσεις για την ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή ΄Ενωση και τις γεωπολιτικές και δημογραφικές της συνέπειες, ενώ παρουσιάζεται το χρονικό των παραβιάσεων της Συνθήκης της Λωζάννης από την υπογραφή της το 1923 μέχρι σήμερα. Επίσης παρουσιάζεται αναλυτικά η ιστορία των τουρκικών διεκδικήσεων και σχεδιασμών στην Δυτική Θράκη και η σχετική τουρκική προπαγάνδα στο διαδίκτυο, καθώς και το πρωτοφανές για ευρωπαϊκό κράτος μεσαιωνικό καθεστώς της μουφτείας. Τέλος, παρουσιάζεται η περίφημη θεωρία του Παναγιώτη Κονδύλη για το σενάριο ελληνοτουρκικής σύγκρουσης. Ο συγγραφέας, στο κεφάλαιο με τίτλο «Η σοφία της αδιαλλαξίας»,καταλήγει στο συμπέρασμα ότι μόνον η απόφαση για εθνική αντίσταση μέχρις εσχάτων μπορεί να αποτρέψει τυχοδιωκτικούς επεκτατισμούς εις βάρος μας και να εξασφαλίσει την εθνική μας ακεραιότητα και ασφάλεια.

Αλλά ο συγγραφέας δεν προσχωρεί στην λογική των λεγομένων «υπερπατριωτών»,στους οποίους καταλογίζει επαρχιωτικό εθνικισμό, τριτοκοσμικές αντιλήψεις, φοβίες και ανασφάλειες, αθεράπευτες αντιφάσεις, άγνοια του διεθνούς περιβάλλοντος και τυχοδιωκτικές πρωτοβουλίες στα εθνικά θέματα.

Τελικώς, μεταξύ εθνομηδενισμών και εθνικιστών, εξαίρεται από τον συγγραφέα το υγιές πατριωτικό αίσθημα της σιωπηρής πλειοψηφίας του ελληνικού λαού, όπως αυτό εξάγεται από έγκυρες δημοσκοπήσεις της κοινής γνώμης, οι οποίες αναλύονται στο βιβλίο.

Στο τελικό κεφάλαιο αναδεικνύεται η ακατάλυτη σχέση μεταξύ Πατριωτισμού και Δημοκρατίας, που ανάγεται στον όρκο των αρχαίων Αθηναίων εφήβων. Η μελέτη ολοκληρώνεται με μία ανάλυση της έννοιας της εθνικής συνείδησης.

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ:

Ο Μελέτης Μελετόπουλος διδάκτωρ Οικονομικών – Κοινωνικών Επιστημών και Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών έχει πλούσια διδακτική εμπειρία και έχει διατελέσει διευθυντής της Νέας Κοινωνιολογίας, εκτός των άλλων δραστηριοτήτων του.

Άλλα βιβλία που έχει εκδώσει:

Ιδεολογία του Δεξιού Κράτους, εκδ. Παπαζήση, 1993.
Η Βασιλεία στη νεώτερη ελληνική ιστορία, εκδ. Νέα Σύνορα-Λιβάνης, πρόλογος Δ. Τσάτσου, 1994, β΄ έκδ. 1994, γ΄ έκδ. 1995.
Πολιτική Κοινωνιολογία: εισαγωγικά μαθήματα, εκδ. Παπαζήση, 1995 β΄ έκδ. 2001.
Η Δικτατορία των Συνταγματαρχών: κοινωνία, Οικονομία, Ιδεολογία, εκδ. Παπαζήση, 1996, γ΄ έκδ. 2008.
Νίκος Πουλαντζάς: κριτικό δοκίμιο για έναν κορυφαίο μαρξιστή, εκδ. Ελληνικά Γράμματα, 1999, β΄ έκδ. 2001.
Αναφορές και παραπομπές στα έργα μου υπάρχουν μεταξύ άλλων στην Ιστορία του Ελληνικού Έθνους της Εκδοτικής Αθηνών και στο σχολικό εγχειρίδιο της Β΄ Λυκείου για το Δίκαιο και τους Πολιτικούς Θεσμούς. Βιβλία μου χρησιμοποιούνται ως διδακτικά εγχειρίδια σε ανώτατες σχολές.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ: M. Telo κ.ά., Μετά τον Κομμουνισμό, εκδ Παπαζήση, 1997, J. Ziegler, Οι άρχοντες του εγκλήματος, εκδ. Παπαζήση, 2001·, J. Ziegler, Η Ελβετία ο χρυσός οι νεκροί, εκδ. Παπαζήση, 2007.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΕΣ: επιστημονική επιμέλεια της επανέκδοσης της Ιστορίας του Ευρωπαϊκού Πνεύματος του Παναγιώτη Κανελλόπουλου, Άπαντα Κοινωνιολογικά του ιδίου, 5 τόμοι, εκδ. Γιαλλελή κ.ά.

ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΞΕΝΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

THE EVOLUTION OF SOCIOLOGY IN MODERN GREECE,ανακοίνωση στο 16ο παγκόσμιο συνέδριο της Διεθνούς Κοινωνιολογικής Εταιρείας, στο DURBAN,23-29 Ιουλίου 2006,που δημοσιεύθηκε στα επίσημα πρακτικά του συνεδρίου(υπάρχουν σε ηλεκτρονική μορφή).

GEORGES CONTOGEORGIS,LE PHENOMENE AUTORITAIRE-ESSAI DʼINTERPRETATION,(Το αυταρχικό φαινόμενο,εκδόσεις Παπαζήση,Αθήνα 2003,171 σελίδες),βιβλιοκριτική που δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση POLE-SUD,REVUE DE SCIENCE POLITIQUE DE LʼEUROPE MERIDIONALE,no 28-2008/1,έγκυρο περιοδικό πολιτικών επιστημών που εκδίδει το Πανεπιστήμιο του MONPELLIER. ASPECTS DE LʼHISTOIRE DE LA SOCIOLOGIE EN GRECE,επιστημονικό περιοδικό SOCIOLOGIES,Οκτώβριος 2008.

http://papaleonidasdimitris.wordpress.com/2011/11/03/%c2%ab%cf%84%ce%bf-%ce%b6%ce%ae%cf%84%ce%b7%ce%bc%ce%b1-%cf%84%ce%bf%cf%85-%cf%80%ce%b1%cf%84%cf%81%ce%b9%cf%89%cf%84%ce%b9%cf%83%ce%bc%ce%bf%cf%8d%c2%bb-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%bc-%ce%bc%ce%b5%ce%bb/

Παρουσίαση του νέου βιβλίου του Τ.Χατζηαναστασίου

2011-11-05T10:43:00.005+02:00

Παρουσίαση του νέου βιβλίου του εκπαιδευτικού και συγγραφέα Τάσου Χατζηαναστασίου : "Το σχολείο είναι γυρισμένο ανάποδα" . Θα γίνει την Παρασκευή, 11 Νοεμβρίου στις 7.30 στο Εναλλακτικό Βιβλιοπωλείο, Θεμιστοκλέους 37 και Σόλωνος στην Αθήνα. Θα μιλήσουν ο Χρήστος Μπουλώτης, αρχαιολόγος-συγγραφέας και ο Κώστας Τσεφαλάς, Εκπαιδευτικός, Γεν. Γραμματέας Δήμου Νικαίας.

ΧΑΡΙΔΗΜΟΣ ΤΣΟΥΚΑΣ :Ο μοιραίος πρωθυπουργός

2011-10-31T07:14:00.002+02:00

Ο μοιραίος πρωθυπουργός…

Του Χαριδημου Κ. Τσουκα*

απο την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 29.10.2011
Αν η κοινωνία, κατ’ ελάχιστον, εκφράζει ένα πνεύμα τιθάσευσης των αντιπαλοτήτων, λειτουργικής ευταξίας και στοιχειώδους κανονικότητας, η ελλαδική κοινωνία καταρρέει μπροστά στα μάτια μας, αποσυντίθεται. Το χειρότερο: δείχνουμε ανήμποροι να κάνουμε κάτι! Μοιάζουμε με τους ζαλισμένους επιβάτες αεροπλάνου που πέφτει. Ο πιλότος έχει πάθει καρδιακή προσβολή και τα αεροπλάνο χάνει ύψος ταχύτατα. Νιώθουμε τον ίλιγγο της πτώσης, βιώνουμε την υπαρξιακή αγωνία των τελευταίων στιγμών, ελπίζουμε ο Θεός να βάλει το χέρι του, αλλά τίποτα δεν μπορεί, πλέον, να ακυρώσει τον νόμο της βαρύτητας.
Παρά τις τεράστιες δυσκολίες διαχείρισης της πρωτόγνωρης κρίσης, δεν ήταν αναπόφευκτο να φτάσουμε εδώ. Ο αείμνηστος ψυχοθεραπευτής Πολ Βατζλάβικ έλεγε ότι τα προβλήματα που κάθε φορά διαχειριζόμαστε, τα έχουμε εν μέρει συν-δημιουργήσει με προγενέστερους χειρισμούς μας. Η διαδικασία χειρισμού ενός αρχικού προβλήματος σταδιακά μεταβάλλει το ίδιο το πρόβλημα. Η κρίση ελλείμματος και χρέους του 2009 δεν ήταν απαραίτητο να εξελιχθεί σε κρίση επιβίωσης της χώρας το 2011. Τι πήγε λάθος;
Πολλά και διάφορα, κυρίως όμως η ελλειμματική ηγεσία. Είχαμε την ατυχία, σε κρίσιμες στιγμές, να έχουμε λάθος ανθρώπους στο πηδάλιο. Κάποιοι είχαν εγκαίρως προειδοποιήσει: ο Καραμανλής Β΄ και ο Παπανδρέου Γ΄ κατέστησαν ηγέτες εξαιτίας, κυρίως, του επωνύμου τους. Πρόκειται για κραυγαλέες περιπτώσεις αναξιοκρατίας, στενά συνυφασμένες με τη μετα-οθωμανική κουλτούρα του «πολυχρονεμένου πασά», που διαπερνά τη χώρα και, πρωτίστως, τα κόμματα. Παγιδευμένοι σε αυτή τη νοοτροπία, ξελογιαστήκαμε και αφεθήκαμε στους δημαγωγούς. Τώρα πληρώνουμε τον βαρύ λογαριασμό.
Ενώ η χώρα διαλύεται, ο πρωθυπουργός με το αμήχανο βλέμμα, το τρομαγμένο ύφος και τα ετοιμόρροπα ελληνικά, μας ζητάει να «προχωρήσουμε σε αναγέννηση» – με αυτόν φυσικά επικεφαλής! Τόσο καταλαβαίνει… Δεν βιώνει τις λέξεις που εκστομίζει, γι’ αυτό και δεν μπορεί να τις συνδέσει με την κοινή εμπειρία. Ολο και περισσότερο θυμίζει εκείνους τους τριτοκοσμικούς ή κομμουνιστές ηγέτες, οι οποίοι αδυνατούν να καταλάβουν γιατί ο κόσμος στρέφεται οργισμένα εναντίον τους. Ζει σε ένα παράλληλο σύμπαν!
Η αίσθηση της πραγματικότητας, λέει ο Ησαΐας Μπερλίν, είναι η σημαντικότερη αρετή ενός πολιτικού. Ο Παπανδρέου Γ΄ δεν την είχε ποτέ του. Το έχω αναλύσει επανειλημμένα: ο Γιώργος Παπανδρέου είναι ένας βαθιά ελλειμματικός ηγέτης. Κάνει μια δουλειά που εμφανώς τον δυσαρεστεί. Την κάνει γιατί, ως γόνος δυναστείας, το επιτάσσει η οικογενειακή παράδοση. Η τραυματική σχέση με τον αμοραλιστή πατέρα του τον έχει σημαδέψει: ο Γιώργος χρειάζεται αποδοχή, κάτι που δεν του έδωσε ποτέ ο Ανδρέας. Θέλει να είναι συμπαθής κι αυτό εξυπηρετείται με τη δουλικότητα που εισπράττουν από τους «πληβείους» οι ισχυρές πολιτικές οικογένειες στη μετα-οθωμανική Ελλάδα. Η «σοσιαλιστική» ιδεολογία είναι το περίτεχνο περιτύλιγμα μιας εύθραυστης προσωπικότητας που λαχταρά την αποδοχή, υποσχόμενος, τάζοντας, «αναδιανέμοντας». Η πριγκιπική νοοτροπία και η ανασφάλειά του τον ωθούν να είναι στο κέντρο πολλών αενάως ανασχηματιζόμενων κύκλων συμβούλων, «φίλων», αυλικών. Οντας στο κέντρο, δίχως θεσμικούς περιορισμούς, τονώνεται το εγώ του, αισθάνεται λιγότερο ανασφαλής.
Τον τελευταίο ενάμιση χρόνο, ο άνθρωπος αυτός κλήθηκε να πάρει τις πιο δύσκολες αποφάσεις που πήρε μεταπολεμικά Ελληνας πρωθυπουργός. Τις ανέβαλλε διαρκώς, επιδεινώνοντας δραματικά το δημοσιονομικό πρόβλημα. Οι αποφάσεις τελικά λαμβάνονταν, αλλά από κάθε φορά δυσχερέστερη θέση. Το ίδιο και οι αποφάσεις της ηθικά απονομιμοποιημένης Βουλής. Η κοινοβουλευτική ομάδα του κόμματός του, ευγνώμονες οι περισσότεροι που τους δόθηκε η δυνατότητα να υπηρετήσουν στην οικογενειακή επιχείρηση του ιδρυτή, νοιάζονται κυρίως για τη δική τους επιβίωση. Ψελλίζουν κάποιες αντιρρήσεις για το θεαθήναι, αλλά δεν δρουν, μόνο φλυαρούν. Αν ο ηγέτης τους δεν αισθάνεται τη γλώσσα του, οι υπάλληλοί του τη χρησιμοποιούν φενακιστικά: για να συγκαλύψουν τις ευθύνες τους. Καλούν τον πρωθυπουργό να πάρει «πολιτικές πρωτοβουλίες», ακριβώς για να μην αναλάβουν αυτοί τις δικές τους – να τον αλλάξουν.
Οπως στη ζωή, έτσι και στην πολιτική ο αριστοτελικός «καιρός» (το τάιμινγκ) είναι το παν. Ο Παπανδρέου δεν διαπραγματεύθηκε ποτέ με τους δανειστές μας, δεν πάσχισε να καταστήσει τη χώρα αξιόπιστο συνομιλητή, δεν κυβέρνησε με τους καλύτερους. Ενα καχεκτικό εγώ χρειάζεται τη διαρκή επιβεβαίωση των κολάκων. Κάθε ανασχηματισμός του ήταν χειρότερος από τον προηγούμενο. Η χώρα βούλιαζε, τα ταμεία άδειαζαν, και ο πολυχρονεμένος πασάς έκανε υφυπουργούς Οικονομικών τον Κουσελά και τον Οικονόμου! Ανθρωποι του κομματικού σωλήνα και της οικογενειακής αυλής, εγνωσμένης ανικανότητας πολιτικοί, διετέλεσαν ή παραμένουν υπουργοί μιας δήθεν κυβέρνησης «πολέμου»! Βόλεψε φίλους και κομματανθρώπους σε δημόσιες θέσεις –τον Μίχα στον ΕΦΕΤ, την Μπιρμπίλη στον ΟΟΣΑ, τον Σπυρόπουλο στο ΙΚΑ κ.ο.κ.– μην παραλείποντας να μας κάνει και το απαραίτητο εκπολιτιστικό κήρυγμα περί «αλλαγής νοοτροπίας»!
Η Ελλάδα γι’ αυτόν είναι χώρα διακοπών, με υπέροχες θάλασσες, αισθησιακή χλωρίδα, γραφικούς ιθαγενείς και, κυρίως, όμορφα τοπία για φωτογραφίες. Μόνο ένας τουρίστας θα εξήγγειλε το οδυνηρό Μνημόνιο με φόντο το γραφικό λιμάνι του Καστελλόριζου! Η χώρα ως καρτ ποστάλ! Οταν δεν έχεις βιωματικούς δεσμούς με τη χώρα που κυβερνάς, όταν δεν παθιάζεσαι με τον τόπο, όταν δεν έχεις αίσθηση της πραγματικότητας και στερείσαι αυτογνωσίας, όταν στερείσαι αυτοπεποίθησης και προσόντων, αναλώνεις την ψυχική σου ενέργεια κυρίως στην προσποίηση – προσποιείσαι ότι κυβερνάς, καμώνεσαι ότι ηγείσαι. Στο κενό βλέμμα του Παπανδρέου Γ΄ καθρεφτίζονται τα ερείπια της χώρας. Πώς θα διαχειριστούμε την καταστροφή;
* Ο κ. Χ. Κ. Τσούκας (htsoukas@gmail.com) είναι καθηγητής στα Πανεπιστήμια Κύπρου και Warwick.

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_2_29/10/2011_460750

Δηλώσεις του καθηγητή Γ.Κοντογεώργη

2011-10-29T15:37:00.001+03:00

28η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940

2011-10-27T18:12:00.002+03:00

Η ανάδυση της εναλλακτικής οικονομίας και του κοινοτισμού - ένα θετικό παρεπόμενο της κρίσης

2011-10-18T20:21:00.007+03:00

Εκδηλώσεις και άρθρα που μαρτυρούν την ανάδυση της εναλλακτικής οικονομίας και του κοινοτισμού ως απάντηση στη κρίση

Την Παρασκευή 14 Οκτωβρίου στις 19:00, στα γραφεία του περιοδικού Άρδην στην Αθήνα και στις 19:30 στον εναλλακτικό χώρο πολιτικής και πολιτισμού του περιοδικού Άρδην στη Θεσσαλονίκη, οι νέοι/ες του Άρδην διοργάνωσαν ανοιχτή προβολή και συζήτηση με θέμα την εναλλακτική οικονομία, τους συνεταιρισμούς και τα δίκτυα οικονομικής αλληλεγγύης.Προβλήθηκε η ταινία «Φόρος τιμής στην Καταλονία IΙ».Τα γραφεία του περιοδικού Άρδην στην Αθήνα, βρίσκονται Θεμιστοκλέους 37, Εξάρχεια. Για πληροφορίες μπορείτε να τηλεφωνείτε στο 2103826319 και μέσω email : perardin@gmail.com

Ο εναλλακτικός χώρος πολιτικής και πολιτισμού του περιοδικού Άρδην, βρίσκεται στη Βαλαωρίτου 1 & Δωδεκανήσου γωνία στον 8ο όροφο. Για πληροφορίες μπορείτε να τηλεφωνείτε στο 2310 543751 και μέσω email: ardinthess@gmail.com.

Δύο λόγια τώρα για την ταινία.

«Σε ένα κόσμο που αλλάζει ραγδαία, μια άλλη κοινωνία (αυτο)οργανώνεται.»

Απέναντι στην δικτατορία των ιδιωτικών τραπεζών και των νεοφιλελεύθερων αγορών, οι τοπικές κοινωνίες παίρνουν την κατάσταση στα χέρια τους, οργανώνουν δημιουργικές αντιστάσεις από τα κάτω και μια άλλη οικονομία που δεν στηρίζεται στα χρήματα και το κέρδος. Επαναπροσδιορίζουν τις ανάγκες τους, μειώνουν τη κατανάλωση, αυτοδιαχειρίζονται την τροφή και την ενέργειά τους, τοπικοποιούν την παραγωγή, συναλλάσσονται χωρίς μεσάζοντες και συνδιαμορφώνουν ένα άλλο κόσμο, εδώ και τώρα.

Στην Καταλονία, τα τελευταία χρόνια και σαν απάντηση στην συνεχιζόμενη οικονομική- κοινωνική- περιβαλλοντική κρίση, έχουν αναπτυχθεί, σα τα μανιτάρια, κινήματα και πρωτοβουλίες πολιτών με στόχο την επανάκτηση της ζωής, των κοινών αγαθών, του ελεύθερου δημιουργικού χρόνου και των παραγωγικών διαδικασιών.

Τοπικά ανταλλακτικά δίκτυα χωρίς χρήματα, συνεταιρισμοί παραγωγών-καταναλωτών, αγροτικές κολεκτίβες και οικοκοινότητες, αστικοί αυτοδιαχειριζόμενοι κήποι, καταλήψεις και κοινόχρηστα οικήματα, ηθικές τράπεζες, εναλλακτικά νομίσματα και τράπεζες χρόνου, συνθέτουν ένα πολύμορφο μωσαϊκό και κάνουν πράξη τη θεωρία της απο-ανάπτυξης.

Το ντοκιμαντέρ “Φόρος τιμής στην Καταλονία ΙΙ” είναι αποτέλεσμα ενδελεχούς ακαδημαϊκής έρευνας. Είναι ουσιαστικά μια ιστορία που περιγράφει πολλές ιστορίες μετασχηματισμού και αποκέντρωσης της κοινωνίας, και της οικονομίας, μέσα σε ένα πιο δίκαιο, βιώσιμο και αλληλέγγυο πλαίσιο. Χιλιάδες άνθρωποι κάθε μέρα, εδώ και τώρα, δημιουργούν κοινωνικά δίκτυα ασφαλείας από τα κάτω, που ξεπερνούν τα στενά όρια της ατομικότητας, της ιεραρχίας και του εξουσιαστικού ελέγχου.

Η ομάδα του εργαστηρίου IN3 που το δημιούργησε, με επικεφαλής τον διεθνούς φήμης κοινωνιολόγο Manuel Castells του Ανοικτού Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης, διερεύνησαν σε βάθος νέες οικονομικές κουλτούρες, νέες μορφές διαβίωσης, διαμόρφωσης της ποιότητας ζωής και κοινωνικής οργάνωσης. Μελέτησαν τις κοινωνικές επιπτώσεις οικονομικών μοντέλων που δεν ακολουθούν τις επιταγές των ελεύθερων αγορών, που προτεραιότητα είναι το κέρδος, αλλά έχουν σαν γνώμονα τις ανάγκες αντί για τις επιθυμίες του κάθε ατόμου.

Καληνύχτα ευρώ, καλημέρα ΤΕΜ, ΕΜΡΟ και οβολέ...
Η κρίση γεννά νέους τρόπους απόκτησης προϊόντων και υπηρεσιών, οι οποίοι ξεπερνούν τις παραδοσιακές εγχρήματες συναλλαγές. Σύμφωνα με τους New York Times, οι Ελληνες ηγούνται του κινήματος.
"Η" 8/10

του Bασίλη Σ. KανέλληKαταργήθηκε το ευρώ; Kαλώς ήρθε το EMPO, το TEM και ο... οβολός. Όχι, δεν βγήκαμε από τη ζώνη του ευρώ. Eίναι, όμως, αυτό το σύνθημα στα δίκτυα ανταλλαγής προϊόντων και υπηρεσιών τα οποία χρησιμοποιούν εναλλακτικά νομίσματα. Δεν πρόκειται για πραγματικά νομίσματα που τυπώνονται στο Nομισματοκοπείο, αλλά για μια άυλη μορφή, για ένα... ηλεκτρονικό νόμισμα καθένα από τα οποία έχει ίση αξία με το ευρώ. Πρόκειται για μια ιδέα που έχει αρχίσει να εξαπλώνεται στην Eλλάδα αντιγράφοντας πρωτότυπες ιδέες δικτύων που λειτουργούν εδώ και χρόνια στο εξωτερικό και που βασίζονται σε συναλλαγές οι οποίες πληρώνονται με εναλλακτικά νομίσματα. Nα είναι, άραγε, το μέλλον στις συναλλαγές; H οικονομική κρίση γέννησε και στην Eλλάδα ένα... κίνημα κοινωνικής αλληλεγγύης το οποίο υποστηρίζει τη φιλοσοφία: «Φτωχός δεν είναι αυτός που δεν έχει χρήματα, αλλά όποιος δεν έχει τίποτε να ανταλλάξει».
Επιστροφή στο παρελθόν
Tο φαινόμενο αυτό έγινε θέμα στους New York Times την περασμένη εβδομάδα με τίτλο: «Xτυπημένοι από την οικονομική κρίση, οι Eλληνες επιστρέφουν στα δίκτυα ανταλλαγής». Σαν να επέστρεψαν οι άνθρωποι χιλιάδες χρόνια πίσω, όταν δεν υπήρχαν νομίσματα και γίνονταν ανταλλαγές προϊόντων στο πλαίσιο πάντα ενός κλίματος αλληλεγγύης και εμπιστοσύνης ότι ο ένας δεν θα εκμεταλλευτεί την έλλειψη του άλλου. Eτσι και τώρα, σε διάφορες περιοχές της Eλλάδας εμφανίζονται εναλλακτικά δίκτυα συναλλαγών με χρήση του λεγόμενου κοινωνικού νομίσματος.
Tι είναι αυτό; Eίναι ένα άυλο νόμισμα που καταγράφεται μόνο ηλεκτρονικά και με το οποίο κάποιος μπορεί να παρέχει υπηρεσίες, να αγοράζει προϊόντα ή να πουλά τα δικά της χωρίς να έχει ανάγκη από το ευρώ. Στο Bόλο έχει δημιουργηθεί ένα δίκτυο ανθρώπων που συναλλάσσονται μ' αυτόν τον τρόπο χρησιμοποιώντας ως νόμισμα την TEM ή Tοπική Eναλλακτική Mονάδα. Περισσότερα από 500 άτομα συμμετέχουν σ' αυτή την πρωτοβουλία αγοράζοντας ή πουλώντας υπηρεσίες και προϊόντα χωρίς να δίνουν ή να παίρνουν εξ ολοκλήρου ευρώ.
Για παράδειγμα ένας μηχανικός αυτοκινήτων επισκευάζει το I.X. κάποιου και πληρώνεται (για όλο το ποσό ή μέρος της αμοιβής του) με TEM, οι οποίες πιστώνονται ηλεκτρονικά σ' αυτόν. Mε το «νόμισμα» αυτό μπορεί να αγοράσει... πατάτες ή τομάτες από αγρότη που κι αυτός είναι στο δίκτυο. O αγρότης παίρνει TEM τις οποίες εξαργυρώνει με κάποιο άλλο προϊόν, π.χ. με τις υπηρεσίες ενός υδραυλικού.Mπορεί, όμως, κάποιο κατάστημα ή επαγγελματίας να πληρωθεί σε ευρώ και να δεχθεί και TEM, την αξία π.χ. μιας έκπτωσης που θα έκανε. Συμβάλλει έτσι στην αναθέρμανση της αγοράς, τη μερική απεμπλοκή από τα ευρώ (που δεν υπάρχουν λόγω της οικονομικής κρίσης) και στη στήριξη των ανέργων. Διότι κάποιος χωρίς δουλειά που είναι στο δίκτυο, μπορεί να προσφέρει τις υπηρεσίες του και να πληρωθεί με το εναλλακτικό νόμισμα το οποίο θα εξαργυρώσει σε άλλα προϊόντα.
Αλληλοβοήθεια
Aντίστοιχα εναλλακτικά δίκτυα έχουν δημιουργηθεί και στην Kομοτηνή όπου χρησιμοποιείται το EMPO ή Eναλλακτική Mονάδα Pοδόπης αλλά και στην Πελοπόννησο, όπου μια ομάδα έφτιαξε τον «Oβολό» με τον οποίο επιχειρήσεις ή πολίτες που είναι στο δίκτυο μπορούν να κάνουν συναλλαγές χωρίς το ευρώ.
Στη Pοδόπη οι «οπαδοί» του EMPO μπορούν να συναλλάσσονται παράλληλα με το ευρώ, δηλαδή να πληρώνουν και με το επίσημο νόμισμα και με το άυλο. Eτσι, μια επιχείρηση μπορεί με τα ευρώ να εξυπηρετεί τις πάγιες ανάγκες του (ενοίκιο, ΦΠA κ.λπ.) και να συμμετέχει στο δίκτυο αλληλοβοήθειας. Στην Πάτρα, το κοινωνικό νόμισμα είναι ο οβολός (προς τιμήν του νομίσματος στην αρχαιότητα) με τα μέλη του δικτύου να είναι γιατροί, κηπουροί, δάσκαλοι, επιχειρηματίες, υδραυλικοί κ.λπ. Πώς λειτουργεί το δίκτυο;
Kάθε νέο μέλος αποκτά αυτόματα έναν νέο λογαριασμό για την αποταμίευση των οβολών, δηλαδή του κεφαλαίου του. Aπό την στιγμή που κάποιος έχει στη διάθεσή του οβολούς, έχει τη δυνατότητα να αγοράσει και να πουλήσει προϊόντα και υπηρεσίες από οποιοδήποτε άλλο μέλος, ακριβώς όπως θα πραγματοποιούσε τις αγορές του με ευρώ.
Όταν τα μέλη πωλούν αγαθά ή υπηρεσίες κερδίζουν οβολούς, και οι λογαριασμοί τους πιστώνονται. Όταν τα μέλη δεν έχουν χρήματα και θέλουν να αγοράσουν αγαθά ή υπηρεσίες ξοδεύουν οβολούς, και οι λογαριασμοί τους χρεώνονται. Όταν το σύστημα επεκταθεί θα λειτουργεί με κάρτες χρέωσης-πίστωσης οβολών, με οβολούς σε έντυπη μορφή και με χρήση ηλεκτρονικών συναλλαγών.
Tο δίκτυο ιδρύθηκε το 2009, έχει περισσότερα από 500 μέλη και έχει πάνω από 100 συναλλαγές την εβδομάδα. Πάντως, σύμφωνα με τους New York Times, υπάρχουν στην Eλλάδα από το 1995 τέτοια δίκτυα ανταλλαγής, ιδίως μεταξύ αγροτών. Για παράδειγμα, υπάρχει η εναλλακτική κοινότητα «Πελίτη» και οι βασικοί του στόχοι είναι η συλλογή, διατήρηση και διάδοση των ντόπιων σπόρων και ποικιλιών, η ανταλλαγή αγαθών και υπηρεσιών χωρίς τη μεσολάβηση του χρήματος, η δημιουργία μιας εναλλακτικής κοινότητας με κύριο άξονα τη διατήρηση των τοπικών προϊόντων. Tο δίκτυο έχει επεκταθεί σε όλη την Eλλάδα, έχει δημιουργηθεί δίκτυο ανταλλαγής πληροφοριών, γίνονται γιορτές και ανταλλάσσονται ντόπια προϊόντα κι όχι μόνο.
Νέες τεχνολογίες
Μέσω της κοινωνικής δικτύωσης
Yπάρχουν φυσικά και οι ερασιτεχνικές προσπάθειες για συναλλαγές χωρίς τη μεσολάβηση του ευρώ. Tον τελευταίο χρόνο π.χ. διοργανώνονται bazaar ανταλλαγής ρούχων, υποδημάτων, παιχνιδιών, όπου ο κόσμος συγκεντρώνει εκατοντάδες προϊόντα και τα ανταλλάσσει με άλλα, σε μια διαπραγμάτευση που γίνεται εκείνη την ώρα και χωρίς να μεσολαβούν χρήματα.
Eπίσης, με τη βοήθεια των μέσων κοινωνικής δικτύωσης (facebook, twitter) γίνονται πολλές φορές προσπάθειες για... ανταλλαγή μεταφοράς στο κέντρο της Aθήνας, όταν γίνονται απεργίες στα μέσα μαζικής μεταφοράς. Tο λεγόμενο «car-pooling», έχει πάρει διαστάσεις και μαζικοποιείται για λόγους οικονομικούς. Δηλαδή γνωστοί, γείτονες κι όχι μόνο αναζητούν ανθρώπους που θα κατέβουν με το αυτοκίνητό τους στο κέντρο ή σε άλλο σημείο της πόλης και τους ζητούν να συνταξιδέψουν και να μοιραστούν τη βενζίνη ή με ατην παροχή ίδιας υπηρεσίας μια άλλη μέρα. Mάλιστα, έχει δημιουργηθεί και η ιστοσελίδα carpooling.gr στην οποία κάποιος μπορεί να προσφέρει ή να ζητήσει ταξίδι για συγκεκριμένο προορισμό ώστε να μοιραστούν πολλοί τα έξοδα.
Mια άλλη μορφή ανταλλαγής χωρίς ευρώ είναι οι προσφορές που κάνουν τελευταία τα πρατήρια βενζίνης. Ως ανταμοιβή στους πελάτες της προσφέρουν κουπόνια εκπτώσεων σε διάφορες υπηρεσίες (καταστήματα ρούχων, υποδημάτων, παιδότοπους κ.λπ.) ή ακόμη και εκπτώσεις σε εστιατόρια που εντάσσονται στο συγκεκριμένο δίκτυο. Tέλος, τον τελευταίο καιρό έχουν αυξηθεί οι αγγελίες για ανταλλαγή προϊόντων όπως ακριβά αυτοκίνητα με άλλα, μοτοσικλέτες διαφορετικής μάρκας ή κυβισμού ή το εντυπωσιακότερο ζητούνται σπίτια ή οικόπεδα σε αντάλλαγμα άλλα ακίνητα. Πιο συνηθισμένη η προσπάθεια ανταλλαγής ακινήτων της επαρχίας με άλλα στην Aθήνα ή I.X. μεγάλης αξίας με κάποιο διαμέρισμα.

Από την ΗΜΕΡΗΣΙΑ 8.10.2011 http://www.imerisia.gr/article.asp?catid=12333&subid=2&pubid=112275316

Ούτε δραχµή, ούτε ευρώ, επιστροφή στον οβολό!

ΠΟΝΤΙΚΙ ¨8.7.11Ρεπορτάζ: Βάλια Μπαζού
Για ορισµένους πολίτες της χώρας το δίληµµα «µνηµόνιο: ευρώ ή επιστροφή στη δραχµή» είναι τελείως ψευδεπίγραφο και µάλιστα το αποδεικνύουν στην πράξη!

Γιατί η απάντησή τους στα τετελεσµένα της κρίσης είναι η αυτοοργάνωση, η δηµιουργία δικτύων αλληλοβοήθειας και η υιοθέτηση νέων «νοµισµάτων», των λεγόμενων «κοινωνικών νοµισµάτων», όπως είναι η Τοπική Εναλλακτική Μονάδα (ΤΕΜ) στη Μαγνησία και ο Οβολός στην Πάτρα, «νοµίσµατα» µε τα οποία πωλούν και αγοράζουν προϊόντα και υπηρεσίες.

Την ίδια ώρα άλλες ομάδες πολιτών δίνουν νέο νόηµα στην έννοια του συνεταιρισμού προωθώντας συλλογικές βιολογικές καλλιέργειες - όπως στη Θεσσαλονίκη η ΠΕΡΚΑ (Περιαστικές Καλλιέργειες) και η ΣΠΑΜΕ (Συνεταιριστική Παράκαµψη Μεσαζόντων) - αναδεικνύοντας τοπικά και βιολογικά προϊόντα µμέσα από τον εξοβελισμό των µεσαζόντων.

Κοινή συνισταμένη όλων των κινήσεων είναι η ανάπτυξη ενός δικτύου κοινωνικής προσφοράς και προστασίας, η ανάπτυξη της κοινωνικής αλληλεγγύης, η υιοθέτηση των αρχών της βιώσιμης ανάπτυξης και της προστασίας των φυσικών πόρων.

Το «νόµισµα» ΤΕΜ

Η μονάδα ΤΕΜ, αν και χρησιμοποιείται για αγορές και πωλήσεις, δεν τυπώνεται, δεν «κόβεται» σε κέρματα και δεν αλλάζει χέρια. Είναι ένα «νόµισµα» - συμφωνία κυρίων και κυριών, που αποφάσισαν να το υιοθετήσουν σε µια προσπάθεια, όπως επισημαίνει το ∆ίκτυο Ανταλλαγών και Αλληλεγγύης Μαγνησίας (www.tem-magnisia.gr), «αλληλοϋποστήριξης των µελών του µε ευρύτερα οφέλη, για την τοπική κοινωνία και οικονομία, µμέσα από την ανάπτυξη ενός συστήματος αμοιβαίας προσφοράς και ζήτησης που καλύπτει ανάγκες, οι οποίες δεν μπορούν να καλυφθούν µε πληρωμές σε ευρώ».

Το νέο «νόµισµα» βρίσκεται στην «κυκλοφορία» τους τελευταίους επτά µμήνες στον νοµό Μαγνησίας και ήδη το έχουν υιοθετήσει περισσότεροι από 700 πολίτες. Θεωρητικά η αξία µιας ΤΕΜ είναι ίση µε 1 ευρώ και αντιπροσωπεύει την αξία των ανταλλαγών που πραγματοποιούν τα µέλη του ∆ικτύου.

Για τη συµµετοχή ενός πολίτη στην «κοινότητα» της ΤΕΜ απαιτείται µόνον η φωτοτυπία της αστυνομικής του ταυτότητας για να ενταχθεί στο ∆ίκτυο. Αυτομάτως ο «λογαριασμός» του πιστώνεται µε 300 ΤΕΜ και αμέσως µμπορεί να αρχίσει να αγοράζει προϊόντα ή να επωφελείται από τις υπηρεσίες που προσφέρουν τα υπόλοιπα µέλη. Ο «λογαριασµός» του κάθε µέλους και οι συναλλαγές καταγράφονται σε ηλεκτρονική βάση δεδομένων. Όπως επισημαίνεται στην ιστοσελίδα του ∆ικτύου, «µε τη συµµετοχή του στο ∆ίκτυο ένα φυσικό πρόσωπο ή µια επιχείρηση µπορεί να προσφέρει εργασία, προϊόντα ή υπηρεσίες για τις οποίες θα αμειφθεί µε µονάδες ΤΕΜ, πιστώνοντας έτσι τον λογαριασμό του. Η πίστωση σε µονάδες ΤΕΜ στην πράξη σημαίνει ότι κάποιος έχει τη δυνατότητα, πάντα µέσα στα όρια του συγκεκριμένου ∆ικτύου, να αναζητήσει µε τη σειρά του υπηρεσίες ή προϊόντα που υπάρχουν διαθέσιμα από άλλα µέλη του ∆ικτύου και να τα ‘‘πληρώσει’’ µε μονάδες ΤΕΜ». Με απλά λόγια, εάν κάποιος ψάχνει ηλεκτρολόγο µπορεί να βρει µέσω του ∆ικτύου και να τον πληρώσει, για παράδειγµα, για την εργασία του µε 50 ΤΕΜ. Αντίστοιχα εάν ένας ηλεκτρολόγος ψάχνει καθηγητή Αγγλικών µπορεί να βρει µέσω του ∆ικτύου και να τον πληρώνει από τον «λογαριασµό» του σε ΤΕΜ.

Οι εµπνευστές του «νοµίσµατος» έχουν φροντίσει και για τον κίνδυνο συσσώρευσης µονάδων ΤΕΜ και για τυχόν απάτες. Έτσι, «το ίδιο το σύστηµα βάζει φραγµό στη συσσώρευση. Για να αποκτήσουν ΤΕΜ τα µέλη του ∆ικτύου χρειάζεται να ξεκινήσουν µια συναλλαγή και να είναι διαθέσιµοι να προσφέρουν υπηρεσίες ή προϊόντα για αξιοποίηση από τα άλλα µέλη του ∆ικτύου». Στο ερώτηµα πώς εξασφαλίζεται το σύστηµα από απάτες, οι ίδιοι απαντούν:

- Κάθε µέλος µπορεί να ανοίξει έναν και µόνο λογαριασµό.

- Κάθε µέλος θα έχει ένα όριο χρεωστικού λογαριασµού κλιµακωτά που θα ξεκινάει από τα 300 ΤΕΜ και θα αυξάνεται ανάλογα µε τον χρόνο παραµονής στο ∆ίκτυο, τις συναλλαγές που πραγµατοποιεί και την αξιολόγηση των συναλλαγών του από τα άλλα µέλη του ∆ικτύου.

- Οι λογαριασµοί είναι ανοικτοί σε όλα τα µέλη και κάθε συναλλασσόµενος µπορεί να δει τους λογαριασµούς αυτών µε τους οποίους θέλει να έχει συναλλαγή.

- Ύστερα από κάθε συναλλαγή, παράλληλα µε τη διαδικασία πίστωσης του λογαριασµού ενός µέλους θα γίνεται ποιοτική αξιολόγηση από τον αποδέκτη των υπηρεσιών ή προϊόντων. Μέσω του ∆ικτύου εξυπηρετείται η ανάγκη σε µμεγάλη γκάμα προϊόντων και υπηρεσιών από βιβλία και είδη διατροφής, µέχρι είδη ένδυσης υπόδησης, έπιπλα, ηλεκτρικές συσκευές ακόµα και φάρµακα και µμουσικά όργανα. Ακόμα υπάρχει πλήθος προσφοράς υπηρεσιών από νοµικές και συµβολαιογραφικές πράξεις, επισκευές και συντηρήσεις, οικοδοµικές εργασίες, φύλαξη παιδιών και ηλικιωμένων κ.λπ. Όσον αφορά σε επιχειρηματίες και καταστήματα, οι ιδιοκτήτες που συµµετέχουν στο ∆ίκτυο προσφέρουν προϊόντα και υπηρεσίες τα οποία πληρώνονται ένα µέρος τους σε ευρώ και ένα σε µονάδες ΤΕΜ.

Οβολός, απάντηση στο ευρώ

Ιστορικά ο οβολός ήταν το πρώτο στοιχειώδες νόµισµα που λειτούργησε στη χώρα µας και έθεσε τη βάση για τη δραχµή, ενώ επίσης συχνά αναφέρεται ως ένα συµβολικό ποσό που παρατίθεται από κάποιον. Οµάδα πολιτών από την Πάτρα αποφάσισε να δώσει νέο νόηµα στην αξία του οβολού προβάλλοντάς τον ως µια νέα µορφή κοινωνικού νοµίσµατος και προτείνοντας µια άλλη λύση για την οικονοµική κρίση. Ο τρόπος λειτουργίας του οβολού µέσα από το Κέντρο Μελέτης και Τεκµηρίωσης Κοινωνικού Νοµίσµατος είχε ίδια χαρακτηριστικά µε αυτά του «νοµίσµατος» ΤΕΜ, αφού τα µέλη του ∆ικτύου αποκτούν «λογαριασμό» και μπορούν να πραγματοποιούν συναλλαγές µεταξύ τους χωρίς να επηρεάζονται από τις επιβαρύνσεις του ευρώ.

Όπως αναφέρεται στην ιστοσελίδα της ομάδας www.ovolos. gr, «το κοινωνικό νόµισµα είναι ένα εναλλακτικό νόµισµα που εκδίδεται από κοινότητες ή δίκτυα. Μεταξύ των χρηστών του, αντικαθιστά το νόμισμα που εκδίδει το κράτος και δημιουργεί έτσι ένα μέσο συναλλαγών σε μια οικονομία που λαμβάνει χώρα ‘‘έξω’’ από την επίσημη».

Τα μέλη της ομάδας που εμπνεύστηκαν το κοινωνικό νόμισμα ξεκαθαρίζουν ότι δεν προσπαθούν να καταργήσουν το ευρώ, αφού, όπως επισημαίνουν, «αυτό είναι το επίσημο κρατικό μας νόμισμα που αδιαμφισβήτητα θα συνεχίσει να χρησιμοποιείται και να χρειάζεται». Στόχος τους είναι μέσα από τη σταθερή νομισματική αξία του οβολού η προστασία των μελών του Δικτύου από τις ανατιμήσεις και την οικονομική κρίση. Όπως σημειώνουν, «με αυτό τον τρόπο, η λογική ζήτησης και προσφοράς όπως τη γνωρίζουμε δεν μεταβάλλεται, παρά μεταφέρεται σε μία σφαίρα ενδοδικτυακών συναλλαγών όπου η αξία του νομίσματος έχει ισχύ στα πλαίσια του οικονομικού δικτύου μέσα στο οποίο προστατεύεται και από το οποίο τροφοδοτείται».

ΣΠΑΜΕ

Η Συνεταιριστική Παράκαμψη Μεσαζόντων είναι ένας αστικός προμηθευτικός οργανισμός που δεν έχει κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Όπως οι ίδιοι εξηγούν στην ιστοσελίδα τους http://synparmes.gr, «θέλουμε να συμβάλουμε με όποιο τρόπο μπορούμε στη δημιουργία δικτύων αλληλοϋποστήριξης συνεταιριστικών προϊόντων, επιδιώκοντας τη διάθεσή τους σε συνεταιριστικά πρατήρια από τους ίδιους τους συνεταιρισμούς και παραγωγούς, παρακάμπτοντας έτσι τον ρόλο των μεσαζόντων.

Προσπαθούμε να βοηθήσουμε στην εμβάθυνση των σχέσεων συνεργασίας μεταξύ των μελών των συνεταιρισμών με τους οποίους είμαστε σε επαφή, με στόχο την οργάνωση συνεταιρισμών μικρής κλίμακας, με οριζόντια οργάνωση και οικολογικό χαρακτήρα». Στόχος του ΣΠΑΜΕ είναι να αναπτύσσει, όπως αναφέρεται στο καταστατικό του, «κάθε προβλεπόμενη και απαραίτητη εμπορικά και φορολογικά μεσολαβητική οικονομική δραστηριότητα εισαγωγής, προμήθειας, επεξεργασίας και διανομής των προϊόντων των διάφορων παραγωγικών κοινοτήτων, συνεταιρισμών ή παραγωγών, οικοτεχνών, βιοτεχνών και γενικά δημιουργών, από όλο τον κόσμο και ιδιαίτερα των ασθενέστερων οικονομικά». Στην ιστοσελίδα του ΣΠΑΜΕ μπορεί να δει κανείς τα προϊόντα που προσφέρονται απευθείας από παραγωγούς και να κάνει σύγκριση των τιμών.

ΠΕΡΚΑ

Η ομάδα Αστικών και Περιαστικών Καλλιεργειών http://perka.oneirografos.net) δημιουργήθηκε τον Ιανουάριο από ανθρώπους της πόλης και όπως οι ίδιοι αναφέρουν «έχουν ως στόχο τη συλλογική καλλιέργεια λαχανικών, εποχικών φρούτων, λουλουδιών και βοτάνων σε αγρό µμέσα ή κοντά στην πόλη της Θεσσαλονίκης».

Η καλλιέργεια είναι µη κερδοσκοπική, θα καλύπτει τις ανάγκες των µελών της ομάδας καθώς και ευπαθών κοινωνικών ομάδων και θα γίνει µε βάση τις αρχές της βιολογικής, βιοδυναµικής ή φυσικής καλλιέργειας µε σεβασμό στους φυσικούς πόρους, ώστε τα τρόφιμα που θα παράγονται να είναι καθαρά, ασφαλή και ωφέλιμα για τον ανθρώπινο οργανισµό. Η καλλιέργεια της γης, όπως υπογραµµίζεται, θα γίνεται µε φυτά κυρίως προερχόµενα από παραδοσιακούς σπόρους ή ανεπτυγµένα βιολογικά, χωρίς λιπάσματα και φυτοφάρμακα, παραδοσιακά, µε τη μικρότερη δυνατή χρήση µηχανηµάτων, µε τη μικρότερη δυνατή κατανάλωση νερού και άλλων φυσικών πόρων καθώς και µε φροντίδα για όσο το δυνατόν µικρότερη κατανάλωση ενέργειας για τις μετακινήσεις και τις μεταφορές.

Ο πρώτος συλλογικός λαχανόκηπος καλλιεργήθηκε στις αρχές Μαΐου σε έκταση στο πρώην στρατόπεδο Καρατάσου. Τα µέλη της οµάδας έστησαν σύστηµα υδροδότησης, έφτιαξαν περίφραξη για προστασία από τα ζώα, µια µικρή αποθήκη, όργωσαν και καθάρισαν τον χώρο, φύτευσαν και τώρα περιµένουν τα πρώτα αποτελέσματα της πολύ σηµαντικής πρωτοβουλίας τους.

Στη δημιουργία Τοπικού ∆ικτύου Ανταλλαγών προσανατολίζεται και η Οικολογική Κίνηση Θεσσαλονίκης για τα µέλη της. Όπως επισημαίνουν, στο ∆ίκτυο µπορεί να ενταχθεί οτιδήποτε µμπορεί κανείς να παράγει σε υλικά και υπηρεσίες χαμηλού - µμεσαίου κόστους και είναι νόµιµη η κυκλοφορία του στην αγορά, όπως για παράδειγμα βιολογικά φρούτα και λαχανικά, οικιακός εξοπλισμός και διάφορες υπηρεσίες από επισκευές και μεταφορές, προσφορά εξοχικού, μαθήματα, φύλαξη παιδιών και ηλικιωμένων.

Η εμπειρία στο εξωτερικό

Τον όρο LETS (Local Exchange Trading Systems), Τοπικά Συστήματα Εμπορικών Ανταλλαγών, εμπνεύστηκε ο Michael Linton το 1983. Το σύστημα που σχεδίασε, δηλαδή η σε τοπικό επίπεδο ανταλλαγή προϊόντων και υπηρεσιών χωρίς χρήματα, αλλά με την υιοθέτηση ενός εικονικού - κοινωνικού νομίσματος, ήταν συμπληρωματικό προς το επίσημο νόμισμα, αν και σε ορισμένες κοινότητες κάποιοι πολίτες πέτυχαν την απόλυτη «απεξάρτησή» τους από τη χρήση του νομίσματος. Δίκτυα LETS υπάρχουν από τότε σχεδόν σε όλες τις χώρες του κόσμου, άλλα επιτυχημένα και άλλα όχι, αφού «κλειδί» για την υγιή και μακρόχρονη λειτουργία του συστήματος είναι η καλή οργάνωση και η μεγάλη και συνεχής συμμετοχή των πολιτών.

Η εναλλακτική - κοινωνική οικονομία είναι μια όλο και ανερχόμενη πρόταση που έχει να κάνει με τη δημιουργία σωματείων, συνεταιρισμών και συλλόγων με έμφαση στην προώθηση βιολογικών προϊόντων με ελεγμένη ποιότητα και τιμές προσιτές στους καταναλωτές.

Οι κινήσεις αυτές λειτουργούν μέσα από ομάδες πολιτών που αποφασίζουν να συνεταιριστούν για να προμηθεύονται απευθείας από παραγωγούς προϊόντα κάνοντας ειδική συμφωνία για την τιμή.

Η ανάπτυξη αυτής της εναλλακτικής μορφής οικονομίας γνωρίζει σε πολλές χώρες της Ευρώπης πολύ μεγάλη άνθιση, αφού υπολογίζεται ότι το 10% των εργαζομένων στην Ευρώπη απασχολούνται σήμερα σε διάφορους κλάδους της κοινωνικής οικονομίας.

Όπως επισημαίνει η Οικολογική Κίνηση Θεσσαλονίκης σε ειδικό ενημερωτικό φυλλάδιο που εξέδωσε, σχεδόν σε όλες τις χώρες της Ευρώπης υπάρχει νομικό και θεσμικό πλαίσιο για την κοινωνική οικονομία, ενώ υπολογίζονται σε 40 εκατομμύρια οι Γάλλοι και σε 60 εκατομμύρια οι Γερμανοί που είναι μέλη τέτοιων συνεταιρισμών, σωματείων, συλλόγων και δικτύων.
Απο το ΠΟΝΤΙΚΙhttp://topontiki.gr/article/19279

Σχετικές ιστοσελίδες
________________________________________
http://www.ardin.gr
http://www.ovolos.gr/

http://www.tem-magnisia.gr

http://www.emro.gr/