Κ.ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗΣ : Ο Π.ΚΟΝΔΥΛΗΣ για την ελληνική κρίση

Ο Παναγιώτης Κονδύλης για την ελληνική κρίση
ΑΠΟ ΤΟ «ΕΠΑΙΣΧΥΝΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ»
ΣΤΗΝ «ΑΥΣΤΗΡΗ ΔΙΑΙΤΑ ΕΞΥΓΙΑΝΣΕΩΣ»




Την ελληνική κρίση αρκετοί την είχαν προϊδεαστεί. Όχι λίγοι είχαν περιγράψει από νωρίς και με ακρίβεια τα συμπτώματά της, καθώς αυτά πλήθαιναν στη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών. Από την «Ελλαδογραφία» του Νίκου Γκάτσου (1976) ώς το «Finis Graeciae» του Χρήστου Γιανναρά (1987), κι από τον «Γλωσσικό αφελληνισμό» του Γιάννη Καλιόρη (1984) ώς τους «Κωλοέλληνες» του Διονύση Σαββόπουλου (1989) –αναφέρω εδώ επίτηδες έργα εντελώς ετερόκλιτα–, οι διαγνώσεις που προτάθηκαν συνέκλιναν. Στρεβλός εκσυγχρονισμός, νόθος εξαστισμός και περιβαλλοντική υποβάθμιση, παραγωγική αποδιάρθρωση και δανειοδίαιτη ευμάρεια, αισθητικός εκχυδαϊσμός και παρακμή της παιδείας, λαϊκισμός, αναξιοκρατία, κομματισμός, διαφθορά: στα βασικά όλοι συμφωνούν.

Παρά ταύτα, στην πλειονότητά τους οι διαγνώσεις αυτές έμειναν μερικές, αποσπασματικές. Και αυτό διότι η περιγραφή ενός αρνητικού φαινομένου από μόνη της δεν επαρκεί, δύο ακόμη στοιχεία απαιτούνται για να της προσδώσουν πληρότητα. Το πρώτο είναι η εύστοχη απόδοση του φαινομένου, εν προκειμένω η υπόδειξη των παραγόντων που οδήγησαν ώς αυτό. Το δεύτερο, η ασφαλής μεσομακροπρόθεσμη πρόβλεψη για την εξέλιξή του. Με την έννοια αυτή, την πληρέστερη ερμηνεία και περιγραφή της ελληνικής κρίσης την οφείλουμε στον Παναγιώτη Κονδύλη.

Ο Κονδύλης καταπιάστηκε με το ελληνικό πρόβλημα μόνο σποράδην, σε μια σειρά από κείμενά του δημοσιευμένα ως εισαγωγές ή επίμετρα στις ελληνικές εκδόσεις των βιβλίων του από το 1991 ώς το 1998. Όμως η συνοχή των παρατηρήσεών του είναι τέτοια που έχει κανείς την εντύπωση ότι βρίσκεται εμπρός σε έργο συστηματικό. Στον πυρήνα του προβλήματος, ο Κονδύλης εντοπίζει ό,τι αποκαλεί «καχεξία του αστικού στοιχείου». Η χαλαρή κοινωνική συνομάδωση που ονομάστηκε ελληνική αστική τάξη, δεν κατόρθωσε ποτέ «να δημιουργήσει γηγενή και αυτοτελή αστικό πολιτισμό». Χώρα με ασήμαντη θέση στον διεθνή καταμερισμό της υλικής και πνευματικής εργασίας, και επιπλέον υποπαραγωγική και χρονίως εξαρτημένη από την ξένη προστασία, η Ελλάδα ήταν επόμενο να διολισθήσει στον παρασιτισμό. Ακόμη και η νεοελληνική ιδεολογία, ο τρόπος δηλαδή που κατανοούμε τον εαυτό μας, είναι εν μέρει προϊόν εισαγωγής.

Το ότι ο παράσιτος μπόρεσε επί τόσες δεκαετίες να είναι συγχρόνως και υπερκαταναλωτής, ο Κονδύλης το εξηγεί επικαλούμενος την ιστορική συγκυρία. Διαρκούντος του Ψυχρού Πολέμου, οργανισμοί όπως η Ατλαντική Συμμαχία και η Ευρωπαϊκή Ένωση δημιούργησαν για τις χώρες της Δύσης ένα θεσμικό και οικονομικό θερμοκήπιο εντός του οποίου η Ελλάδα κατέλαβε οιονεί θέση πτωχού πλην ομοτράπεζου συγγενούς. Η εξωτερική βοήθεια από την εποχή του Σχεδίου Μάρσαλ ώς εκείνη των ποικιλώνυμων κοινοτικών «πακέτων», συνιστούσε κατά κάποιο τρόπο το υλικό αντίτιμο της γεωπολιτικής της νομιμοφροσύνης. Μόνο που τα τεράστια αυτά ποσά σπανίως διατέθηκαν προς όφελος δραστηριοτήτων πράγματι παραγωγικών αλλά το συνηθέστερο διέρρευσαν απευθείας στην ιδιωτική κατανάλωση. Το ίδιο συνέβη με τον ιλιγγιώδη εξωτερικό δανεισμό της χώρας. Το σύνολο σχεδόν της ελληνικής «ανάπτυξης» των τελευταίων δεκαετιών, προέρχεται από την κατανάλωση, άρα από την αγοραία κατασπατάληση των ξένων μεταβιβάσεων και δανείων.

Σε οξεία αντίθεση προς όσους τείνουν να επιρρίπτουν την ευθύνη σε μία μόνο μερίδα (τους πολιτικούς, το κράτος, την «πλουτοκρατία», τη δημοσιοϋπαλληλία, τους ελεύθερους επαγγελματίες κ.ο.κ.), ο Κονδύλης μιλάει ευθέως για ένα «επαίσχυντο κοινωνικό συμβόλαιο». Η νοοτροπία του παρασιτικού καταναλωτισμού, γράφει, αφορά τη «συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού λαού όλων των κοινωνικών στρωμάτων». Δεν έχουμε να κάνουμε με «έναν λίγο-πολύ υγιή εθνικό κορμό, ο οποίος έχει αρκετές περισσές ικμάδες ώστε να τρέφει και μερικά παράσιτα ποσοτικώς αμελητέα, παρά για ένα πλαδαρό σώμα πού παρασιτεί ως σύνολο εις βάρος ολόκληρου του εαυτού του, ήτοι τρώει τις σάρκες του, συχνότατα και τα περιττώματά του». Με τα δύο τρίτα των προϋπολογισμών του κράτους να κατευθύνονται επί δεκαετίες ολόκληρες σε μισθούς, συντάξεις και αγροτικές επιδοτήσεις, και με ένα επιπλέον 20% να διατίθεται για τοκοχρεολύσια, άρα εν πολλοίς για τον ίδιο σκοπό, η εκτίμηση αυτή του Κονδύλη είναι αμάχητη. Το παράδοξο της ελληνικής περίπτωσης είναι ότι ο παρασιτικός καταναλωτισμός μας ήταν οργανωμένος δημοκρατικά, η διανομή του ξένου χρήματος γινόταν με πνεύμα κοινωνικής δικαιοσύνης.

Ο Παναγιώτης Κονδύλης εκδήμησε το 1998, μια δεκαετία δηλαδή πριν το ξέσπασμα της κρίσης. Ήδη όμως στα 1992 διέβλεπε τις πιθανές εξελίξεις. Η νέα συγκυρία μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, πίστευε, θα υποβάθμιζε τον ρόλο της Ελλάδας στους κόλπους της Δύσης. Αυτό θα οδηγούσε αργά ή γρήγορα τους εταίρους μας αφενός μεν στην άρνηση «να χρηματοδοτήσουν περαιτέρω τον ελληνικό παρασιτικό καταναλωτισμό, επιβάλλοντας στην ελληνική οικονομία αυστηρή δίαιτα εξυγιάνσεως και επαναφέροντας το ελληνικό βιοτικό επίπεδο στο ύψος πού επιτρέπουν οι δυνατότητές της». Αφετέρου δε στην απόφαση να αγνοήσουν «ό,τι οι Έλληνες θεωρούν ως εθνικά τους δίκαια, υιοθετώντας στα αντίστοιχα ζητήματα είτε τη θέση των αντιπάλων της Ελλάδας είτε εν πάση περιπτώσει θέση σύμφωνη με τα δικά τους περιφερειακά συμφέροντα».

Με το Μνημόνιο της 8ης Μαΐου 2010, το πρώτο σκέλος της πρόβλεψης, η έξωθεν επιβεβλημένη «αυστηρή δίαιτα», επιβεβαιώθηκε πλήρως. Το μέλλον θα δείξει αν θα ισχύσει το ίδιο και στα εθνικά μας ζητήματα.


Πρώτη δημοσίευση:
εφ. Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Κυριακή, 13 Μαρτίου 2011


[ 13. 3. 2011 ]
(απο την ιστοσελίδα του Κ.ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗ http://www.koutsourelis.gr/index1.php?subaction=showfull&id=1300031150&archive=&start_from=&ucat=6&)

Ο διάλογος με τον π.Β.Θερμό στην ιστοσελίδα ΑΝΤΙΦΩΝΟ για την ελληνική ιστοριογραφία

Η διχασμένη ελληνική ιστοριογραφία και κάποιες σκέψεις για τη «θεραπεία» της

του π.Β.Θερμού

Κατά καιρούς, όπως πρόσφατα με το 1821 ή λίγο παλαιότερα με τη Σμύρνη, έρχονται στην επιφάνεια δημόσιες διαμάχες γύρω από την ορθότητα συγκεκριμένων ιστορικών απόψεων ή ιστοριογραφικών μοντέλων. Καθώς η από χρόνια αυτονόητη για τα πανεπιστημιακά δεδομένα γνώση εκλαϊκεύεται, το ευρύ κοινό δεν παύει να εκπλήσσεται βλέποντας να αναθεωρούνται στερεότυπες απόψεις με τις οποίες είχε γαλουχηθή από δεκαετίες. Δεν θα είναι υπερβολή να ισχυρισθούμε ότι στην Ελλάδα διαφέρει εντυπωσιακά, ίσως σε αρχετυπικό βαθμό, η κοινόχρηστη ιστορία από την ακαδημαϊκή ιστορία.

Πώς πρέπει να αντιμετωπισθή ένα τέτοιο φαινόμενο; Είναι σύμπτωμα παρακμής; Είναι ανησυχητικό σημάδι; Πώς θα πορευθή ένα έθνος του οποίου η ηγετική και διανοητική ελίτ έχει ριζικά διαφορετική εικόνα από τον λαό για το παρελθόν, με όποιες συνέπειες μπορεί αυτή η διαφορά να έχει για το αίσθημα εθνικής ταυτότητας και συνοχής;

Έχω τη γνώμη (και υπό τους περιορισμούς πάντοτε του μη ειδικού) ότι στις δημόσιες ιστοριογραφικές διαμάχες του τόπου μας συγκρούονται δύο διαφορετικοί κόσμοι. Στην πραγματικότητα συγκρούονται η μακρά κεκτημένη συνήθεια της Ανατολής με τα κατακτημένα αυτονόητα της Δύσης.

Οἱ ὀρθόδοξες χῶρες βρίσκονται σέ διαφορετική ψυχολογική θέση ἀπό τίς δυτικές ὡς πρός τό θέμα μας, ἀλλά καί στό ἐσωτερικό τους οἱ πιστοί χαρακτηρίζονται ἀπό διαφορετική ψυχολογική πραγματικότητα σέ σύγκριση μέ τούς ἀδιάφορους καί δυτικοποιημένους. Ἄλλες εἶναι οἱ ψυχολογικές προτεραιότητες τοῦ καθενός διότι δομεῖται διαφορετικά τό αἴσθημα ψυχικῆς ταυτότητος. Η συντριπτική πλειονότητα τῶν ὀρθοδόξων πιστῶν ἀντλοῦν τήν χριστιανική τους ταυτότητα πρωτίστως μέσα ἀπό τή διαμεσολάβηση τοῦ ἔθνους. Ἑπομένως μέ ὁποιαδήποτε ἀλλαγή τῆς καταστατικῆς τους σχέσης μέ τό ἔθνος κινδυνεύουν νά μήν εἶναι πιά χριστιανοί!

Ὑπάρχει χῶρος γιά τό ἔθνος στή σημερινή κοινωνία τῶν πολιτῶν; Δέν θά μποροῦσε νά μήν ὑπάρχει, δεδομένου ὅτι καί τό ἔθνος μέ τή σημερινή του ἔννοια ἀποτελεῖ προϊόν τῆς νεωτερικότητας. Ἀλλά χρειάζεται νά δοῦμε μέ ποιά μορφή ὑπάρχει. Ὅπως εἶναι μᾶλλον γνωστό, οἱ ἐξελίξεις διαμόρφωσαν δύο βασικούς τύπους ἐθνικῆς συνείδησης.

Ὁ πρῶτος ἀναπτύχθηκε στή Βρεττανία καί στή Γαλλία. Ἐδῶ τό ἔθνος γίνεται ἀντιληπτό ὡς ἔννοια πού ἀπορρέει ἀπό τόν πατριωτισμό τοῦ συντάγματος. Ἕνας πολίτης αὐτοῦ τοῦ μοντέλου συγκροτεῖ ψυχική ταυτότητα μέσα ἀπό τήν ἐθνική ἰδεολογία ὅπως αὐτή νοηματοδοτεῖται ἀπό τούς θεσμούς τῆς πολιτικῆς κοινωνίας, μέ ἄλλα λόγια αἰσθάνεται τό ἔθνος μέσα ἀπό τούς θεσμούς τοῦ «συνανήκειν». Ἡ ἐκδοχή αὐτή ἐμπλουτίστηκε ἀπό τίς μεταπολεμικές θεωρίες γιά τήν ἰδεολογία καί τή συγκρότηση ταυτοτήτων. Ἄς προσθέσουμε ἐδῶ ὅτι αυτός ο τύπος έθνους ἀποτελεῖ τήν κοινή βάση τῶν ἐπικρατέστερων θεωριῶν γιά τό ἔθνος στή διεθνῆ ἀκαδημαϊκή κοινότητα.

Καθοριστικό χαρακτηριστικό τοῦ ἐν λόγῳ μοντέλου εἶναι τό γεγονός ὅτι ἐθνικές ἀρετές εἶναι οἱ κοινωνικές ἀρετές. Παρ’ ὅλα αὐτά ἡ δυναμική τοῦ ἔθνους ὑπό τήν ἔννοια τῆς ἰδιοπροσωπίας τῶν παραδόσεων καί τῶν συμβόλων ὑπάρχει. Ἡ κοινή ἔννοια τῆς δικαιοσύνης δέν εἶναι ἀρκετή. Μέ λίγα λόγια, ὑπάρχει καί ὑγιής πατριωτισμός σύμφωνα μέ τό μοντέλο αὐτό, δηλαδή συνδεμένος μέ τόν ἱστορικό πολιτισμό τοῦ ἔθνους, ἀρκεῖ νά ἐναρμονίζεται μέ τίς ἀρχές τῆς κοινωνίας τῶν πολιτῶν. Πρωτίστως ὅμως ὁ πολίτης αἰσθάνεται ὑπόλογος ψυχικά ἀπέναντι στήν κοινωνία.

Ἀπό τή «διαφωτιστική» ἐκσυγχρονιστική διανόηση στόν τόπο μας θεωρεῖται (και ὄχι ἀβάσιμα) ὅτι ἐνδεχόμενη υἱοθέτηση αὐτοῦ τοῦ μοντέλου θά προαγάγει τήν κοινωνική εἰρήνη, την ἀνοχή ἀπέναντι στήν ὁποιουδήποτε τύπου διαφορά, τήν ἀξιοπιστία καί ὑπευθυνότητα τοῦ πολίτη, τή συνεργασία, τό ξεπέρασμα τῶν συνδρόμων ἄμυνας καί ἀπομονωτισμοῦ... ἐνῶ θά ἐξαπλώσει περισσότερο τό νόμο καί τό δίκαιο στίς κοινωνικές καί διεθνεῖς σχέσεις.

Ποιός εἶναι ὁ δεύτερος τύπος ἐθνικῆς συνείδησης; Τό βαλκανικό καί γερμανικό μοντέλο. Παρά τήν αἰτιολογική σύνδεσή του μέ τή νεωτερικότητα τό μοντέλο αὐτό ἐκφράζει κυρίως, ὄχι τόν ὀρθό λόγο, ἀλλά τό θυμικό. Ἡ σύνδεσή του μέ τή νεωτερικότητα ἐπιτυγχάνεται κατά βάσιν μέσῳ τῆς ἰδεολογίας.

Τό ἔθνος λατρεύθηκε ἰδεολογικά κατά τόν 19ου αἰῶνα ἐπί τῇ βάσει τῆς «ἐθνικῆς ψυχῆς». Τό πάθος αὐτῆς τῆς λατρείας ὑπῆρξε ἀνάλογο τοῦ θρησκευτικοῦ: τό ἔθνος γίνεται ἱερό, διαθέτει «ἀποστόλους καί μάρτυρες», ἀπαιτεῖ «κατήχηση» στόν ἀπελευθερωτικό ἀγῶνα, ἡ δέ ἀμφισημία του ἐμπνέει ὅ,τι καί μέ τίς θρησκεῖες: εἴτε λαμπρά κατορθώματα θυσίας καί ἡρωισμοῦ, εἴτε φανατισμό καί ἐγκληματικότητα. Ὡς πολιτισμικό ἔρεισμα αὐτῆς τῆς ἐκδοχῆς περί ἔθνους χρησίμευσε κυρίως ὁ γερμανικός ρωμαντισμός.

Σ’ αὐτή τήν κατηγορία σκέψης τό ἔθνος γίνεται ἀντιληπτό ὡς μιά διαχρονική κοινότητα κουλτούρας καί ἱστορίας. Ἄλλοτε θεωρεῖται ἀδιαλείπτως ἐνεργό καί ἄλλοτε ἀφυπνίζεται κάτω ἀπό ὁρισμένους ὅρους. Ἡ ἀφύπνιση κατά τόν 19ο αἰῶνα ἀποδίδονταν στή θεία πρόνοια ἤ τό πλήρωμα τοῦ χρόνου, ἐνῶ στήν ἐποχή μας σέ συγκεκριμένες οἰκονομικοκοινωνικές μεταβολές.

Ἐπειδή ἡ συναισθηματική ἐπένδυση στό ἔθνος εἶναι σ’ αὐτή τήν ἐκδοχή πελώρια, εἶναι ἑπόμενο νά προκάλεσε καί νά προκαλεῖ πάθη. Αὐτό ἐξηγεῖ καί τίς φρικτές αἱματοχυσίες πού ἔλαβαν χώρα κατά τόν 20ό αἰῶνα μέ ἀφετηρία -ὄχι τυχαῖα- στή Γερμανία καί στα Βαλκάνια. Ἕνα τέτοιο ἔθνος ὑπόκειται σέ μία νοητική ἀναπαράσταση ἀπό τά ὑποκείμενα τέτοια ὥστε νά ἱκανοποιεῖ ψυχικές ἀνάγκες συνοχῆς καί ἰσχύος. Ὁ ἄνθρωπος σέ αὐτό τό μοντέλο δέν εἶναι τόσο πολίτης ὅσο μέλος ἑνός ἔθνους, αὐτή ἡ ἰδιότητα εἶναι πού χαρίζει τή θεμελιώδη ταυτότητα. Αὐτό τό ἐπιτυγχάνει μέ τό νά συγκρατεῖ τίς διαλυτικές δυνάμεις τοῦ ψυχισμοῦ καί νά παρέχει ἀσφάλεια: ἐφ’ ὅσον ὁ ἐχθρός βρίσκεται κάπου ἔξω ὁ ψυχισμός ἀποφεύγει τόν δικό του ἐμφύλιο πόλεμο μέσῳ τοῦ ἀσυνείδητου ψυχολογικοῦ μηχανισμοῦ τῆς προβολῆς. Ἐπί πλέον «φυσιολογικοποιεῖ» τίς ἀσυνείδητες ἐπιθετικές ἐνορμήσεις ἐνσωματώνοντάς τις σέ κοινό συμβολικό σύστημα, τό ὁποῖο ἀποενοχοποιεῖ τίς ἐνορμήσεις αὐτές παρέχοντάς τους ἰδεολογική προκάλυψη. (Ἔτσι ἐξηγεῖται ἡ ἐμπειρική παρατήρηση ὅτι ὅσο περισσότερο ἐθνικιστής εἶναι κάποιος τόσο μεγαλύτερη χαρακτηρολογική ἐπιθετικότητα ἐμφανίζει). Ἡ ἐθνική συνείδηση, μέ ἄλλα λόγια, ἐδῶ ἐξυπηρετεῖ πρωτίστως συναισθηματικούς σκοπούς τῆς ψυχικῆς οἰκονομίας.

Τό προπατορικό ἐλάττωμα αὐτοῦ τοῦ ἐθνικισμοῦ, στόν ὁποῖο ὅπως εἶναι φανερό ἀνήκει καί ὁ ἑλληνικός, βρίσκεται στόν ἔντονα φαντασιακό χαρακτῆρα τῆς ἀντίληψης ἑαυτοῦ καί τῶν ἄλλων. Τό ἔθνος στό ὁποῖο ἀνήκει κάποιος δέν γίνεται ἀντιληπτό στήν πραγματική του κατάσταση, ἀλλά στήν ἰδεατή: ἡ ἐπιθυμία συγχέεται μέ τήν πραγματικότητα. Ἐξογκώνονται οἱ ἀρετές του καί ἀποσιωπῶνται οἱ κακίες του, ἐνῶ σέ κάποιες περιπτώσεις ἀναπτύσσεται ἡ θεωρία τοῦ περιουσίου ἔθνους. Φυσικά υἱοθετεῖται μία ἐγωκεντρική στάση σύμφωνα μέ τήν ὁποία δέν παραχωροῦνται στά ἄλλα ἔθνη ἰσοδύναμα αἰτήματα ὅσων ζητοῦνται ἀπό αὐτά. Πρόκειται γιά τήν ἀσυνέπεια τοῦ ἐθνικισμοῦ στήν αὐτοκριτική καί στά αἰτήματά του, τήν ὁποία ἐπισημαίνει ὁ Gellner.

Εὔλογη ἀπόρροια αὐτῆς τῆς ἐκδοχῆς περί ἔθνους ἀποτελεῖ ἡ προβληματική στάση της ἀπέναντι στό νόμο. Ὁ νόμος δέν γίνεται δεκτός ὡς ὑποχρεωτικός καί ἐξισωτικός, ἀλλά διαθλᾶται μέσα ἀπό τά συμφέροντα καί τίς προτιμήσεις λαμβάνοντας κυρίως προσωπική χροιά. Ἡ ἔμφαση στό πρόσωπο καί τίς προσωπικές σχέσεις συνήθως λειτουργεῖ ὡς ἄλλοθι, δεδομένου ὅτι κατά βάθος τό ἐθνικιστικό ὑποκείμενο δέν ἀνέχεται ἄλλο νόμο πέρα ἀπό ὅ,τι τό ἀγχολύει καί ὅ,τι τό ἰσχυροποιεῖ. Ἡ λανθάνουσα ψυχική δομή ἔγκειται σέ μία ναρκισσιστικά ἐξογκωμένη καί παντοδύναμη εἰκόνα ἑαυτοῦ, ἡ ὁποία αἰσθάνεται τό κέντρο τοῦ κόσμου: ὅλα τά ἄλλα ἔθνη πρέπει νά παραμερίσουν μπροστά στό μεγαλεῖο τοῦ ἐκλεκτοῦ ἔθνους.

Ἄν ἡ ἰδέα-κλειδί τοῦ πρώτου τύπου πατριωτισμοῦ εἶναι ἡ δικαιοσύνη, τοῦ δευτέρου τύπου εἶναι τό μεγαλεῖο. Ἡ στενότατη διασύνδεση τοῦ ἔθνους μέ τήν ἰσχύ γίνεται ἐμφανής καί ἀπό τήν ἄρρηκτη διαπλοκή ἔθνους καί κράτους. Τό ἔθνος δέν ἀρκεῖται στήν διατήρηση τῆς ἰδιοπροσωπίας του ἀλλά διεκδικεῖ κρατική ὀντότητα καί θεσμική ἐπιβολή, μέσα ἀπό τό γνωστό δίδυμο «ἔθνος-κράτος». Τό ἔθνος μεγαλουργεῖ ὅταν ἀνεξαρ-τητοποιεῖται καί ἐπεκτείνεται. Πρός τόν σκοπό αὐτό ἡ ἱστορία διαβάζεται μεροληπτικά, προκειμένου νά δικαιωθοῦν οἱ ἐδαφικές ἀξιώσεις.

Αν ο δεύτερος τύπος εθνικής συνείδησης σάς θυμίζει κάτι, έχετε απόλυτο δίκιο. Ο ελληνικός πατριωτισμός ερωτοτροπεί ανέκαθεν με τον εθνικισμό του θυμικού. Το δυστύχημα εδώ είναι οτι, όπως εἶναι παγκοίνως γνωστό, ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἔχει συνδεθῆ ανεπιφύλακτα μέ αὐτοῦ τοῦ τύπου τόν ἐθνικισμό, γι’ αὐτό καί κατά κανόνα ὑποδαύλισε καί στήριξε τίς ἐθνικές διεκδικήσεις, χωρίς νά ἐνδιαφερθῆ στόν ἴδιο βαθμό καί γιά τίς ἀρετές τῆς συνυπάρξεως. Αὐτή ἡ ἐπιζήμια σύνδεση κατέστη δυνατή, ὄχι μόνο ἐξ αἰτίας συγκεκριμένων ἱστορικῶν περιπετειῶν, ἀλλά καί ἐπειδή ἡ θεολογική σκέψη δέν ἔχει ἀσχοληθῆ σχεδόν καθόλου μέ τή δυναμική τῆς ἰδεολογίας προκειμένου νά συμβάλει καί αὐτή στήν ἀπογύμνωσή της.

Μέ τό νά παραμένει ἀνυποψίαστος ὁ ἐκκλησιαστικός λόγος σχετικά μέ τόν μηχανισμό τῆς αὐταπάτης που είναι εγγενής στήν ἰδεολογία, ἀφήνει ἀφύλακτα τά νῶτα του στήν χρήση του ίδιου ἀπό τήν ἐθνική ἰδεολογία, μιά χρήση ἡ ὁποία ἐνδέχεται νά ὁδηγήσει καί σέ ἀλλοίωση τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ μηνύματος. Νομίζει (ὁ ἐκκλησιαστικός λόγος) ὅτι χρησιμοποιεῖ τόν πατριωτισμό ἀλλά στήν πραγματικότητα χρησιμοποιεῖται ἀπό τόν ἐθνικισμό. Ἡ μέχρι τώρα θητεία τῆς Ἐκκλησίας στό ἔθνος συνόδευσε τόν ἐθνικισμό στά δεινά τῆς ἰδεολογίας, γι’ αὐτό καί τώρα εἰσπράττει τήν κρίση της.
Όμως ἡ ἀρχική γέννηση καί ἀνάπτυξη τῆς Ἐκκλησίας ἔλαβε χώρα σέ περιβάλλον πού ἔμοιαζε, τηρουμένων τῶν ἀναλογιῶν, μέ τή σημερινή κοινωνία τῶν πολιτῶν, δηλαδή σε περιβάλλον ρωμαϊκῆς παγκοσμιοποίησης. Εἶναι καί αὐτός ἕνας ἀπό τούς λόγους πού ὑποστηρίζω πώς ἡ κοινωνία τῶν πολιτῶν ἀποτελεῖ φυσικώτερο χῶρο γιά τήν Ἐκκλησία ἀπό ὅσο τό ἔθνος.

Γιατί η Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία είναι ασύμβατη μέ τόν δεύτερο τύπο τοῦ ἔθνους, ὁ ὁποῖος μέχρι τώρα μονοπώλησε στον τόπο μας την εθνική συνείδηση;

1) Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἔχει καθῆκον νά ἀρνεῖται τόν φαντασιακό χαρακτῆρα πού τόσο συχνά προσδίδεται στήν ἐθνική ταυτότητα, λόγῳ τῆς ἀγάπης της πρός τήν ἀλήθεια. Χρειάζεται νά δώσει ἰδιαίτερη προσοχή στήν ἐπισήμανση τοῦ Gellner ὅτι «σέ γενικές γραμμές ἡ ἐθνικιστική ἰδεολογία ὑποφέρει ἀπό μία διάχυτη ψευδῆ συνείδηση. Οἱ μύθοι της ἀντιστρέφουν τήν πραγματικότητα: ἰσχυρίζεται πώς ὑπερασπίζεται τόν παραδοσιακό πολιτισμό, ἐνῶ στήν πραγματικότητα βοηθᾶ νά κατασκευαστεῖ μιά ἀνώνυμη μαζική κοινωνία... Κηρύσσει καί ὑπερασπίζεται τήν πολιτισμική ποικιλία, ὅταν στήν πραγματικότητα ἐπιβάλλει τήν ὁμοιογένεια τόσο στό ἐσωτερικό τῶν πολιτικῶν ὀντοτήτων, ὅσο καί μεταξύ τους σέ μικρότερο βαθμό». Στήν πραγματικότητα πρόκειται γιά μιά πλασματική ὁμοιογένεια ἀπέναντι στόν ἀληθινό ἤ φανταστικό κίνδυνο, μιά ὁμοιογένεια πού συχνά περιλαμβάνει καί ἔντονα ἀντικοινωνικά στοιχεῖα, ἀρκεῖ νά εἶναι «πατριῶτες»!

2) Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἔχει χρέος νά ἀντιστέκεται στόν ἐγωκεντρικό χαρακτῆρα τοῦ ἐθνικισμοῦ, ἀναγνωρίζοντας τά θετικά στοιχεῖα ὅλων τῶν ἄλλων ἐθνῶν καί τῶν πολιτισμῶν τους. Μάλιστα, κάτι περισσότερο: ἔχει ὑποχρέωση νά ἀνεύρει καί νά ἀναδείξει ἐκεῖνα τά στοιχεῖα τῶν ἄλλων πολιτισμῶν τά ὁποῖα θά μποροῦσαν νά συμβάλουν στή σάρκωση τῆς ἀλήθειας τοῦ Θεοῦ μέσα στό σύγχρονο κόσμο. Ἡ συνάντηση Θεολογίας καί πολιτισμοῦ δέν σταμάτησε μέ τόν ἑλληνικό πολιτισμό. Ὅλοι οἱ ὑπόλοιποι πολιτισμοί ἔχουν ἀνάγκη κάποιου ἰσχυρότερου χειραγωγοῦ στή διαδικασία προσλήψεώς τους ἀπό τήν Ἐκκλησία, ὁ ὁποῖος ὅμως νά ἀντιλαμβάνεται τήν ἰσχύ του καί τά ἱστορικά του προνόμια, ὄχι ὡς «ἁρπαγμόν», ἀλλά ὡς «κένωσιν» καί ἔξοδο ἀπό τήν ἐγωκεντρικότητά του.

3) Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἔχει «συμφέρον» νά προάγει τά ἰδεώδη τῆς κοινωνίας τῶν πολιτῶν, διότι μέ αὐτά ἐξασφαλίζει ἐλευθερία κινήσεων καί δράσεων σέ χῶρες πού δέν ἀποτελεῖ τήν πλειονότητα, ἀλλά καί διότι μέσῳ τῆς ἀτομικῆς αὐτοδιαθέσεως ἔχει τήν δυνατότητα νά ἀποκτᾶ νέα μέλη διά τῆς μεταστροφῆς τους στόν Χριστό. Προφανῶς δέν εἶναι τυχαῖο ὅτι στόν τόπο μας, ὅπου λειτουργεῖ σέ ὑποτυπώδη μορφή ἡ κοινωνία τῶν πολιτῶν, κάθε ἄτομο πού μεταστρέφεται σέ ἄλλη θρησκεία ἤ αἵρεση θεωρεῖται ἀπό τούς πιστούς λιγώτερο ἕλληνας. (Καί ἐνδεχομένως νά ἀληθεύει αὐτό, ἀφοῦ ἡ ἐθνική μας ταυτότητα δομεῖται κατά τόν βαλκανικό τύπο!)

Ἀντίθετα, ἄν θά ἐπιθυμούσαμε νά ἀρθρώσουμε κριτικό λόγο γιά το εκσυγχρονιστικό μοντέλο περί έθνους, θά παρατηρούσαμε τά ἀκόλουθα:

1) Ὁλόκληρη ἡ συζήτηση περί ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων στηρίζεται σέ ἀνθρωποκεντρικό σκεπτικό, ἀφοῦ ἀπουσιάζει μία θεολογία περί τῆς ἰσότητας τῶν ἀνθρώπων. Αὐτό τό ἔλλειμμα ὀντολογίας καθιστᾶ εὐάλωτη στό πέρασμα τοῦ χρόνου τήν θεσμιζόμενη ἰσοτιμία καί ἀνοίγει τήν πόρτα στόν κίνδυνο ἡ κοινωνία τῶν πολιτῶν νά ἐκφυλισθῆ σέ ἁπλῆ ἰσορροπία συμφερόντων.

2) Ὁ ὑπερτονισμός τῆς ταυτότητας δικαίου ὁδηγεῖ σέ πολιτισμικό ἀποχρωματισμό, στοιχεῖο πού διευκολύνει τήν ἐπιβολή ἀλλοτριωτικῶν πρακτικῶν ἀφοῦ μειώνει τίς ἠθικές ἀντιστάσεις. Τό ἐπιχείρημα αὐτό ἀποτελεῖ καί τόν κατ’ ἐξοχήν ἀντίλογο τοῦ σημερινοῦ ἐκκλησιαστικοῦ χώρου στήν πρόταση τοῦ κοσμοπολιτισμοῦ. Αὐτό πού δέν ἐπισημαίνεται εἶναι πώς οἱ σημερινοί μηχανισμοί ἀλλοτριώσεως ἀπευθύνονται κυρίως στό ἀσυνείδητο καί τίς αἰσθήσεις (μέσῳ τῆς διαφημίσεως καί τῆς εἰκόνας ἐν γένει), κάτι τό ὁποῖο ὁ ὀρθός λόγος δέν εἶναι ἐπαρκῶς προετοιμασμένος νά ἀντιμετωπίσει. Μέ λίγα λόγια, ἡ κοινωνία του νόμου δέν εἶναι σέ θέση νά ἀποτρέψει τόν ἐκφυλισμό τοῦ ἀνθρώπου. Πέρα ἀπό τίς δικές της ἀξίες χρειάζονται καί οἱ ἀξίες τοῦ πολιτισμοῦ ὡς ἀντίδοτο.

3) Ἡ ἀπουσία πνευματικοῦ ὑπόβαθρου στήν «ἀσκητική» τῶν πολιτῶν καί ἡ ἀποκλειστική θεμελίωσή της σέ ἀρχές δικαίου ἐγκυμονοῦν τόν κίνδυνο ἐγωκεντρικοῦ περιορισμοῦ τῆς συνταγματικής κοινωνίας τῶν πολιτῶν ἐντός τῶν συνόρων. Μέ ἄλλα λόγια τό μοντέλο της δέν ἐξάγεται, διότι αὐτό θά σήμαινε δραστική περιστολή δικαιωμάτων «χρησικτησίας» τοῦ δυτικοῦ κόσμου πάνω στόν τρίτο κόσμο. Ἔτσι οἱ ἀνεπτυγμένες «ήρεμες» χῶρες συμπεριφέρονται διπρόσωπα: δέν ἐμποδίζονται νά ἐξάγουν τά ἐπικίνδυνα ἀπόβλητά τους σέ ἄλλες φτωχότερες ἤ νά χρησιμοποιοῦν γιά σεξουαλικό τουρισμό γυναῖκες καί παιδιά χωρῶν πού δέν διαθέτουν κοινωνία τῶν πολιτῶν γιά νά τά προστατέψουν!
Ἡ ἐκκοσμίκευση πού δέν ὁδηγεῖ ἀναγκαστικά στήν ἀποθρησκειοποίηση τῆς κοινωνίας χρειάζεται κάποια θετική ἀποδοχή ἀπό τήν Ἐκκλησία προκειμένου νά μπορέσει νά συμμετέχει δημιουργικά καί ἀποτελεσματικά στόν δημόσιο διάλογο στά πλαίσια τῆς κοινωνίας τῶν πολιτῶν γιά τή διαμόρφωση τοῦ κράτους δικαίου. Μέ ἄλλα λόγια, ἡ Ἐκκλησία δέν ἔχει πλέον τή δυνατότητα (οὔτε κἄν τό δικαίωμα) νά ἀπορρίπτει τήν ἐκκοσμικευμένη κοινωνία τῶν πολιτῶν στόν δημόσιο λόγο της. Ἀντίθετα, καλεῖται νά συζητᾶ ὡς ἕνας ἀπό τούς πολλούς, κάτι πού φυσικά τῆς προκαλεῖ μεγάλη δυσαρέσκεια.

Μέσα στό οὕτως διαμορφωμένο πλαίσιο ἀποδεικνύονται παντελῶς ἄχρηστα κάποια προνόμια πού ἔρχονται ἀπό τό παρελθόν. Ἡ ἐπιβίωση τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ λόγου μέσα σέ μία σημερινή δυτική κοινωνία στηρίζεται πλέον ἀποκλειστικά καί μόνο στίς ἀρχές τοῦ ὑγιοῦς ἀνταγωνισμοῦ. Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, ἀνεξάρτητα ἀπό τό γιά πόσο καιρό ἀκόμη θά τῆς παρέχεται μιά τυπική θεσμική ὑπεροχή, ἔχει ἤδη ἀρχίσει νά δρᾶ ὡς ἕνας ἀπό τούς πολλούς, ἕνα ἔργο πού τό ἀγνοοῦσε μέχρι τώρα καί γιά τό ὁποῖο τά στελέχη της δέν εἶναι ἐπαρκῶς ἐκπαιδευμένα.

*

Υπ’ αυτές τις προϋποθέσεις λοιπόν είναι απόλυτα εύλογο να συγκρούονται δύο τόσο αντιτιθέμενα ιστοριογραφικά μοντέλα. Το «παραδοσιακό» εκλαμβάνει την εκπαίδευση ως εργαστήριο που σκοπό έχει να γαλβανίζει το θυμικό ώστε να προστατεύσει τη χώρα από υπαρκτούς ή ανύπαρκτους εχθρούς. Το «εκσυγχρονιστικό», αντίθετα, θεωρεί την εκπαίδευση ως χώρο δημιουργίας απλώς πολιτών, απολύτως άχρωμων ως προς την εθνική ταυτότητα. Το πρώτο ορκίζεται στο απειλούμενο μεγαλείο του έθνους, το δεύτερο λογοδοτεί για τη νομιμοφροσύνη του στο υπερεγώ (δηλ. σύστημα κανονιστικών αξιών) της νεωτερικότητας, εσχάτως δε και της μετανεωτερικότητας. Το πρώτο απολαμβάνει τη ησυχία του επί μακρόν ελλιμενισμού, το δεύτερο βρίσκεται σε διαρκή κίνηση και αυτοδιαμόρφωση.

Η ασυμβατότητα των δύο μοντέλων εγείρει δυναμικά πόλωσης που ενεργεί τελικά ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Κάθε υπενθύμιση της παρουσίας του ενός σκληραίνει τη στάση του άλλου. Η μάχη είναι παθιασμένη και δεν θα κοπάσει παρά με την εξόντωση του αντίπαλου, κάτι που δεν θα έλθει ποτέ. Φρονώ πως ο εκκλησιαστικός λόγος οφείλει να επιδείξει σωφροσύνη και να σπάσει τον φαύλο κύκλο. Έχει χρέος να αντιμετωπίσει νηφάλια την πραγματικότητα του έθνους χαράσσοντας τη μέση οδό μεταξύ των δύο άκρων.

Καμία αλλαγή στην ιστοριογραφική του αντίληψη δεν μπορεί να λάβει χώρα χωρίς προηγουμένως να αποκολληθή από το γερμανικό-βαλκανικό μοντέλο εθνικής ταυτότητας, δηλαδή χωρίς να απαλλαγή από τα βαρίδια της εθνικιστικής ρητορείας του παρελθόντος. Ο εκκλησιαστικά εμπνεόμενος ιστορικός λόγος έχει υποχρέωση με τη στάση του να καταγγείλει τόσο τον σχετικισμό όσων ντρέπονται για την ελληνική τους ταυτότητα όσο και τη φοβική αμυντικότητα εκείνων που η συμπεριφορά τους συνιστά ζωντανή δυσφήμιση του ελληνισμού.

Επιπλέον καλείται να αντιληφθή την πασιφανή πραγματικότητα ότι, αν η άχρωμη και εκσυγχρονιστική ιστοριογραφία έχει σήμερα καταλάβει το έδαφος που κατέλαβε, οφείλεται κατά κύριο λόγο στα «κατορθώματα» του ελληνικού εθνικισμού του παρελθόντος. Ενός εθνικισμού ο οποίος φακελώνοντας και βασανίζοντας ανθρώπους, περιθωριοποιώντας πληθυσμούς, ρητορεύοντας ασύστολα, καπηλευόμενος τα όσια, οδηγώντας σε εθνικές καταστροφές και τραγωδίες, κατάφερε να εκθρέψει το «αυγό του φιδιού» με την αντίστροφη έννοια, δηλαδή του εθνικού και θρησκευτικού αποχρωματισμού. Τόσο δύσκολο είναι οι εκκλησιαστικοί να αντιληφθούμε ότι σήμερα πληρώνουμε τις αμαρτίες της Δεξιάς που κυβέρνησε ασύδοτα επί δεκαετίες τον τόπο και την οποία τότε δεν κρίναμε αλλά μάλλον αναπτύξαμε ομαλότατη συνεργασία; Επιτέλους, οφείλουμε οι χριστιανοί να συνειδητοποιήσουμε πως οι φυλακισμένοι και διωκόμενοι αριστεροί συχνά υπήρξαν πιο καλλιεργημένοι (ίσως και ηθικώτεροι) από τους άξεστους βασανιστές τους και πως η τότε Εκκλησία στάθηκε με το μέρος των δεύτερων. Τέτοιες ιστορικές αδικίες δεν μένουν ατιμώρητες και κινητοποιούν τους πνευματικούς νόμους.

Συγκεκριμένα και εντελώς ενδεικτικά ο εκκλησιαστικά εμπνεόμενος ιστορικός λόγος θα χρειαστή:

α) Να επικεντρώσει εξ ίσου στις αρετές και στα ελαττώματα του λαού μας, προκειμένου να εξαχθούν διδάγματα χρήσιμα για το παρόν και το μέλλον. Για να συμβή αυτό θα πρέπει να μην αποκρύπτονται ντροπιαστικές σελίδες της ιστορίας μας (π.χ. ακρωτηριασμός Βουλγάρων αιχμαλώτων στο Βυζάντιο, σφαγή Τριπολιτσάς, βιαιότητες εναντίον Τούρκων της Μικράς Ασίας κατά το 1921-22, συνεργασία με Γερμανούς κατά των Εβραίων της Θεσσαλονίκης και λεηλασία περιουσιών τους, καταπίεση και σφαγές αμάχων Τουρκοκυπρίων κ.ά.), αλλά να λέγεται «η αλήθεια γυμνή», κατά την φράση του Μακρυγιάννη.

β) Συμπληρωματικά προς το πρώτο, να αποδεχθή το προφανές αξίωμα πως για τα περισσότερα γεγονότα δεν υπάρχει μόνο μία ιστορική αλήθεια. Διάφορες εκδοχές είναι δυνατό να αληθεύουν ταυτόχρονα. Μέ άλλα λόγια, δεν είναι όλες οι προτάσεις της μετανεωτερικότητας για πέταμα.

γ) Να σκύψει με μεγαλύτερο σεβασμό στους άλλους πολιτισμούς, ιδιαίτερα σε εκείνους με τους οποίους ο ελληνικός ανέπτυξε περισσότερες δοσοληψίες και να μην διστάσει να αναγνωρίσει και τα δάνεια εισόδου παράλληλα με εκείνα της εξαγωγής.

δ) Να επεκτείνει την αναθεωρητική της στάση σε όλες τις πτυχές της επιρροής της (κατήχηση, ραδιόφωνο, έντυπα), έτσι ώστε να παιδαγωγήσει υπεύθυνα τον λαό και να μην τον «ντοπάρει» μονόπλευρα.
Μια τέτοια αλλαγή δεν θα πρέπει να αποτελεί κίνηση τακτικης αλλά ουσιαστική αλλαγή. Χρειάζεται να εμπνέεται από τα (πνευματικά άλλωστε) ιδεώδη της μετάνοιας και της αλήθειας. Χωρίς μετάνοια και αλήθεια ο εκκλησιαστικά εμπνεόμενος ιστορικός λόγος σύντομα θα χάσει και την αγάπη, όση του έχει απομείνει.

(Μέρος του κειμένου αυτού έχει δημοσιευθή στο βιβλίο «Οι δικοί μου οι ξενοι», εκδ. Εν πλω, υπό τον τίτλο Ἡ φιλάνθρωπη ἀναμέτρηση τῆς Ὀρθοδοξίας μέ τήν κοινωνία των πολιτῶν: θεώρηση ἀπό τή σκοπιά τῆς ψυχικῆς ταυτότητος)

* O π. Βασίλειος Θερμός είναι ψυχίατρος παιδιών και εφήβων & διδάκτωρ Θεολογίας

πηγή : antifono.gr

Σχόλια (16)

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΡΑΙΣΚΑΚΗΣ

Ο Γεώργιος Καραισκακης ,ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Ανδρούτσος , ο Μακρυγιάννης δεν ήταν κάποιοι καθώς πρέπει κύριοι।Ήταν επαναστάτες που τους είχε ατσαλώσει η σκληρότητα , η τραχύτητα της ζωής και ο καθημερινός πόνος.Σε μια επιστολή του ο Γεώργιος Καραισκακης γράφει αυτά που ο Νίκος Καλογερόπουλος και ο Β.Παπακωνσταντίνου έκαναν τραγούδι.
Την 1ην Ιουλίου 1823 ο Μαχμούτ πασάς έστειλε στον Καραϊσκάκη επιστολή:
«Με λέγουν Μαχμούτ πασιά Σκόδρα,. Είμαι πιστός, είμαι τίμιος. Το στράτευμά μου το περισσότερον σύγκειται από χριστιανούς. Εδιορίσθην από τον Σουλτάνον να ησυχάσω τους λαούς. Δεν θέλω να χύσω αίμα. Μη γένοιτο. Όποιος θέλει να είναι με εμένα, πρέπει να είναι πλησίον μου. Όποιος δεν θέλει ας καρτερεί τον πόλεμό μου. Δέκα πέντε ημέραις σας δίδω καιρόν να σκεφτείτε».

Ο Καραϊσκάκης απάντησε με άλλη επιστολή:

«Μου γράφεις ένα μπουγιουρντί, λέγεις να προσκυνήσω
κι εγώ, πασά μου, ρώτησα τον πούτζον μου τον ίδιον
κι αυτός μου αποκρίθηκε να μην σε προσκυνήσω
κι αν έρθεις κατ’ επάνω μου, ευθύς να πολεμήσω»।
ο Καραϊσκάκης στην πρόταση συμφιλίωσης που του στέλνει στα 1824 με επιστολή ο οπλαρχηγός της Ρούμελης Ν. Στορνάρης: «Γενναιότατε αδελφέ καπετάν Νικόλα, ...είδα όσα με γράφεις. Έχει και τουμπλέκια [τουρκικά όργανα του ιππικού] ο πούτζος μου, έχει και τρουμπέτες [ελληνικά όργανα]. Όποια θέλω από τα δυο θα μεταχειρισθώ...». Η ανταπάντηση ήρθε στο ίδιο κλίμα: «Επειδή έχεις και τουμπλέκια και τρουμπέτες βάστα, λοιπόν, διότι ο πούτζος μας και με τουμπλέκια και με τρουμπέτες θέλει σε κυνηγήσει...».

Τελευταίο ! (για τους Τούρκους):
- Άμα ζήσω, θα τους γαμήσω. Άμα πεθάνω, θα μου κλάσουν τον πούτσο!
Ο Καραισκάκης εκφράζει όχι μόνο την εθνικοαπελευθερωτική επανάσταση , αλλά το παλλικάρι , τον ελεύθερο , τον απροσκύνητο , τον γήινο άνθρωπο.

Οι Τούρκοι στα "κλέφτικά" και "σουλιώτικα" τραγούδια της συλλογής "Ρωμαίικα τραγούδια" του A. Passow (από το ιστολόγιο Porta Aurea )

Κι’ ὁ σουλεϊμάνης φώναξε τοῦ καπετὰν Μηλιόνη·

Χρῆστο σὲ θέλ’ ὁ βασιλιάς, σὲ θέλουν κ’ οἱ ἀγάδες.

Ὅσο ‘ν’ ὁ Χρῆστος ζωντανός, Τοῦρκο δὲν προσκυνάει

Ὁ Χρῆστος Μηλιόνης -Ἤπειρος 1700-1710





…

Ὁ Μπουκοβάλας πολεμᾷ μ’ ὀκτώ, μ’ ἐννιὰ χιλιάδες

….

Μετροῦντ’ οἱ Τοῦρκοι τρεῖς φοραῖς καὶ λείπουν δυὸ χιλιάδες.

Μετροῦνται κ’ οἱ ἁρματωλοὶ καὶ λείπουν ἑβδομῆντα.

Ὁ Μπουκοβάλας - Ἤπειρος/Θεσσαλία 1715





Μετροῦντ’ οἱ Τοῦρκοι τρεῖς φοραῖς καὶ λείπουν πεντακόσιοι.

Μετροῦνται τὰ κλεφτόπουλα καὶ λείπουν τρεῖς λεβέντες·

Ὅνας ἐπῆγε στὸ νερὸ κι’ ἄλλος ψωμὶ νὰ φέρη,

Ὁ τρίτος ὁ καλήτερος στέκεται στὸ τουφέκι.

Ὁ Μπουκοβάλας (2) -Ἤπειρος/Θεσσαλία 1715





Ὁ Μπουκουβάλας πολεμᾷ μὲ τοὺς μουσουχουσαίους

Ὁ Μπουκοβάλας (3) - Ἤπειρος/Θεσσαλία 1715





…

Μετροῦντ’ οἱ Τοῦρκοι τρεῖς φοραῖς καὶ λείπουν πεντακόσιοι,

Στερνὰ μετροῦντ’ οἱ Χριστιανοὶ καὶ ταὄλλειπ’ ὁ Γιανάκης.

Νά κι’ ὁ Γιανάκης πὤρχεται ‘πὸ μὲς ἀπὸ τοὺς Τούρκους

Μὲ τ’ ἄλογό του παίζωντας, μὲ τὸ σπαθὶ βαμμένο.

Ὁ Μπουκοβάλας (4) -Ἤπειρος/Θεσσαλία 1715





…

Τρεῖς μέραις κάνει πόλεμο, τρεῖς μέραις καὶ τρεῖς νύχταις.

Χίλιους Τούρκους τοῦ σκότωσε καὶ χίλιους Ἀρβανίταις

Ὁ Στέργιος Μπουκοβάλας -Ἤπειρος/Θεσσαλία 1750-1860







…

Ὁ Μπουκοβάλας τἄκουσε, στὸν κάμπο κατεβαίνει,

Μαζώνει τὰ μπουλούκια του

….τοὺς βάνει ν’ ὁρκιστοῦνε,

Τοῦρκο ποτὲ μὴν πιστευθοῦν ὅσο καιρὸ κι’ ἂν ζοῦνε.

…

Γιατὶ μᾶς πλάκωσ’ ἡ Τουρκιά, ὣς δώδεκα χιλιάδες

…

«Λεβέντες κάμετε καρδιά, σὰ Χριστιανοὶ φανῆτε,

Τοὺς Τούρκους νὰ παστρέψωμε, νὰ πέσουνε στὸν τόπο»

Σὰν τα λιοντάρια σκούξανε, σὰν τα λιοντάρια βγῆκαν·

Τοὺς Τούρκους πέρνουνε μπροστά, σὰ γίδια τοὺς σκορπίζουν.

Σκοτώθηκαν κ’ ἐπιάστηκαν ὅσο γιὰ δυὸ χιλιάδες.

Ὁ Κώστας Μπουκοβάλας -Ἤπειρος/Θεσσαλία.







….

Γιῶργο χαϊντούτης φώναξε τ’ Ἀλέξη Τραγουδάκας·

«Βάλτε φωτιὰ στὴν ἐκκλησιά, κάψτε τοὺς Τούρκους μέσα,

Χίλια φλωριὰ νὰ τὴν χρωστῶ, καινούρια νὰ τὴν φτιάσω»

Ὁ Μπουκοβάλας - Ἤπειρος/Θεσσαλία.





…

Ὁ Μίτσο Χούσης κλείστηκε μέσα στὴν Παναγία.

Γιῶργο χαϊντούτης χούγιαξε τ’ Ἀλεξη Τραγουδάκη·

«Βάλε φωτιὰ στὴν ἐκκλησιά, κάψε τὴν Παναγία,

Χίλια φλωριὰ νὰ τὴς χρωστῶ καὶ χίλια νὰ τὴν φτιάσω.»

…

Τὸν λόγο δὲν ἀπόσωσε, τὸν λόγο δὲν ἀκούει

Βλέπουν τοὺς Τούρκους, πὤφευγαν, βλέπουν τους Ἀρβανίταις,

Σὰν ἔκαμε, καὶ χύθηκεν ὁ Γιάνης Μπουκοβάλας.

…

Πιάνουνε Τούρκους ζωντανοὺς καὶ Τούρκους σκοτωμένους

…

Βλέπουν τοὺς Τούρκους πὤφευγαν, βλέπουν τοὺς Ἀρβανίταις

Καὶ πήγανε καὶ κλείστηκαν ἀνάμεσα στὴν Ἄρτα.

Ὁ Γιάνης Μπουκοβάλας - Ἤπειρος/Θεσσαλία 1750-1760





…

Κι’ ὁ Μπουκοβάλας ἔκρενε κι’ ὁ Μπουκοβάλας κρένει·

«Σταθῆτε παλληκάρια μου, πάρτε μου τον καπετὰν Θανάση.

Νὰ μὴν τὸν πάρη ἡ Τουρκιά, τὸν παίρνουν Ἀρβανίταις

Καὶ μὲς στὰ Γιάνινα τὸν πᾶν, τὸν στέλνουνε στὴν πόλι,

Βλέπουν ἐχτροὶ καὶ χαίρουνται…»

Ὁ Θανάσης Καράμπελας - Ἤπειρος/Θεσσαλία 1750-1760





…

Τὸν Μῆτσο Χούση καρτερεῖ, τοῦ κάν’ ἕνα καρτέρι·

Τριακόσιους Τούρκους σκότωσε, τριακόσιους τσακωμένους…

Ὁ Γιάνης Σταθᾶς – Θεσσαλία/Ἄγραφα 1750-1760





…

Ἐγὦμ’ ὁ Γιάνης τοῦ Σταθᾶ, γαμπρὸς τοῦ Μπουκοβάλα.

Τράκο λεβέντες ρίξετε στὴ πλώρη τὸ καράβι·

Νὰ χύσωμ’ αἷμα Τούρκικο, νὰ φᾶνε κ’ οἱ κοράκοι».

Κ’ οἱ Τοῦρκοι βόλτα ρίχτουνε, γυρίζουνε τὴν πλώρη.

Πρῶτος ὁ Γιάνης πέταξε, πρῶτος ὁ Γιάνης βγαίνει

Μὲ τὸ τουφέκι στὸ δεξί, μὲ τὸ σπαθὶ στὰ δόντια.

Ποτάμι τρέχουν αἵματα, θάλασσα κοκκινίζει

Κι’ ἀλλᾶ, ἀλλᾶ φωνάζοντες οἱ Τοῦρκοι προσκυνοῦνε.

Ὁ Γιάνης Σταθᾶς – Θεσσαλία/Ἄγραφα 1750-1760





…

Τὸ καραοῦλ’ ἐφώναξε, τὸ καραοῦλι κράζει·

«Πολλὴ Τουρκιὰ μᾶς ἔρχεται, μπέϊδες καὶ ἀγάδες,

Ἀφῆτέ τους ἂς ἔρχονται κ’ ἐμεῖς τοὺς καρτεροῦμε.

Πιάστε παιδιὰ τὸ στένωμα, βάλτε τους μὲς στὴ μέση,

Κι’ ἀπὲ γιουροῦσι κάμενε, σφάξετε τοὺς ἀγάδες.

Νὰ διοῦν τοῦ Τότσκα τὸ σπαθί, τοῦ Νάκα τὸ τουφέκι,

Βοήθ’ Ἁϊλιὰ τοῦ Μπουρμπουτσὸ κι’ ἀπὸ τὴν Σαμαρίνα,

Τοὺ Τούρκους νὰ χαλάσωμε, τσ’ ἐχτροὺς τῆς πίστεώς μας,

Ποὺ τυραννοῦν τ’ ἀδέλφιά μας, ποὺ σφάζουν τὰ παιδιά μας»

Ὁ Τότσκας – Γρεβενὰ/Πήλιο 1750-1760





…

Κι’ ἄκουσα ποῦ δασκάλευε Τότσκας στὰ παλληκάρια…

«Γιατὶ δὲν θέλει στὴ Τουρκιὰ νὰ καταντήσουν σκλάβοι»

Ὁ Τότσκας – Γρεββενὰ/Πήλιον 1750-60





«Βασίλη κάτσε φρόνιμα, νὰ γίνης νοικοκύρης,

….»

«Μάνα μου ‘γὼ δὲν κάθομαι νὰ γίνω νοικοκύρης,

…

Καὶ νἆμαι σκλάβος τῶν Τουρκῶν, κοπέλι τῶν σκυλῶνε

…

Νὰ πάω νὰ βρῶ τὸ Μάνταλο, νὰ σμίξω τὸν Μπαστέκη,

Ποὺ πολεμοῦν μὲ τὴν Τουρκιὰ καὶ μὲ τοὺς Ἀρβανίταις,

Νὰ μπῶ μὲ δαύτους σύντροφος στὰ Τούρκικα κεφάλια

Μὲ μιὰ σπαθιὰ νὰ κόφτω τρεῖς, μὲ τὸ τουφέκι πέντε,

Καὶ μὲ τὸ γιαταγάνι μου σαράντα καὶ πενῆντα…»

…

Οἱ Τοῦρκοι τὸν ἀγνάντεψαν καὶ παγανιὰ τοῦ στέλνουν,

Πῆγαν καὶ τὸν καρτέρεσαν σ’ ἓν ἄγριο μονοπάτι,

Κ’ ἐστοχαστῆκαν τὰ σκυλιὰ πὼς ἦταν σὰν καὶ δαύτους

….

Μὰ κεῖνο τ’ ἄξιο τὸ παιδί, τ’ ἄξιο τὸ παλληκάρι.

Σὰ βγάζει τὸ βαριὸ σπαθὶ καὶ ταὤκαμε γιουροῦσι,

Σὰ θεριστὴς ἐφάνηκεν ὅταν θερίζ’ ἀστάχυα,

Μ’ ἀνττὶς ἀστάχυα θέριζε τὰ Τούρκικα κεφάλια,

Θερίζει Τούρκους δεκοχτώ, κ’ ἐλάβωσε τριάντα,

Τοὺς πῆρε καὶ τὰ πλιάτσικα κ’ ἐγίνη καπετάνος.

Ὁ κλέφτης – Πήλιον 1750-60





…

«Ὁ Χρῆστος πάει καὶ κλείστηκε ψηλὰ στὸ Καρατάσι,

Καὶ πολεμάει μὲ τὴν Τουρκιά, μὲ τοὺς ντερβεναγάδες»

Ὁ Νικολὸς καὶ ὁ Σταθάκης - Ἄγραφα 1750-1760





…

Πέφτουν τουφέκια σὰν βροχή, κουρσιούμια σὰν χαλάζι,

Θερίζουν Τούρκικα κορμιά, κονιάρικα κουφάρια.

Κι’ ὁ Κουτσοχρῆστος σὰν ἀιτὸς παντοῦ τοὺς τριγυρίζει,

Καὶ σὰν λιοντάρι φοβερὸ μὲ τὸ σπαθὶ στὸ χέρι,

Χωρὶς τουφέκι νὰ κρατῇ, σὰν πρόβατα τοὺς σφάζει,

Καὶ σὰν λαγοὺς τοὺς κυνηγάει· στὰ παλληκάρια λέγει

Χτυπᾶτε τὰ σκυλοκορμιὰ καὶ μὴ τοὺς ἀψυχᾶτε,

Νὰ μάθουν, μὲ ποιὸν πολεμοῦν, μὲ ποὸν ἔχουν νὰ κάμνουν.

Χτυπᾶτε τ’ ἄπιστα σκυλιά, νὰ μὴ κρυφτῇ ὁ ἥλιος,

Νὰ μὴ νυχτώσ’ ὁ οὐρανὸς καὶ βροῦν τὸν γλυτωμόν τους» -

Κ’ οἱ Τοῦρκοι κράζουν· ἀλλὰχ ἀλλάχ! Καὶ φεύγουν τρομαγμένοι·

Ἀλλά, ἀλλάχ, μεντὲτ ἀλλάχ, μεγάλο κιαμέτι.

Ὁ Κουτσοχρῆστος - Ἄγραφα 1760-1770









Ἀνδροῦτσος ἐκατέβηκε μὲς στοῦ Σκορδᾶ στὸ χάνι,

Τὰ παλληκάρια τὸν ρωτοῦν, γυρίζουν καὶ τοῦ λένε·

«Ἀνδροῦτσό μ’ τεἶσαι κίτρινος καὶ στέκεις μαραμμένος.»

«Μουχτὰρ παςᾶς μ’ ἐπλάκωσε στὸν Νέπαχτο στὸν κάμπο,

Πέντε πολέμους ἔκαμε ἀπ’ τὴν αὐγ’ ὣς τὸ βράδυ,

Πέντε παιδιά μου σκότωσαν καὶ τὸν Βλαχοθανάση

…

Φτιάστε ταμπούρια δυνατὰ καὶ πολεμᾶτ’ ἀντρεῖα,

Νὰ πιάσω Τούρκους ζωντανοὺς κι’ αὐτὸ τὸν Μιτσομπόνο»

Ὁ Ἀνδροῦτσος – Λειβαδιὰ 1770-1790







…

Ἑξῆντα μέραιες πολεμοῦν Τοῦρκοι δέκα χιλιάδες

Κι’ Ἀνδροῦτσος ἐπολέμαγε μ’ ἑξῆντα παλληκάρια

…

«Τώρα νὰ δγῆτε μιὰ φορὰ τ’ Ἀνδρούτσου τὸ τουφέκι»

Καὶ τὰ σπαθιὰ τὰ βγάλανε γιουροῦσι μὲς στοὺς Τούρκους·

Ἐσκότωσαν, ἐλίανισαν Τούρκους ὣς δυὸ χιλιάδες

…

Ὁ Ἀνδροῦτσος – Λειβαδιὰ 1770-1790







….

Κ’ ἐπάτησαν κ’ ἐχούιαξαν, βάνουν μπροστὰ τοὺς Τούρκους.

Πιάνουν πασάδες ζωντανούς, μπεΐδες σκοτωμένους

….

Ὁ Ἀνδροῦτσος – Λειβαδιά 1786







…

Ὁ Βλάχος ἐσκοτώθηκε κι’ ὁ Γιάνης πάει στὸν τόπο.

Ἀνδροῦτσος ἐχουχούτιζε μὲ τὸ σπαθὶ στὸ χέρι.

«Πάρτε τοῦ Γιάνη τ’ ἅρματα, τοῦ Βλάχου τὸ κεφάλι,

Νὰ μὴν τὸ πάρη ἡ Τουρκιά, τὸ πᾶν στὰ βιλαέτια,

Βλέπουν ἐχτροὶ καὶ χαίρονται, οἱ φίλοι καὶ λυποῦνται»

Τὸ βλέπει καὶ μιὰ παπαδιὰ καὶ κάθεται καὶ κλαίει·

Στὴ Λειβαδιὰ τὸ στείλανε στὴ μέση στὸ παζάρι,

Τὸ πήγανε στοὺς μπεϊδες κι’ ὅλοι φλωριὰ κερνᾶνε

…

Ὁ Βλάχος Θανάσης – Λειβαδιὰ 1770-1790







Βγαίνουν ᾑ κλέφταις τοῦ Ντελῆ καὶ τοῦ Ντελῆ Ἀχμέτη,

…

Πιάνουνε Τούρκους ζωντανοὺς καὶ Τούρκους σκοτωμένους,

Τοὺς πᾶνε καὶ στὸ Δομοκὸ μὲς στοῦ Ντελῆ Ἀχμέτη·

….

Ὁ Ντελῆς Ἀχμέτης – Λειβαδιὰ 1770-1790







…

Χαιρέτα μου τὴν κλεφτουριά, τὸ Γιάνη Δυυοβουνιώτη,

Τούρκους νὰ μὴν πιστέψουνε κι’ ἀγάδες Σαλωνίταις,

Γιατὶ πιστεύτηκα κ’ ἐγὼ στὸ γιὸ τοῦ Μουσταφάγα,

Καὶ τῶρα κείτομαι στὴ γῆ, κορμὶ δίχως κεφάλι,

Δίχως τὰ παλληκάρια μου καὶ δίχως τ’ ἅρματά μου.

Ὁ Ἀλέξιος Καλόγηρος – Λειβαδιὰ 1770-1790







…

Πολλὰ τουφέκια πέφτουνε στοῦ μπέη τὸ σεράγι.

Σκότωσαν τὸν καλόγηρο τὸν καπετὰν Ἀλέξη,

….

Στὴν Φήβα κάν’ ἁρματωλός, στὴν Φήβα κάνει κλέφτης,

Κι’ αὐτοῦ μέσα στὰ Σἀλωνα τὸν κάνουν καπετάνο

….

«Ποὖστε παλληκαράκια μου λίγα καὶ παινεμένα,

Νἀρθῆτε νὰ μὲ πάρετε ἀπ’ τοὺς σκυλοκονιάρους,

Ποὺ μ’ ἔφαγαν μὲ ἀπιστιά, μὲ ἔφαγαν μὲ μπέσα»

Ὁ Ἀλέξης Καλόγηρος – Λειβαδιὰ 1770-1790







Μουχτὰρ παςᾶς τοὺς πλάκωσε μὲ δεκοχτὼ χιλιάδες

Κι’ Ἀνδροῦτσος ἐχουχούτισε σὰν ἄξιο παλληκάρι·

«Δὲν σὲ φοβοῦμ’ Μουχτὰρ παςᾶ, στὸ νοῦ μου δὲ σὲ βάνω,

Ἔχω τ’ ἀσκέρι διαλεχτό, τ’ ἀσκέρι διαλεμένο,

Ἐγὼ Τούρκους δὲν σκιάζομαι, κόνιαρους δὲν φοβοῦμαι

….

Ὁ Ἀνδροῦτσος – Λειβαδιὰ 1770-1790







…

Κι’ ὁ Ἀνδροῦτσος ἐξεκίνησε μὲ τὸ σπαθὶ στὸ χερί,

Βλέπει τοὺς Τούρκους κ’ ἔφευγαν, βλέπει τοὺς Ἀρβανίταις,

….

Ἐδὦν’ Ἀνδροῦτσος ξακουστός. Ἀνδροῦτσος ξακουσμένος.

Ποτὲ Τοῦρκο δὲν σκιάζεται οὔτε καὶ Ἀρβανίταις

…

Ὁ Ἀνδροῦτσος – Λειβαδιὰ 1770-1790







…

Καὶ τὸν Ἀνδροῦτσο ζωντανὸ μὲ δώδεκα νομάτους·

Τὸν πῆραν καὶ τὸν πήγανε στὸν Βασιλιὰ στὴν Πόλι.

Κι’ ὁ βασιλιὰς τὸν ρώταε κι’ ὁ βασιλιὰς τοῦ λέγει:

«Ἐσ’ εἶσ’ ὁ Ἀνδροῦτσος ξακουστός, Ἀνδροῦτσος ξακουσμένος,

Ποὺ χάλασες τὴν Ρούμελη κι’ ὅλα τὰ βιλαέτια;

Τώρα σὲ πιάσαν ζωντανὸ καὶ σ’ ἔφεραν στὴν Πόλι.

Μὲ Τούρκους ἐπολέμησες, μὲ Τούρκους, μὲ Ρωμαίους

…

Ὁ Ἀνδροῦτσος – Λειβαδιὰ 1790





…

Ὁ Χρόνης

…Πέφτει στραβὸς μὲ τὸ σπαθὶ στὸ Τούρκικο τ’ ἀσκέρι,

Βαρεῖ δεξιά, βαρεῖ ζερβά, βαρεῖ μπροστὰ καὶ πίσω,

Σφάζ’ Ἀρβανίταις δώδεκα καὶ δύο μπουλουκπασίδες.

Ὁ Χρόνης – Θεσσαλία 1750-1770







Τοῦτο τὸ καλοκαῖρι καὶ τὴν ἄνοιξι

Μαῦρα χαρτιὰ μᾶς γράφουν, μαῦρα γράμματα·

«Ὅσοι κι’ ἂν ἦστε κλέφταις στὰ ψηλὰ βουνά,

Ὅλοι νὰ κατεβῆτε ἀπὸ τὸν Ὄλυμπο,

Κι’ ὅλοι νὰ προσκυνῆστε τὸν Ἀλῆ πασᾶ».

Δυὸ παλληκάρια μόνον δὲν προσκύνησαν.

Πήρανε τὰ τουφέκια, τὰ λαμπρὰ σπαθιά,

Στὸν Ὄλυμπ’ ἀνεβαίνουν, κράζουνε κλεφτιά

Οἱ Κλέφται – Θεσσαλία 1783









Οἱ κλέφταις ἐπροσκύνησαν κ’ ἐγίνηκαν ραγιάδες,

Ἄλλοι φυλάγουν πρόβατα κι’ ἄλλοι βοσκοῦνε γίδια.

Κ’ ἕνα μικρὸ κλεφτόπουλο

…δὲ θὲ νὰ προσκυνήση

…

«Ἐγὼ ραγιὰ δὲ γένομαι, Τούρκους δὲν προσκυνάω,

Δὲν προσκυνῶ τοὺς ἄρχοντες καὶ τοὺς κοτσαμπασίδες

…

Ὁ Κλέφτης – Θεσσαλία 1783









Κι’ ἂν τὰ ντερβένια τούρκεψαν, τὰ πῆραν Ἀρβανίταις,

Ὁ Στέργιος εἶναι ζωντανός, πασάδες δὲν ψηφάει.

Ὅσο χιονίζουνε βουνὰ καὶ λουλουδίζουν κάμποι,

Κ’ ἔχουν ᾑ ράχαις κρυὰ νερά, Τούρκους δὲν προσκυνοῦμε.

Πᾶμε νὰ λημεριάσωμεν ὁποῦ φωλιάζουν λύκοι,

Σὲ κορφοβούνια, σὲ σπηλιαῖς, σὲ ράχαις καὶ ραχοῦλες.

Σκλάβοι σταῖς χώραις κατοικοῦν καὶ Τούρκους προσκυνοῦνε,

Κ’ ἐμεῖς γιὰ χώραν ἔχομαι ρημιαῖς κι’ ἄγρια λαγκάδια.

Παρὰ μὲ Τούρκους, μὲ θεριὰ καλήτερα νὰ ζοῦμε.

Ὁ Στέργιος – Θεσσαλία 1783







Διψοῦν οἱ κάμποι γιὰ νερὸ καὶ τὰ βουνὰ γιὰ χιόνια,

Καὶ τὰ γεράκια γιὰ πουλιά, κ’ οἱ Τοῦρκοι γιὰ κεφάλια

Ὁ Γυφτάκης – Πατρατσκίκι 1790





…

Λένε τὰ δάκρυα τῶν κλεφτῶν, κλεφτῶνε μυριολόγια.

Ἰουσοὺφ Ἀράπης κίνησε νὰ πάγη στὸ Ζητοῦνι.

Σέρνει τσεκούρια στ’ ἄλογα, τσεκούρια στὰ μουλάρια,

Γιὰ νὰ τσακίζη γόνατα καὶ νὰ συντρίβη χέρια·

Κι’ ὅσοι Ρωμιοὶ τ’ ἀκούσανε, πᾶνε νὰ προσκυνήσουν,

Κι’ ὁ Ζαχαράκης τὸ σκυλὶ δὲν πάει νὰ προσκυνήση.

Πιάνει καὶ γράφει μιὰ γραφὴ…

…

«Δὲ σὲ φοβοῦμαι μπρὲ σκυλί, δυὸ παραδῶν Ἀράπη,

…

Τί κρύβεσαι Ἰουσοὺφ ἀγᾶ σὰν τὴν παλιοπουτάνα

Καὶ περπατεῖς μὲς στὰ χωριά, παιδεύεις τοὺς ραγιάδες;

Ἔβγα νὰ πολεμήσωμε σὰν ἄξια παλληκάρια»

…

Σὰν ἔπιασαν τὸν πόλεμον ἀπ’ τὸ ταχ’ ὣς τὸ βράδυ,

Σκοτώνουν Τούρκους χιλιοστούς, πιάνουν καὶ τὸν τσαούση

…

Ὁ Ζαχαράκης – Πατρατσίκι 1790-1810







….

Στὸ παραθύρι ρίχτηκαν, στὸ δρόμον ἐβρεθῆκαν.

«Ἂν σὲ τσακώσω μπέη μου, στὴ σούβλα θὰ σὲ ψήσω»

Ὁ Τασούλας - Ἀκαρνανία 1790-1800







Ὁ Νικοτσάρας πολεμάει μὲ τρία βιλαέτια

Τὴν Ζίχνα καὶ τὸ Χάντακα, τὸ ἔρημο τὸ Πράβι.

…

«…Τὶ πόλεμος μᾶς καρτερεῖ μὲ τὰ σκυλιὰ τοὺς Τούρκους

…»

Φεύγουν οἱ Τοῦρκοι σὰν τραγιά, πίσω τ’ Πράβ’ ἀφίνουν.

Ὁ Νικοτσάρας – Θεσσαλία 1804-1805





…

Πολλὴ μαυρίλλα πλάκωσε, δέκα χιλιάδες Τοῦρκοι,

Καὶ κάνει ἕνα πόλεμο ὁλημερῆς στὸν κάμπο.

Σκοτώνει τοὺς ἀγαρηνοὺς πεζοῦρα καὶ καβάλα

…

Μὲ τὰ σπαθιὰ τοὺς ἔσχισαν, τοὺς Τούρκους κι’ ἀπεράσαν.

Τότε ὁ Νίκος φώναξε, τὰ παλληκάρια κράζει·

«Λεβέντες μου ἀνίκητοι, περήφανα σαΐνια,

Καβοῦλι μὴ τὸ κάμετε, οἱ Τοῦρκοι νὰ μὰς πάρουν,

Ἢ ὅλους νὰ τοὺς σφάξωμε ἢ ὅλ’ ἂς σκοτωθοῦμε»

…

Ὁ Νικοτσάρας – Θεσσαλία 1805-1806





…«Καλῶς τὸν καπετάνο

Καπ’τὰν Ρομφεὴ ποῦθ’ ἔρχεσαι καὶ ποῦθε πηγαίνης;»

«Ἀπ’τὴ Λασςῶνα ἔρχομαι, στὴν Κατερίνα πηαίνω.»

«Αυτόῦ μπροστὰ τουρκόσπιτα κ’ εἶναι κουνιαροχώρια.»

«Ἐγὼ Τούρκους δὲν σκιάζομαι, κουνιάρους δὲν φοβοῦμαι·

…

Ὁ Καπετὰν Ρομφεὴς – Θεσσαλία 1790-1804







Τ’ εἶν’ τὸ κακὸ ποὺ γίνεται στοῦ Λιάκου τὴ γυναίκα;

Πέντ’ Ἀρβανίταις τὴν κρατοῦν καὶ δέκα τὴν ξετάζουν·

«Λιάκαινα δὲν παντρεύεσαι; δὲν παίρνεις Τοῦρκον ἄντρα;»

«Κάλλιο νὰ διῶ τὸ αἷμα μου τὴ γῆ νὰ κοκκινίση,

Παρὰ νὰ διῶ, τὰ μάτια μου Τοῦρκος νὰ τὰ φιλήση.»

Κι’ ὁ Λιάκος τὴν ἀγνάντευεν ἀπὸ ψηλὴ ραχοῦλα,

Κοντὰ κρατεῖ τὸ μαῦρό του, κρυφὰ τὸν κουβεντιάζει·

«Δύνασαι, μαῦρε μ’, δύνασαι νὰ βγάλης τὴν κυρά σου;»

«Δύναμ’ ἀφέντη μ’, δύναμαι νὰ βγάλω τὴν κυρά μου.

Μὸν νὰ μ’ αὐξήσης τὴ ταγή, νὰ πάγω πέρα πέρα.»

Σὰν πῆγε καὶ τὴν ἔβγαλε, στοῦ Λιάκου του τὴν φέρει.

Ἡ Λιάκαινα – Θεσσαλία 1800-1804







«Προσκύνα Λιάκο τὸν πασᾶ, προσκύνα τὸν βεζύρη,

Νὰ γίνης πρωταρματωλός, ντερβέναγας νὰ γίνης.»

«Ὅσο ‘ναι Λιάκος ζωντανός, πασᾶ δὲν προσκυνάει,

Πασᾶ ‘χει Λιάκος τὸ σπαθί, βεζύρη τὸ τουφέκι.»

Ἀλῆ πασᾶς σὰν τ’ ἄκουσε, βαρυὰ τοῦ κακοφάνη·

Γράφει χαρτιὰ καὶ προβοδάει, προστάμματα καὶ στέλνει·

«Σ’ ἐσένα Βελῆ Γκέκα μου σταῖς χῶραις, στὰ χωριά μου

Τὸν Λιάκο θέλω ζωντανὸ ἢ κἂν ἀπεθαμμένο.»

….

Ὁ Λιάκος ἐπετάχθηκε, σὰν ἀετὸς πετίεται.

Μέρα καὶ νύχτα πολεμοῦν τρεῖς μέραις καὶ τρεῖς νύχταις.

Κλαίουν ᾑ Ἀρβανίτισσες στὰ μαῦρα φορεμέναις·

Κι’ ὁ Βελῆ Γκέκας γύρισε στὸ αἷμά του πνιμμένος

…

Ὁ Λιάκος – Θεσσαλία 1800-1804





…

Γιὰ πάρετέ μου τὰ φλωριά, πάρτε μου τὰ τσαπράζια,

Πάρτε καὶ τὸ σπαθάκι τὸ πολυξακουσμένο·

Κόψτε τὸ κεφάλι μου, νὰ μὴν τὸ κόψουν Τοῦρκοι,

Καὶ τὸ πηγαίνουν στοῦ πασᾶ ψηλὰ μὲς στὸ ντιβάνι·

Τὸ διοῦν ἐχτροὶ καὶ χαίρουνται, οἱ φίλοι καὶ λυποῦνται·

Τὸ δγῇ καὶ ἡ μανοῦλά μου κι’ ἀπ’ τὸν καϋμὸ πεθάνη.»

Ὁ Λιάκος – Θεσσαλία 1804-1810





…

Μόν’ εἶν’ ὁ Μουχουρντάραγας μὲ δυό, μὲ τρεῖς χιλιάδες.

Φέρνει κι’ ἀσκέρι διαλεχτό, οὗλο τσαχανταραίους.

Στὰ δόντια πέρνουν τὸ σπαθί, στὸ χέρι τὸ τουφέκι.

Ἂς ἔρχωντ’ οἱ Παλιότουρκοι, ἐμεῖς τοὺς καρτεροῦμε,

Ἐδὦν’ τ’ Ἀντώνη τὸ σπαθί, τοὺ Δίπλ’ ἡ λαζαρίνα·

Κι’ ὁ Κατσάντωνης χούγιαξε ἀπὸ τὸ μετερίζι·

«Ἀφῆτέ τους κι’ ἂς ἔρχωνται, τοὺς παλιογουρνομύταις

...

Πέρνουν τοὺς Τούρκους ὀμπροστὰ σὰν βουκολογελάδια

Σὰν τὴν κοπὴ τὰ πρόβατα, σὰν τὴν κοπὴ τὰ γίδια.

…

Ὁ Δίπλας – Θεσσαλία/Ἤπειρος 1802







Ὁ Δίπλας εἶναι ζωντανός, πόλεμο δὲν ἀφίνει·

Ἔχει λεβένταις διαλεχτούς, ὅλους Κατσαντωναίους·

Τρῶν τὸ μπαροῦτι σὰ ψωμί, τὰ βόλια σὰ προσφάγι,

Καὶ σφάζουν Τούρκους σὰν τραγιά, ἀγάδες σὰ κριάρια.»

Ὁ Δίπλας – Θεσσαλία/Ἤπειρος 1802





…

Οἱ κλέφταις τὸν καρτέρεψαν καὶ τὸν γλυκορωτοῦσαν·

«Ποῦ πᾷς Βελῆ μπουλούκμπαση, ριτσάλι τοῦ βεζύρη;»

«Σ’ ἐσέν’ Ἀντώνη κερατᾶ, σ’ ἐσένα Κατσαντώνη.»

Κι’ ὁ Κατσαντώνης φώναξεν ἀπὸ τὸ μετερίζι·

«Δὲν εἶν’ ἐδὼ τὰ Γάνινα, δὲν εἶν’ ἐδῶ ραϊάδες,

Γιὰ νὰ τοὺς ψένης σὰν τραγιά, σὰν τὰ παχειὰ κριάρια·

Ἐδὦναι λόγοι καὶ βουνὰ καὶ κλέφτικα τουφέκια»

…

Ὁ Κατσαντώνης - Ἤπειρος/Θεσσαλία 1804







«Ἀπόψ’ εἶδα στὸν ὕπνο μου, στὸν ὕπνο ποὺ κοιμώμουν,

Θολὸ ποτάμ’ ἀπέρναγα καὶ πέρα δὲν ἐβγῆκα·

Εἶχε θολὰ τὰ ρέμματα καὶ τὰ νερὰ βαμμένα,

Κεφάλια κυλοῦν ‘πὸ μπροστά, κεφάλια κι’ ἀπὸ πίσω·

Ξήγα τ’ Ἀντώνη μ’, ξήγα τ’ ὄενιρο ποὺ μ’ ἐφάνη.»

«Παιδιά μου μὴ σκοτίζεστε κ’ ἐγὼ σᾶς τὸ ξηγάω·

Τούρκους πολλοὺς θὰ κόψωμε, θὰ πάρουμε καὶ πλιάτσκα»

Ὁ Κατσαντώνης – Θεσσαλία 1800-1810





…

«Τὸ ποὖσαι Τσόγκα μ’ ἀδελφὲ καὶ Λαμπρὸ Σουλιώτη

Γυρίστε νὰ μὲ πάρετε, πάρτε μου τὸ κεφάλι,

Νὰ μὴ τ’ πάρη ἡ Τουρκιὰ κι’ αὐτ’ς ὁ Νακοθέας.»

Ὁ Λεπενιώτης - Ἄγραφα 1815





…

«Γιουροῦσ’ παιδιὰ νὰ κάμωμε εἰς τὸν Σμαΐλη Κιόη.»

Τραβοῦν καὶ βγάζουν τὰ σπαθιὰ ἐπάνω στὸν Σμαΐλη

Καὶ τὸ κεφάλ’ τὸν πήρανε, στὸν Τσέλιο τὸ πηγαίνουν.

Βελῆ πασᾶς σὰν τὄμαθε, πολὺ τὸν ἐλυπήθη.

Ὁ Τσέλιος – Ρούμελι 1811





…

Τὸν Γιωργοθῶμο λάβωσαν μὲς στὸ δεξὶ τὸ χέρι.

Ὁ Γιωργοθῶμος φώναξε ‘πὸ μέσα ἀπὸ τοὺς Τούρκους·

«Ποὖστε μπρὲ παλληκάρια μου λίγα κι’ ἀντρειωμένα;

Πετᾶτε τὰ τουφέκια σας, σύρετε τὰ σπαθιά σας·

Γιουροῦσι μέσα κάμετε, πάρτε μου τὸ κεφάλι,

Νὰ μὴν τὸ πάρη ἡ Τουρκιά, Ἰουσούφαγας ὁ σκύλος.»

Ὁ Γιωργοθῶμος - Ἤπειρος 1811





…

Φωνὴ τοὺς ἦρτ’ ἀπ’ τοὺς οὐρανοὺς κι’ ἀπ Ἀρχαγγέλου στόμα·

«Ἐσεῖς τρῶτε καὶ πίνετε κ’ οἱ Τοῦρκοι σᾶς κουρσεύουν·

…

Μετράει τοὺς Τούρκους καὶ μετράει καὶ μετριμοὺς δὲν εἶχαν,

Καὶ πάλε τοὺς μεταμετράει κ’ ἦταν ἐννιὰ χιλιάδες.

Νὰ πάγη πίσω ντρέπεται, νὰ πάγ’ ὀμπρὸς φοβᾶται,

Κάνει σταυρὸ σὰ Χριστιανὸς καὶ μέσα ἄτους μπαίνει.

«Βοήθα μ’ εὐχὴ τῆς μάνας μου, τοῦ δόλιου τοῦ κυριοῦ μου,

Κ’ εὐχὴ τοῦ πρώτου μ’ ἀδερφοῦ τοὺς Τούρκους νὰ κερδέσω»

…

Οἱ Βλασόπουλοι – Θεσσαλία 1811





…

«Τί συλλογιέσαι Γιώτη μου; τί βάνεις μὲ τὸ νοῦ σου;

Καιρὸ δὲν εἶν’, ἁρματωλὸς ἢ κλέφτης φέτος νἄβγης;

Τί τὰ ντερβένια τούρκεψαν, τὰ πῆραν Ἀρβανίταις.»

«Κι’ ἂν τὰ ντερβένια τούρκεψαν, τὰ πῆραν Ἀρβανίταις,

Παρακαλέστε τὸν Θεὸ καὶ ὅλους τοὺς ἁγίους,

Νὰ γιατρευθῇ τὸ χέρι μου, νὰ πιάσω τὸ σπαθί μου

…

Νὰ πιάσ’ ἀγάδαις ζωντανοὺς καὶ Τούρκους κι’ Ἀρβανίταις,

Νὰ φέρουν τ’ ἄσπρα στὴν ποδιὰ καὶ τὰ φλωριὰ στὸν κόρφο.»

Ὁ Γιώτης – Θεσσαλία 1800-1810





…

Στ’ Ἀλῆ πασᾶ τὸν πήγαινε, στ’ Ἀλῆ πασᾶ τὸν πᾶνε.

…

«Γειά σου, χαρά σ’ Ἀλῆ πασᾶ» - «Καλῶς τονε τὸν Κόλια.»

Καὶ τοῦ τσαούση μίλησε καὶ τοῦ τσαούση λέγει·

«Ψῆστε τοῦ Κόλια ‘να καφὲ κι’ ἀνάψτε του τὴ βέργα

Καὶ φέρτε του τὸν ταμπουρὰ νὰ πῇ ἕνα τραγοῦδι,

Πόσους Τούρκους ἐσκότωσε, πόσους μπουλουκμπασίδες.»

Κι’ ὁ Κόλιας ἀποκρίθηκε, τ’ Ἀλῆ πασᾶ τοῦ λέγει·

«Χιλιοὺς Τούρκους ἐσκότωσα κι’ ὄχτω μπουλουκμπασίδες.»

«Ἀκόμα σὺ ἐγλύτωσες ἀπ’ τὰ δικά μου χέρια;»

Καὶ τὸ σπαθὶ τοῦ ἅρπαξε, τοῦ κόβγει τὸ κεφάλι.

Ὁ Κόλιας – Βυτίνη





…

Τεἶν’ τὸ κακὸ ποὺ πάθαμε ἐμεῖς οἱ μαῦροι κλέφτες;

Μᾶς χάλασ’ ὁ Βελῆ πασᾶς, μᾶς πῆρε σὲ γαζέπι,

Μᾶς πῆρε ταῖς γυναῖκές μας, μᾶς πῆρε τὰ παιδιά μας.

Στὸν Τούρναβο τοὺς πάγησε, πεσκέσι τοῦ βεζύρη.

…

Οἱ Λαζαῖοι – Θεσσαλία 1812







«Τ’ ἔχεις καϋμένε Κόρακα, ποὺ σκούζεις καὶ φωνάζεις;

Μήνα διψᾷς γιὰ αἵματα, μήνα πεινᾷς γιὰ λέσια;

Γιὰ παρακάλει τὸ θεὸ ν’ ἀνοίξη τὸ σεφέρι,

Νὰ φᾷς κεφάλια Τούρκικα, κεφάλια τῶν πασάδων

….

Ὁ Κόρακας – Θεσσαλία 1830





…

«Μὴ μὲ μαλώνεις Κίσσαβε μπρὲ Τουρκοπατημένε,

Ποὺ σὲ πατοῦν ᾑ Τούρκισσαις τσιγγάναις τῶν κονιάρων.

….

Ἑξῆντ’ ἀγάδες σκότωσα κ’ ἔκαψα τὰ χωριά τους·

Κι’ ὅσους στὸν τόπον ἄφησα καὶ Τούρκους κι’ Ἀρβανίταις,

Εἶναι πολλοὶ πουλάκι μου καὶ μετριμοὺς δὲν ἔχουν.

Τώρα ἐρθ’ ἀράδα μου κ’ ἐμὲ στὸν πόλεμο νὰ πέσω.»

Ὁ Ὄλυμπος





…

Κ’ ἕνα μνῆμ’ ἦταν ξέχωρα, ξεχωριστὰ ‘πὸ τἄλλα,

Δὲν τοὖδα καὶ τὸ πάτησα ἀπάνου στὸ κεφάλι,

Κι’ ἀκου’ τὸ μνῆμα καὶ βογγᾷ καὶ βαρυαναστενάζει·

«Ἂν ἦσαι Τοῦρκος, πάτει με· Ἐβριός, κορνιάχτισέ με·

Κι’ ἂν ἦσαι ‘πὸ τὸ αἷμα μου, δυὸ λόγια νὰ σοῦ κρίνω.»

«Τ’ ἔχεις μνημοῦρι καὶ βογγᾷς καὶ βαρυαναστενάζεις;

Μήνα τὸ χῶμα σὲ βαρεῖ κ’ ἡ πέτρα σ’ ἡ μεγάλη;»

«Μηδὲ τὸ χῶμα μὲ βαρεῖ μηδ’ ἡ μεγάλη πέτρα.

Δὲν εὗρες τόπο νὰ διαβῇς καὶ δρόμο νὰ περάσης;

Μὸν ἦλθες καὶ μὲ πάτησες ἀπάνου στὸ κεφάλι.

Τάχα δὲν ἤμουν κ’ ἐγὼ νιός, δὲν ἤμουν παλληκάρι;

Τάχα δὲν ἐπερπάτησα νύχτα χωρὶς φεγγάρι;

Τὰχα δὲν ἐπολέμησα σὰν ἄξιο παλληκάρι;

Μὲ δέκα πιθαμαῖς σπαθί, μὲ μιὰν ὀργυιὰν τουφέκι;

Σαράντα Τούρκους ἔσφαξα σὲ τρία μερονύχτια

Κι’ ἄλλους σαράντα λάβωσα στὸν πόλεμον ἐπάνω,

Μὰ τὸ σπαθὶ τσακίστηκεν, ἐγίνη δυὸ κομμάτια·

…

Στὸ χῶμα καὶ μὲ ξάπλωσεν, ἐδῶ ποὺ μὲ κοιτάζεις.

Κλάψε με φίλε, κλάψε με, γιατεἶσαι βαφτισμένος.»

Ὁ Νεκρὸς







«Μάνα σοῦ λέω δὲν ἠμπορῶ τοὺς Τούρκους νὰ δουλεύω,

Δὲν ἠμπορῶ, δὲ δύναμαι, ἐμάλλιασ’ ἡ καρδιά μου

….

Κ’ εὐχήσουμε μανοῦλά μου, Τούρκους πολλοὺς νὰ σφάξω

...
Ὁ ἀποχαιρετισμὸς τοῦ Κλέφτου





…

Ὁ Γιάννης ξαπλωμένος τ’ Ἀνδριανόπουλο,

Κομμένος καὶ σφαμμένος κι’ ἀνεγνώριστος.

Τοῦρκοι τὸν τραγουνδᾶνε καὶ Ρωμιοὶ τὸν κλαῖν

…

Ὁ Γιάνης - Ἀνδριανόπολις





…

Τὸν Γιῶργο τὸν ἐβάρεσαν ψηλὰ στὸ Μακρυκάμπο

…

«…Τὸ αἷμα μου νὰ πάρετε ‘πὸ τοὺς ντερβεναγάδες

Κ’ ἐδῶ νὰ μὴ μ’ ἀφήσετε στὸν Τούρκικο τὸν τόπο,

Πὤρχοντ’ οἱ Τοῦρκοι καὶ πατοῦν ἐπάνω στὸ κεφάλι

….

Ὁ Γεῶργος





…

«Δὲ σοῦ τὦπα μπρὲ Γιάνο, πόλεμο μὴ θές;»

«Σώπα μωρὴ γυναῖκα, μὴ μὲ κατέχης·

Δὲν ἦταν μήτε πέντε μήτε δεκοχτώ·

Μὸν ἑφτ’ ἦταν χιλιάδες, ὅλη ἡ Τουρκιά·

Κι’ ἀπὸ ἑφτὰ χιλιάδες ἕνας γλύτωσε·

…

Καὶ κεῖνος λαβωμένος καὶ μὲ λάβωσε»

Τραγοῦδι τοῦ Γιάνου





…

Ἔχουν οἱ κλέφταις μάζωμα, τὰ τρία καπιτανάτα,

…

Ἔχουν καὶ κόρην ὤμορφη ποὺ τοὺς κερνάει καὶ πίνουν

…

Τέσσαρους χρόνους περπατεῖ μ’ ἁρματωλοὺς καὶ κλέφταις,

Κανεὶς δὲν τὴν ἐγνώριζαν ἀπὸ τὴν συντροφιά της·

Κ’ἐκεῖ ποὺ ρίχνουνταν στὶς τρεῖς κ’ ἔρριχναν τὸ λιθάρι,

Ἀπὸ τὴν ζώρη τὴν πολλὴ κι’ ἀπ’ τὴν πολλὴν ἀντρειά της

Ξεθλυκωθῆκαν τὰ κομπιά, ταὴ βρῆγκαν τὰ τσαπράζια,

Καὶ τῆς φανῆκαν τὰ βυζιὰ σὰν κίτρα, σὰν λεϊμόνια.

Οἱ καπετάνοι τὴν κυττοῦν κι’ ὅλα τὰ παλληκάρια,

Ὅνας τηράει τὸν ἄλλονε, τὸ τί νὰ πὸῦν, δὲν ξέρουν.

Ἀρχίνησαν καὶ τὴ ρωτοῦν, κι’ ὅλοι τήνε ξετάζουν·

«Κόρη μ’ τί μάνα σ’ ἔκαμε, τί μάνα σ’ ἔχει κάμει;»

«Παιδιά μου μὴ θυμιάνεστε, μὴ παραξενευτῆτε,

Κ’ ἐμὲ μάνα μ’ ἐγέννησε, μάνα σὰν τὴν δική σας·

Ἔκαμα Τούρκαις ὀρφαναῖς, ἔκαμα Τούρκαις χῆραις,

Τώρα ποὺ βγῆκ’ ὁ κόρφος μου, καλόγρια πάω νὰ γένω»

Ἡ κλεφτοπούλα





…

Τσοῦλκα δὲ βγάνεις τὸ σπαθί, δὲ ρίχνεσαι γιουροῦσι;

Καὶ τὸ σπαθὶ του τράβηξε κ’ ἐρρίχτηκε γιουροῦσι.

Πέρνει τοὺς Τούρκους στὸ κοντὸ στὰν πρόβατα, σὰ γίδια,

Βάνει φωτιὰ καὶ στὰ χωριὰ καὶ τὴν Τουρκιὰ σκορπίζει,

Κλαίγουνε μάναις γιὰ παιδιὰ καὶ τὰ παιδιὰ γιὰ μάναις

Ὁ Τσοῦλκας





…

Τὸν Δεληγιώργη κλείσανε Τοῦρκοι ἐννιὰ χιλιάδαις.

«Ἔβγα Γιώργη, προσκύνησε, τσουράκη νὰ σὲ κάμω.»

«Δὲν εἶμαι νύφη Πατρινιά, νἀβγῶ νὰ προσκυνήσω·

Χίλιαις φοραῖς τὸ αἷμα μου τὴ γῆ νὰ κοκκινήση,

Παρὰ νὰ δώσω τ’ ἅρματα, τὸ ἔρμο μου νταλιάνι.»

Ὁ Δελιγιώργης





…

«Ἀρβανιτιὰ μαζώχτηκε, πάγει στὸ Κακοσοῦλι.

Τρία μπαϊράκια κίνησαν τὰ τρί’ ἀράδ’ ἀράδα·

Τὄνα ‘ταν τοῦ Μουχτὰρ πασᾶ, τ’ ἄλλο τοῦ Μιτσιμπόνου,

Τὸ τρίτο τὸ καλήτερο ἦταν τοῦ σελιχτάρη.»

Μιὰ παπαδιὰ τ’ ἀγνάντεψεν ἀπὸ ψηλὴ ραχοῦλα·

«Ποὖστε παιδιὰ τοῦ Μπότσαρη, παιδιὰ τοῦ Κουτσονίκα;

Ἀρβανιτιὰ μᾶς πλάκωσε, θέλει νὰ μᾶς σκλαβώση,

Στὸ Τεπελένι νὰ μᾶς πάη, ν’ ἀλλάξωμε τὴν πίστι.»

Ὁ Κουτσονίκας χούϊαξεν ἀπὸ τὸν Ἀβαρίκο·

«Μὴν τὸ φοβᾶσαι παπαδιά· στὸ νοῦ σου μὴν τὸ βάνης.

Τώρα νὰ δγῇς τὸν πόλεμο, τὰ κλέφτικα τουφέκια,

Πῶς πολεμοῦν ἡ κλεφτουριὰ κι’ αὐτο’ οἱ Κακοσουλιῶτες.»

Τὸν λόγο δὲν ἀπόσωσε, τὴν συντυχιὰ δὲν εἶπε,

Νὰ δγῇς τοὺς Τούρκους κ’ἔφευγαν πεζοῦρα καὶ καβάλα.

Ἄλλ’ ἔφευγαν κι’ ἄλλ’ἔλεγαν· «πασᾶ μ’ ἀνάθεμά σε.

Μέγα κακὸ μᾶς ἤφερες τοῦτο τὸ καλοκαῖρι·

Ἐχάλασες τόση Τουρκιὰ σπαΐδες κι’ Ἀρβανίταις.»

Κι’ ὁ Μπότσαρης ἐφώναξε μὲ τὸ σπαθὶ στὸ χέρι·

«Ἔλα πασᾶ, τί κάκιωσες καὶ φεύγεις μὲ μενζίλι;

Γύρισ’ ἐδῶ στὸν τόπο μας στὴν ἔρημη τὴν Κιάφα,

Ἐδῶ νὰ στήσης τὸ θρονί, νὰ γένης καὶ σουλντάνος.»

Ὁ Κουτσονίκας, 1792





…

Ὁ Δῆμο Δράκος φώναξε ‘πὸ πάν’ ἀπὸ τὸ Σοῦλι·

Ποῦ πᾶς Μουχτάρη Σκοταρᾶ καὶ σκύλε σελιχτάρη;

Δὲν εἶν’ ἐδὼ τὸ Χόρμοβο, δὲν εἶν’ ἡ Λαμποβίτσα,

Νὰ πάρτε σκλάβους τὰ παιδιά, γυναῖκες δίχως ἄντρες.

Ἐδῶ ‘ν’ τὸ Σοῦλι τὸ κακό, ἐδῶ ‘ν’ τὸ Κακοσοῦλι,

Ποὺ πολεμοῦν μικρὰ παιδιά, γυναῖκες δίχως ἄντρες

….

Ἡ κύρα Μόσχω φώναξε ‘πὸ πάνω ‘πὸ τὴν Κιάφα·

«…Μαζύ μου ὅλοι τρέξετε καὶ ἄντρες καὶ γυναῖκες,

Τοὺς Τούρκους κατακόψετε, σπόρο νὰ μὴν ἀφῆστε,

Νὰ μείνουν χήραις κι’ ὀρφανά, γυναῖκες καὶ παιδιά τους,

Νὰ λὲν στὸ Σοῦλ’ τοὺς σκότωσαν Σουλιώτισσες γυναῖκες.»

Ἡ Μόσχω τότε ὥρμησε μὲ τὸ σπαθὶ στὸ χέρι.

Τώρα νὰ δγῆτε πόεμο, γυναικικὰ τουφέκια.

Σὰν τοὺς λαγοὺς ἐφεύγανε καὶ πίσω δὲν κυττάζουν,

Πέταξαν τὰ τουφέκια τους, μόνο γιὰ νὰ γλυτώσουν.

Ἡ Μόσχω, 1792





…

Ἂς ἔρτουν οἱ Παλιότουρκοι, τίποτε δὲ μᾶς κάνουν

…

Ἀκόμα τοὺς φυλάγομε τοὺς σκύλους τσ’ Ἀρβανίτε;ς

…

Εἶναι τοῦ Λάμπρου τὸ σπαθί, τὸ τουρκοματωμένο,

Πὤκαμε τὴν Ἀρβανιτιὰ κι’ ὅλη φορεῖ τὰ μαῦρα,

Κλαίγουν μανάδες τὰ παιδιά, γυναῖκες γιὰ τοὺς ἄντρες.

Ὁ Λάμπρος Τζαβέλας, 1792





…

Ἐδῶ δὲν εἶν’τὸ Χόρμοβο, δὲν εἶν’ τὸ Τεπελένι·

Μὰ εἶν’ τὸ Σοῦλι τὸ κακό, τὸ Σοῦλι ξακουσμένο,

Ποὺ πολεμοῦν μικρὰ παιδιά, γυναῖκες γκαστρωμέναις,

…

Ἡ Τζαβέλαινα, 1792





…

Ἡ Δέσπω κάνει πόλεμο μὲ νύφαις καὶ μ’ ἀγγόνια.

Άρβανιτιὰ τὴν πλάκωσε στοῦ Δημουλᾶ τὸν πύργο.

«Γιώργαινα ρῆξε τ’ ἅρματα· δὲν εἶν ἐδῶ τὸ Σοῦλι·

Ἐδῶ ‘σαι σκλάβα τοῦ πασᾶ, σκάβα τῶν Ἀρβανίτων.»

«Τὸ Σοῦλι κι’ ἂν προσκύνησε, κι’ ἂν τούρκεψεν ἡ Κιάφα,

Ἡ Δέσπ’ ἀφέντες Λιάπιδαις δὲν ἔκαμε, δὲν κάνει»

Δαυλὶ στὸ χέρι ἅρπαξε, κόραις καὶ νύφαις κράζει·

«Σκλάβες Τουρκῶν μὴ ζήσωμε· παιδιά μ’ ἀγκαλιαστῆτε.»

…

Ἡ Δέσπω, 1804





…

Πάργα Τουρκιὰ σ’ ἐπλάκωσε, Τουρκιὰ σὲ τριγυρίζει·

Δὲν ἔρχεται γιὰ πόλεμο, μὲ προδοσιὰ σὲ πέρνει·

…

Ἔφευγαν Τοῦρκοι σὰ λαγοὶ τὸ Παργηνὸ τουφέκι

Κ’ οἱ Λιάπιδες δὲν ἤθελαν νἄρτουν νὰ πολεμήσουν

….

Πάρτε μανάδες τὰ παιδιά, παπάδες τοὺς ἁγίους,

Ἆστε λεβέντες τ’ ἅρματα, ἀφῆστε τὸ τουφέκι,

Σκάψτε πλατειά, σκάψτε βαθυὰ ὅλα σας τὰ κιβούρια,

Καὶ τ’ ἀντρειωμένα κώκαλα ξεθάψτε τοῦ γονιοῦ σας.

Τούρκους δὲν ἐπροσκύνησαν· Τοῦρκοι μὴν τὰ πατήσουν.»

Τὸ μυρολόγι τῆς Πάργας, 18