Ἄγγελος Σικελιανός: Πνευματικὸ Ἐμβατήριο

Σχόλιο:Προσκλητήριο είναι το ποίημα του Άγγελου Σικελιανού σε χαλεπούς καιρούς για ανάταση, για σήκωμα , για να ξεφύγουμε από την παρακμή , για μια ελληνική αναγέννηση αλλά και αναγέννηση και έξοδο από την φθορά και το μηδέν του κόσμου όλου. Μπορεί να μην έλαβε το  βραβείο Νόμπελ αλλά του αξίζουν οι πρώτες θέσεις στην ελληνική και παγκόσμια ποίηση. Και βέβαια η μουσική του Μίκη Θεοδωράκη προβάλλει με επιτυχή τρόπο την ποιητική δημιουργία ενώ αποδεικνύεται  ότι από τα πρώτα του βήματα εμπνεύστηκε από τις καλύτερες στιγμές της ελληνικής ποίησης που διασώζουν εντός τους με ακέραιο τρόπο τους σταθμούς της ελληνικής διαχρονίας. Το ποίημα έχει μια έμπνευση και επιρροή Νιτσεϊκή αφού θεωρεί  ότι η ανθρώπινη ύπαρξη, η ανθρώπινη βούληση μπορεί να κάνει κάτι τόσο σημαντικό και τόσο αναγκαίο με πολλούς συμβολισμούς και αναγωγές : να σηκώσουμε τον ήλιο πάνω από την Ελλάδα και τον κόσμο. Πρόκειται για μια σύλληψη τόσο του ποιητή όσο και του συνθέτη βαθύτατα πατριωτική αλλά και πανανθρώπινη. 

Στίχοι: Ἄγγελος Σικελιανός. Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης.
Α´ ἐκτέλεση: Μαρία Φαραντούρη & Ἀντώνης Καλογιάννης (ντουέτο)

Σὰν ἔριξα καὶ τὸ στερνὸ δαυλὶ στὸ φωτογώνι,
(δαυλὶ τῆς ζωῆς μου τῆς κλεισμένης μέσ᾿ τὸ χρόνο)
στὸ φωτογώνι τῆς καινούργιας λευτεριᾶς σου, Ἑλλάδα,
μοῦ ἀναλαμπάδιασε ἄξαφνα ἡ ψυχὴ σὰν νἆταν
ὅλο χαλκὸς τὸ διάστημα, ἢ ὡς νἆχα, τ᾿ ἅγιο κελὶ
Τοῦ Ἡράκλειτου τριγύρα μου, ὅπου, χρόνια,
γιὰ τὴν Αἰωνιότη ἔχαλκευσε τοὺς λογισμούς του
καὶ τοὺς κρεμνοῦσε ὡς ἄρματα στῆς Ἔφεσος τὸ Ναό...

Γιγάντιες σκέψεις, σὰ νέφη πύρινα ἢ νησιὰ πορφυρωμένα
σὲ μυθικὸν ἡλιοβασίλεμα, ἄναβαν στὸ νοῦ μου,
τὶ ὅλη μου καίονταν μονομιᾶς ἡ ζωὴ στὴν ἔγνοια
τῆς καινούργιας λευτεριᾶς Σου, Ἑλλάδα. γι᾿ αὐτὸ δὲν εἶπα:

Τοῦτο εἶναι τὸ φῶς τῆς νεκρικῆς πυρᾶς μου...

Δαυλὸς τῆς Ἱστορίας Σου, ἔκραξα εἶμαι, καὶ νά,
ἂς καεῖ σὰν δάδα τὸ ἔρμο μου κουφάρι, μὲ τὴν δάδα τούτην,
ὀρθὸς πορεύοντας, ὡς μὲ τὴν ὕστερη ὥρα,
ὅλες νὰ φέξουν τέλος οἱ γωνιὲς τῆς οἰκουμένης,
ν᾿ ἀνοίξω δρόμο στὴν ψυχή, στὸ πνεῦμα, στὸ κορμί Σου, Ἑλλάδα.

Εἶπα, καὶ ἐβάδισα
κρατώντας τ᾿ ἀναμμένο μου συκώτι στὸν Καύκασό Σου,
καὶ τὸ κάθε πάτημά μου ἦταν τὸ πρῶτο,
κι ἦταν, θάρρευα, τὸ τελευταῖο,
τὶ τὸ γυμνό μου πόδι ἔπατει μέσα στὰ αἵματά Σου,
τί τὸ γυμνό μου πόδι ἐσκονταυε στὰ πτώματά Σου,
γιατὶ τὸ σῶμα, ἡ ὄψη μου, ὅλο μου τὸ πνεῦμα καθρεφτιζόταν,
σὰ σὲ λίμνη, μέσα στὰ αἱματά Σου.

Ἐκεῖ, σὲ τέτοιον ἄλικο καθρέφτη. Ἑλλάδα, καθρέφτη ἀπύθμενο,
καθρέφτη τῆς ἀβύσσου, τῆς Λευτεριᾶς Σου καὶ τῆς δίψας Σου,
εἶδα τὸν ἑαυτό μου βαρὺ ἀπὸ κοκκινόχωμα πηλὸ πλασμένο,
καινούργιο Ἀδὰμ τῆς πιὸ καινούργιας Πλάσης
ὅπου νὰ πλάσουνε γιὰ Σένα μέλλει. Ἑλλάδα.

Κι εἶπα:
Τὸ ξέρω, ναὶ ποὺ κι οἱ Θεοί Σου,
οἱ Ὀλύμπιοι χθόνιο τώρα γίνανε θεμέλιο,
γιατὶ τοὺς θάψαμε βαθειὰ βαθειά, νὰ μὴν τοὺς βροῦν οἱ ξένοι.
Καὶ τὸ θεμέλιο διπλὸ στέριωσε κι᾿ ἐτριπλοστεριωσε
ὅλο μ᾿ ὅσα οἱ ὀχτροί μας κόκαλα σωριάσανε ἀποπάνω...
κι᾿ ἀκόμα ξέρω πὼς γιὰ τὶς σπονδὲς καὶ τὸ τάμα
τοῦ νέου Ναοῦ π᾿ ὀνειρευτήκαμε γιὰ Σένα, Ἑλλάδα,
μέρες καὶ νύχτες τόσα ἀδέλφια σφάχτηκαν ἀνάμεσά τους,
ὅσα δὲ σφάχτηκαν ἀρνιὰ ποτὲ γιὰ Πάσχα...

Μοίρα, κι ἡ Μοίρα Σου ὡς τὰ τρίσβαθα
δική μου κι᾿ ἀπ᾿ τὴν Ἀγάπη, ἀπ᾿ τὴ μεγάλη δημιουργὸ Ἀγάπη
νὰ ποὺ ἡ ψυχή μου ἐσκλήρυνεν,
ἐσκλήρυνε καὶ μπαίνει ἀκέρια πιὰ μέσα στὴ λάσπη
καὶ μέσ᾿ τὸ αἷμα Σου, νὰ πλάσῃ τὴ νέα καρδιὰ
ποὺ χρειάζεται στὸ νιό Σου ἀγώνα, Ἑλλάδα.
Τὴ νέα καρδιὰ ποὺ κιόλας ἔκλεισα στὰ στήθη
καὶ κράζω σήμερα μ᾿ αὐτὴ πρὸς τοὺς συντρόφους ὅλους.

Ὀμπρὸς βοηθᾶτε νὰ σηκώσουμε τὸν ἥλιο πάνω ἀπ᾿ τὴν Ἑλλάδα,
ὀμπρός, βοηθᾶτε νὰ σηκώσουμε τὸν ἥλιο πάνω ἀπὸ τὸν κόσμο.
Τί, Ἰδέτε· ἐκόλλησεν ἡ ρόδα του βαθειὰ στὴ λάσπη,
κι ἄ, ἰδέτε χώθηκε τ᾿ ἀξόνι του βαθειὰ μέσ᾿ τὸ αἷμα.
Ὀμπρός, παιδιά, καὶ δὲ βολεῖ μονάχος ν᾿ ἀνέβῃ ὁ ἥλιος,
σπρῶχτε μὲ γόνα καὶ μὲ στῆθος νὰ τὸν βγάλουμε ἀπ᾿ τὴ λάσπη,
σπρῶχτε μὲ στῆθος καὶ μὲ γόνα νὰ τὸν βγάλουμε ἀπ᾿ τὸ γαῖμα.
Δέστε, ἀκουμπᾶμε ἀπάνω τοῦ ὁμοαίματοι ἀδελφοί του.
Ὀμπρός, ἀδέλφια, καὶ μᾶς ἔζωσε μὲ τὴ φωτιά του,
ὀμπρός, ὀμπρὸς κι ἡ φλόγα του μᾶς τύλιξε ἀδελφοί μου.

Ὀμπρὸς οἱ δημιουργοί.. Τὴν ἀχθοφόρα ὁρμή Σας,
στυλῶστε μὲ κεφάλια καὶ μὲ πόδια, μὴ βουλιάξει ὁ ἥλιος.
Βοηθᾶτε με κι ἐμένανε ἀδελφοί, νὰ μὴ βουλιάξω ἀντάμα..
Τί πιὰ εἶν᾿ ἀπάνω μου καὶ μέσα μου καὶ γύρα.
Τί πιὰ γυρίζω σ᾿ ἕναν ἅγιον Ἴλιγγο μαζί του...
Χίλια καπούλια ταῦροι τοῦ κρατᾶν τὴ βάση, δικέφαλος ἀητός·
κι ἀπάνω μου τινάζει τὶς φτεροῦγες του καὶ βογγάει ὁ σάλαγός του,
στὴν κεφαλή μου πλάι καὶ μέσα στὴν ψυχή μου.
καὶ τὸ μακριὰ καὶ τὸ σιμὰ γιὰ μένα πιὰ εἶν᾿ ἕνα...
Πρωτάκουστες βαρεῖες μὲ ζώνουν Ἁρμονίες,
ὀμπρός, σύντροφοι, βοηθᾶτε νὰ σηκωθεῖ νὰ γίνει ὁ ἥλιος πνεῦμα.

Σιμώνει ὁ νέος ὁ Λόγος π᾿ ὅλα θὰ τὰ βάψῃ,
στὴ νέα του φλόγα. νοῦ καὶ σῶμα. ἀτόφιο ἀτσάλι...
Ἡ γῆ μας ἀρκετὰ λιπάστηκε ἀπὸ σάρκα ἀνθρώπου...
παχιὰ καὶ καρπερά, νὰ μὴν ἀφήσουνε τὰ σώματά μας
νὰ ξεραθοῦν ἀπ᾿ τὸ βαθὺ τοῦτο λουτρὸ τοῦ αἵμα του πιὸ πλούσιο,
πιὸ βαθὺ κι ἀπ᾿ ὅποιο πρωτοβρόχι.
Αὔριο νὰ βγεῖ ὁ καθένας μας μὲ δώδεκα ζευγάρια βόδια
τὴ γῆ αὐτὴ νὰ ὀργώσει τὴν αἱματοποτισμενη...
Ν᾿ ἀνθίσῃ ἡ δάφνη ἀπάνω της καὶ δέντρο ζωῆς νὰ γένῃ,
καὶ ἡ Ἄμπελός μας νὰ ἁπλωθεῖ ὡς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης...

Ἔτσι, σὰν ἔριξα καὶ τὸ στερνὸ δαυλὶ στὸ φωτογώνι
(δαυλὶ τῆς ζωῆς μου τῆς κλεισμένης μέσ᾿ τὸ χρόνο)
στὸ φωτογώνι τῆς καινούργιας Λευτεριᾶς Σου, Ἑλλάδα
ἀναψυχώθηκε ἄξαφνα τρανὴ ἡ κραυγή μου, ὡς νἆταν
ὅλο χαλκὸς τὸ διάστημα ἢ ὡς νἆχα τ᾿ ἅγιο κελὶ
τοῦ Ἠράκλειτου τριγύρα μου, ὅπου, χρόνια,
γιὰ τὴν Αἰωνιότη ἐχάλκευε τοὺς στοχασμούς του
καὶ τοὺς κρεμνοῦσε ὡς ἄρματα στῆς Ἔφεσος τὸ ναὸ
ὡς Σᾶς ἔκραζα σύντροφοι.

Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος: "Η πλατεία Εξαρχείων ως φυσική προέκταση της πλατείας Κολωνακίου"

Ο Γ.Λυκιαρδόπουλος εκδότης του περιοδικού "Σημειώσεις" και των εκδόσεων Έρασμος, δοκιμιογράφος ευφυής και μαχητικός, ποιητής, γνωστός για τον σημαντικό διάλογο με Π.Κονδύλη έγραψε το δοκίμιο "Η "Ρωμιοσύνη" στον παράδεισο- Σημειώσεις για μια κριτική του νεοελληνικού αντιδιανοουμενισμού" (Έρασμος, 2004) το οποίο δημιούργησε παρά την συντομία του , σχολή σκέψης. Επικρίνει τον λαϊκισμό (που το διάστημα που γράφτηκε αντιπροσωπευόταν κυρίως από το ΠΑΣΟΚ), τον εθνικισμό, έμμεσα την γενιά του '30 και διανοούμενους όπως τον Ράμφο που τότε περνούσε την ελληνοκεντρική του περίοδο. Η αντίδραση αυτή επιχειρεί να απαντήσει στην θετική και στερεή επιρροή που είχαν τότε και εξακολουθούν να έχουν το ποιητικό και δοκιμιακό έργο του Γ.Σεφέρη, του Ο.Ελύτη αλλά και του Ζήσιμου Λορετζάτου. Προφανώς το έργο του Ράμφου παρότι μεγάλο σε έκταση είχε πολύ μικρότερη επίδραση. Αυτά συμβαίνουν σε μια εποχή που ελληνική κοινωνία καθώς ενσωματώνεται στην τότε ΕΟΚ αρχίζει να έχει ερωτήματα ταυτότητας. Αλλά και η πολιτική επιτυχία του λαίκισμού ήταν ένα γεγονός πρωτοφανέρωτο που ξένισε την ελληνική αριστερά αφού απέσπασε από αυτή ένα μέρος του ακροατηρίου της. Στον πρόλογο του 2004 αναθεωρεί πολλές σκέψεις υπό το φως των νέων δεδομένων αφού τους εθνικισμούς δεν τους διαδέχθηκε η αδελφότητα των λαών. Πλέον μετά "την κατασπάραξη , τον εξευτελισμό, την ταπείνωση των πατρίδων του κόσμου από το καρκινικό εκείνο μόρφωμα "εταιρειών" που καταχριστικά καλείται ΗΠΑ, σήμερα που τα σύνορα των κρατών κατεδαφίζονται όχι από τους "αδελφωμένους λαούς" αλλά από πολυεθνικές συμμορίες" (σελ.11) στόχος της κριτικής του είναι να δείξει πως το εθνικολαικιστικό φολκλόρ γίνεται μέρος της αυτοκρατορίας του κιτς.
Βεβαίως δεν προσέχθηκε αρκετά ο επίλογος του 1988 που κατά την γνώμη μου είναι εξαιρετικά εύστοχος και επίκαιρος : " Η γενιά του φαστφουντάδικου και του κομπιούτερ αντικατέστησε πλέον επάξια τη "γενιά του Πολυτεχνείου" και η πλατεία Εξαρχείων γίνεται μια φυσική προέκταση της πλατείας Κολωνακίου. Από καιρό τώρα οι διαδηλώσεις πραγματοποιούνται με την άδεια της αστυνομίας - σε λίγο θα είναι ίσως και υποχρεωτικές όπως οι παρελάσεις των μαθητικών μας χρόνων"(σελ.53).

Ο εφημέριος του Αμπρικούρ, G.Bernanos: Ημερολόγιο ενός επαρχιακού εφημέριου, εκδόσεις Πόλις,Αθήνα 2017.

ΡΗΞΗ φ.148

Πρόκειται για ένα πράγματι από τα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Αναφέρεται σε έναν μάλλον αδέξιο εφημέριο, που πηγαίνει να διακονήσει σε μια επαρχιακή πόλη που αργοσβήνει μέσα στην πλήξη. Ο χριστιανισμός βρίσκεται σε παρακμή και αυτό οφείλεται όχι μόνο και όχι κυρίως στους αρνητές του αλλά στα μέλη της εκκλησίας. Όπως γράφει ο Σ.Ζουμπουλάκης στο επίμετρο "φτάνει εκεί χωρίς εκκλησιαστική και ανθρώπινη γενικότερα πείρα, χωρίς θεολογική συγκρότηση, χωρίς διοικητική ικανότητα, χωρίς ταλέντο. Δεν ξέρει να χειρίζεται ζητήματα. Είναι ένας αδύναμος άνθρωπος, επονείδιστα αδύναμος"(σελ.486). Αποκτά δύναμη να αντέξει τις δυσκολίες και τις αντιξοότητες από το "γεγονός ότι έχει παραδώσει τη ζωή του στον Χριστό και άρα δεν νοιώθει καμία ανάγκη να υπερσπιστεί τον εαυτό του(σελ.489). Τελικά θα τα καταφέρει καλά. Στις τελευταίες στιγμές του θα τον περιθάλψει η σύντροφος ενός παραλίγο ιερέα που θα δείξει αισθήματα αληθινής αγάπης. Όπως γράφει ο Σ.Ζουμπουλάκης " ό,τι δεν γνώρισε ο εφημέριος στους νόμιμους γάμους και στους εκκλησιαζόμενους της ενορίας του, θα το γνωρίσει τώρα στο παράνομο ζευγάρι ενός παπά που πέταξε τα ράσα και ζει με παλλακίδα. Τις τελευταίες μέρες της ζωής του, θα του δοθεί να γνωρίσει το μυστήριο της αγάπης (σελ.492).Ο εφημέριος αγαπάει τους άλλους και τον εαυτό του χωρίς φιλαυτία πεθαίνει τελικά πολύ νέος από μια μορφή επιθετικού καρκίνου. Ο Σ.Ζουμπουλάκης επισημαίνει : η συγκλονιστικότερη πτυχή της χριστιανικής διδασκαλίας , που είναι η προτεραιότητα του άλλου έναντι του εαυτού μας, η αγάπη για τον συνάνθρωπο που φτάνει μέχρι την αγάπη για τον εχθρό, δεν μπορεί πράγματι να έχει τίποτε κοινό με τον εγωϊσμό(σελ.494).
Ο Ζ.Μπερνανός είναι απόδειξη ότι η ελευθερία του λόγου που επικράτησε στην Γαλλία ευνόησε τους πλέον απίθανους συνδυασμούς. Σπούδασε νομικά και φιλολογία. Πιστός καθολικός στρατεύθηκε στην Action Francaise. Μοναρχική, καθολική, αντιδημοκρατική, αντικαπιταλιστική είχε ως ηγέτη της τον Σ.Μωρράς που ήταν όμως αγνωστιικιστής. Οι ακρότητες στις οποίες κατέφυγε οδήγησε στην καταδίκη της από το Βατικανό. Ο Μπερνανός από τα πιο μαχητικά μέλη της κλείστηκε για ένα διάστημα στην φυλακή όπου τραγούδαγε μαζί με άλλους συντρόφους του μοναρχικά τραγούδια αλλά και την διεθνή. Αυτός ο περίεργος συνδυασμός της παλαιάς ελίτ με τα πιο φτωχά στρώματα έδινε εκρηκτικά χαρακτηριστικά στην Α.F και τροφοδοτούσε έναν λόγο συχνά αντικαπιταλιστικό. Κοντά σε αυτούς δημιουργήθηκε ο Κύκλος Προυντόν, ως κέντρο σκέψης της A.F.,στον οποίο συμμετείχε ο Μπερνανός. Ένας μέρος αυτών κατόπιν συνεργάστηκε με τους ναζί και ένα άλλο πέρασε στην αντίσταση και πέθανε σε στρατόπεδα συγκέντρωσης (George Valois). Αυτό όμως που προσέλκυσε στους καθολικούς μοναρχικούς από την προσωπικότητα του Προυντόν εκτός του αντικοινοβουλευτισμού του (αν και ήταν βουλευτής), πιθανόν να ήταν τα κηρύγματα του κατά των Εβραίων και των Μαύρων. Ο Ζ.Μπερνανός εγκαταλείπει την A.F στην δεκαετία του '30. Σε βιβλίο του θα περιγράψει με τα μελανότερα χρώματα τα εγκλήματα του Φράνκο και την ανοχή τους από μέρος της καθολικής εκκλησίας. Στην διάρκεια του πολέμου θα ταχθεί με την γκωλική αντίσταση. Ο Ντε Γκώλ μάλιστα θα του προτείνει υπουργείο που δεν δέχθηκε για να διατηρήσει την ανεξαρτησία του. Στο θάνατο του θα τιμηθεί από όλη την γαλλική πνευματική κοινότητα. Μεταξύ άλλων θα εκφωνήσει επικήδειο λόγο ο Α.Μαλρώ και θα τιμηθεί από τους Ισπανούς δημοκράτες και κομμουνιστές "που θα σκεπάσουν το φέρετρο του με τη σημαία τους"(σελ.482).

Από το Σχέδιο Ανάν στη Συμφωνία των Πρεσπών

Πρόκειται για τις δύο απόπειρες του ξένου παράγοντα να κλείσουν δύο θέματα που αφορούν τον ελληνισμό , το Κυπριακό και το Μακεδονικό με βλαπτικό γι΄αυτόν τρόπο. Η πρώτη απέτυχε διότι στο τιμόνι της Κύπρου βρισκόταν ο Τάσος Παπαδόπουλος ενώ η κυβέρνηση Καραμανλή κράτησε ουδέτερη στάση.Η δεύτερη από ότι φαίνεται έχει πολλές πιθανότητες επιτυχίας επειδή στην ηγεσία της χώρας βρίσκονται οι Τσίπρας, Καμμένος, Κοτζιάς, Προκόπης Παυλόπουλος. Όμως και στα δύο στρατεύθηκαν με ενθουσιασμό οι διανοούμενοι και ο πολιτικός χώρος της εξημερωμένης κατά Κονδύλη αριστεράς. Στο πρώτο διόλου δεν προβληματίστηκαν ποίοι ήταν οι δημιουργοί του, ποία ήταν τα συμφέροντα τους, ούτε τις συνέπειες που θα είχε για τον ελληνισμό η διάλυση του κυπριακού κράτους , η επέκταση της τουρκικής κυριαρχίας και στο ελεύθερο τμήμα καθώς και η θεσμική εμπλοκή του ξένου παράγοντα στο κυπριακό κράτος μετά την τυπική λήξη της αποικιοκρατίας. Στο δεύτερο διόλου δεν προβληματίστηκαν αν η παρούσα κυβέρνηση δικαιούται να παραχωρήσει σε έναν τρίτο , την ιθαγένεια και την γλώσσα που ανήκουν στον διαχρονικό ελληνισμό, ούτε αν δικαιούται να αποδεχτεί τον αλυτρωτισμό ενός κράτους κατά ενός μέρους της ελληνικής επικράτειας. Βεβαίως και στις δύο περιπτώσεις οι διανοούμενοι της εξημερωμένης αριστεράς τραγούδαγαν την ίδια μονότονη αντιεθνικιστική μελωδία για να αποκρύψουν το θλιβερό γεγονός ότι εξυπηρετούν τα ιδιοτελή σχέδια τρίτων δυνάμεων. Χάρις το δημοψήφισμα ο κυπριακός ελληνισμός απέρριψε με πλειοψηφία 75% το σχέδιο Ανάν. Τίποτε φοβερό από όσα τρομερά τον απειλούσαν ότι θα του συμβούν δεν ακολούθησαν. Οι πύλες της κολάσεως δεν άνοιξαν και σήμερα η Κύπρος μπορεί να έχει ένα σημαντικό ρόλο και να είναι μαζί με πολύ σημαντικές δυνάμεις που στην περίπτωση αποδοχής του σχεδίου Ανάν(να σημειώσω ότι ακόμη και ο Σ.Μάνος εντόπισε τις αρνητικές του συνέπειες) δεν θα μπορούσαν να είναι. Στην περίπτωση της Συμφωνίας των Πρεσπών η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ αρνήθηκε την διενέργεια δημοψηφίσματος και ουσιαστικά εγκλώβισε σε αυτή και τις επόμενες κυβερνήσεις που φοβούμαι ότι θα είναι πολύ δύσκολο να την απορρίψουν αν στην FYROM γίνει αποδεκτή. Βεβαίως η ιστορία θα είναι αμείλικτη έναντι των δημιουργών της και θα έχουν την αιώνια καταδίκη της . Όμως η απουσία ηγετών με την ικανότητα, το σθένος και το ήθος του Τάσου Παπαδόπουλου είναι σήμερα εξαιρετικά έντονη.

Π.Κονδύλης: Ο Μάρξ και η αρχαία Ελλαδα

Για όποιον έχει στοιχειώδη έστω γνώση του έργου του Κ.Μάρξ θα έχει διαπιστώσει την βαθιά γνώση που έχει του αρχαιοελληνικού λόγου και τον ανυπόκριτο θαυμασμό που έχει ιδιαίτερα για τον Αριστοτέλη. Η σχέση αυτή δεν στερείται διακυμάνσεων αλλά τελικά ολοκληρώνεται στην θετική αξιολόγησή του.Το έργο του Π.Κονδύλη "Ο Μάρξ και η αρχαία Ελλάδα" (εκδόσεις Στιγμή,1984) το οποίο είχε διαβάσει αρχικά στην Σχολή Μωραϊτη 3.2.1984 αποτελεί ένα μικρό αριστούργημα που παρεμπιπτόντως αναιρεί και την περιβόητη επιστημολογική τομή στο έργο του Μάρξ που διατύπωσε ο Λ.Αλτουσέρ. Σημαντική εν όψει της επιχειρούμενης κατάργησης ή υποβάθμισης της διδασκαλίας των αρχαίων ελληνικών και των λατινικών είναι η σημασία που απέδιδε ο Μάρξ στην άμεση κοινωνία με τον αρχαιοελληνικό λόγο:
" Αυτή η έντονη αναστροφή με τα αρχαία κείμενα στα χρόνια εκείνα κάνει εύλογο το συμπέρασμα, ότι η κατά πάσα πιθανότητα σκληρή και τουλάχιστον εν μέρει στεγνή γραμματική εκπαίδευση του γυμνασίου διόλου δεν ψύχρανε τον πρώιμο ενθουσιασμό του νεαρού Marx για τον κλασσικό κόσμο . σ' ολόκληρη την ζωή του , άλλωστε , ο Marx δεν ανήκε ποτέ στους οκνηρούς εκείνους, οι οποίοι την ενασχόληση με το γράμμα την θεωρούν εξ ορισμού και εκ προοιμίου ως αντίθετη της ενασχόλησης με το πνεύμα- απεναντίας: η κατοχή του γράμματος παρέμεινε πάντοτε, γι' αυτόν τον απίστευτα πολυμαθή άνθρωπο, αυτονόητη προυπόθεση μιας ουσιαστικής κι όχι απλώς ρητορικής επαφής με το πνεύμα. Έτσι τον βλέπουμε ήδη από το πρώτο εξάμηνο της φοίτησης του στο Βερολίνο, το καλοκαίρι του 1837, και ενώ επισήμως σπουδάζει νομικά, να κατατρίβεται, κοντά σε πολλά άλλα πράγματα, με την μετάφραση κειμένων, όπως η Germania του Τάκιτου, τα Tristia του Οβιδίου και η Ρητορική του Αριστοτέλη. Μετά από κάμποσο καιρό, δηλαδή από τις αρχές του 1839, και επί δύο συναπτά χρόνια, θα επιδοθεί στην συλλογή του υλικού για την διατριβή του, η οποία ως γνωστό είχε ως θέμα της την Διαφορά της δημοκρίτειας και επικούρειας φυσικής φιλοσοφίας . από την ελληνική γραμματεία θα χρησιμοποιήσει κυρίως τον Αριστοτέλη, και τους σχολιαστές του, τον Διογένη τον Λαέρτιο, τον Αθήναιο, τον Ευσέβιο, τον Κλήμη Αλεξανδρέα, τον Πλούταρχο, τον Σέξτο Εμπειρικό και τον Στοβαίο"(σελ.12,13,14).

Επίκαιρες σκέψεις του Π.Κονδύλη για την "αριστερά"

"Σε κάθε εποχή η ιδεολογία του νικητή καθίσταται για τους νικημένους ερμηνεία της πραγματικότητας, δηλαδή η ήττα τους επισφραγίζεται με την αποδοχή της οπτικής του νικητή. Έτσι π.χ. όσοι ακόμα παραληρούσαν για τον "εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα του λαού του Βιετνάμ", άναβαν καντήλια στο εικόνισμα του Τσε Γκουεβάρα και δεν ήθελαν ν' ακούνε κουβέντα για "τυφλό αντικομμουνισμό", σήμερα, αντί να καταγγέλλουν τον ιμπεριαλισμό, κεραυνοβολούν "κάθε εθνικισμό" και ενστερνίζονται ως ερμηνεία της πραγματικότητας τα συνθήματα του νικητή: τον οικουμενισμό μέσω της ενιαίας παγκόσμιας αγοράς και των "ανθρωπίνων δικαιωμάτων". Δεν αναρωτιούνται ούτε ποιός θα ερμηνεύει δεσμευτικά κάθε φορά τι σημαίνουν αυτά τα "δικαιώματα" στον συγκεκριμένο τόπο και χρόνο, ούτε αν και κατά πόσο δικαιολογείται ο "εθνικισμός" όποτε ένας μικρός θέλει να αντισταθεί στις αδηφάγες διαθέσεις ενός μεγάλου. Με τον τρόπο αυτό, ενώ ηθικολογούν αδιάκοπα, στην πραγματικότητα συμπαρατάσσονται με το δίκαιο του ισχυρότερου.Αλλά αν ο ηττημένος , αποδεχόμενος όψιμα την ιδεολογία του νικητή, γίνεται συχνά ο γελοιωδέστερος και γλοιωδέστερος φορέας της, δεν είναι βέβαια ο πρωταρχικός εμπνευστής και θεμελιωτής της. Η "αριστερά", έχοντας μετατραπεί σε ουραγό ή σε σφογγοκωλάριο του αμερικανισμού, δεν αντλεί πλέον από ό,τι ζωντανότερο είχε η μαρξιστική παράδοση, δηλαδή την ανελέητη απομυθοποίηση των φιλελεύθερων ιδεολογημάτων, αλλά τρέφεται από μιαν κοινωνική θεωρία που εν μέρει αντικατοπτρίζει και εν μέρει συγκαλύπτει εξιδανικευτικά τις πραγματικές σχέσεις ισχύος μέσα στη δυτική μαζική δημοκρατία".
Π.Κονδύλης,Από τον 20ο στον 21ο αιώνα,Τομές στην πλανητική πολιτική περί το 2000, εκδόσεις Θεμέλιο, Αθήνα 1998 , σελ.8.

Η ανίατη νόσος της οικογενειοκρατίας

Η οικογενειοκρατία είναι μια βαριά, ίσως τελικά ανίατη νόσος της ελληνικής πολιτικής και κοινωνίας που όταν συνδυαστεί με την κομματοκρατία μπορεί να εξελιχθεί σε αιτία διαρκούς θανατερής παρακμής της. Ενώ δεν γνωρίσαμε φεουδαρχία συνιστά έναν προαστικό στοιχείο που επιζεί σε μια εποχή μετα-αστική. Ένας κλασσικός επιχειρηματίας δεν θα έπρεπε να απασχολείται για την καταγωγή των μισθωτών του αλλά κατά ποσό μπορούν να συμβάλλουν στην δημιουργία του κέρδους που επιδιώκει. Στην πολιτική η οικογενειοκρατία περιορίζει το εύρος των ατόμων που επιλέγονται ώστε τελικά το σύστημα μπουκώνει και δεν ανανεώνεται. Βεβαίως εμποδίζει την κοινωνική κινητικότητα αφού η ελίτ στεγανοποιείται. Συνακόλουθα η οικογενειοκρατία ευνοεί την αναξιοκρατία. Ο υιός, η κόρη, ο ανιψιός, η ανιψιά,ο εγγονός, η εγγονή, ο σύζυγος, η σύζυγος μπορεί να μην έχει αγωνιστεί για τίποτε, να στερείται γνώσεων και εμπειριών, ίσως να είναι και φελλός ή βλάξ αλλά γνωρίζει ότι για αυτόν έχει φτιαχτεί η θέση του αρχηγού κόμματος, του πρωθυπουργού, του υπουργού, του βουλευτή, του καθηγητή Πανεπιστημίου. Δεν είναι τυχαίο ότι στην χώρα μας και όχι αλλού γράφτηκε με μεγάλη ερμηνευτική επιτυχία το μικρό αριστούργημα του Ευάγγελου Λεμπέση "Η τεράστια κοινωνική σημασία των βλακών εν τω συγχρόνω βίω" ακριβώς για να αποτυπώσει τέτοιου είδους φαινόμενα. Όμως η οικογενειοκρατία έχει άλλο ένα επακόλουθο. Οι γόνοι αισθάνονται δικαίως ανασφαλείς και για αυτό συνήθως φροντίζουν να περιβάλλονται από ασήμαντα πρόσωπα. Σε άλλες χώρες ολοκληρωτικές , η οικογενειοκρατία, προσπαθεί να αντιμετωπίσει τον δικαιολογημένο φόβο της ελίτ . Έτσι στην Βόρεια Κορέα ή στην Κούβα, τον Σούνγκ ή τον Κάστρο μπορεί να διαδεχθεί μόνο ένας Σούνγκ ή ένας Κάστρο. Σε άλλες εποχές όμως η οικογένεια μπορούσε ί να θεωρηθεί απειλή για την στερεότητα της εξουσίας. Έτσι στην οθωμανική αυτοκρατορία όταν ανακηρυσσόταν ένας Σουλτάνος θανατώνονταν όλοι οι συγγενείς του. Στην χώρα μας παρά τα όσα φοβερά έχουμε υποστεί η οικογενειοκρατία παραμένει αλώβητη γιατί ο ελληνικός λαός την στηρίζει με την ψήφο του. Ο λόγος είναι πως ο λαός αυτός δεν ορρωδεί σε τίποτε αρκεί να έρθει σε κάποια συναλλαγή με την εξουσία. Το αστείο σε όλη την καθόλα τραγική αυτή κατάσταση είναι πως οι γόνοι μπορεί να απέτυχαν μεγαλειωδώς, να προξένησαν με τις πράξεις ή τις παραλείψεις τους μεγάλες καταστροφές στην χώρα όμως εξακολουθούν να θεωρούνται η "χρυσή εφεδρεία¨". Με αυτό τον τρόπο η οικογενειοκρατία και η αναξιοκρατία διαιωνίζονται και εξασφαλίζουν την αθανασία.