Ενάντια στον τυφλό αντιδυτικισμό

 

Η κριτική και ο κριτικό λόγος είναι απαραίτητο συστατικό και στοιχείο του κόσμου που ο Κ.Καστοριάδης ονόμασε "ελληνοδυτικό". Από το σημείο αυτό μέχρι τον τυφλό και τελικά αποπροσανατολιστικό αντιδυτικισμό υπάρχει μεγάλη απόσταση. Τυφλός αντιδυτικισμός είναι να θεωρείται ως άξια προτύπου κάθε μαγική κοινωνία, να προτάσσεται ο αφροκεντρισμός και οι συναφείς θεωρίες περί "Μαύρης Αθηνάς" που έχουν απαντηθεί από έγκυρους επιστήμονες όπως η Λέφκοβιτς. Στο όνομα του τυφλού αντιδυτικισμού επίσης γίνεται προσπάθεια να διωχθεί η κλασσική σκέψη ο Πλάτων, ο Αριστοτέλης, ο Σενέκας, ο Κικέρων όλος ο ελληνορωμαϊκός λόγος. Στα καθ' ημάς ο τυφλός αντιδυτικισμός βλέπει να υπάρχει η ανύπαρκτη φυσικά απειλή καθολικής σταυροφορίας εναντίον της ορθοδοξίας. Στην πραγματικότητα το Οικουμενικό Πατριαρχείο έχει άριστες σχέσεις με την καθολική εκκλησία, προτεστάντες ιερείς όπως ο Τζένιγκς έπαιξαν κρίσιμο ρόλο στην διάσωση του μικρασιάτικου ελληνισμού, ενώ η Ευαγγελική εκκλησία σε πολλές περιπτώσεις παραχωρούσε, ειδικά στην Γερμανία, ναούς της στην Ορθοδοξία και στην ελληνική ομογένεια. Η δημοκρατία και το κράτος Δικαίου στην Δύση έχουν τις λιγότερες αδυναμίες και ό πολίτης προστατεύεται αποτελεσματικότερα από ότι σε κράτη όπως η Ρωσία, η Τουρκία, η Κίνα, η Βόρειος Κορέα. Η χώρα μας όπως έλεγε ο Ε.Βενιζέλος έχει εθνικά συμφέρονται όχι εθνικά δίκαια. Και αυτά δεν μπορούν να προωθηθούν από την εθνική απομόνωση και τον εθνικό αναχωρητισμό. Χρειάζονται άξιοπιστες συμμαχίες. Παρότι δεν υπάρχουν στην πολιτική σταθεροί φίλοι και εχθροί (για παράδειγμα με την Αγγλία είμαστε μαζί στο α' και β' παγκόσμιο πόλεμο και ενάντιοι στο Κυπριακό) σήμερα η Ελλάδα είναι το σύνορο της Ευρώπης απέναντι στο ριζοσπαστικό ισλάμ. Οι συμμαχίες μας με Γαλλία, Ισραήλ, Αίγυπτο, ΗΠΑ και τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες είναι απαραίτητες για την στρατηγική αντίστασης στον νέο οθωμανισμό.

Ί.Δραγούμης: Η απαλλοτρίωση των τσιφλικιών

 

Χάρις τις προσπάθειες κυρίως των βενιζελικών κυβερνήσεων του μεσοπολέμου απαλλοτριώθηκαν τα τσιφλικία των νέων χώρων με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί μια μεγάλη βάση μικρής αγροτικής ιδιοκτησίας που θα ενισχύσει τον ελληνικό χαρακτήρα της Μακεδονίας-Θράκης αλλά και θα εμποδίσει την επιρροή της κομμουνιστικής αριστεράς. Κεντρικό ρόλο στην αγροτική μεταρρύθμιση είχε η σοσιαλδημοκρατική ομάδα του Α.Παπαναστασίου. Βέβαιως η μικρή αγροτική ιδιοκτησία θα αντιμετωπίσει πολλαπλά προβλήματα με κυριώτερα την μικρή διαπραγματευτική δυνατότητα απέναντι στους εμπόρους των αγροτικών προιόντων που συμπίεζε το ποσοστό κέρδους και η ελλειπής χρηματοδότηση που την έθετε έρμαιο της τοκογλυφίας.

Ο Ι.Δραγούμης στους "Προγραμματικούς Πολιτικούς Στοχασμούς" πρόβλεπε την απαλλοτρίωση των τσιφλικιών: "Τα ιμλάκια της Ηπείρου και Μακεδονίας να δοθούν υπό ωρισμένους όρους εις τους χωρικούς. Δια τα τσιφλίκια Θεσσαλίας, Ηπείρου και Μακεδονίας να κάμη νόμον το κράτος, καθ' όν ό,τι κτήμα δεν καλλιεργείται από τον ιδιοκτήτην του θα απαλλοτριώνεται από το κράτος υπέρ των χωρικών"(Ι.Δραγούμης, Άπαντα, Γ΄τόμος, εκδόσεις Έκτωρ, σελ.358).

Ο Κ.Σβολόπουλος για τον Ι.Δραγούμη.

 

Ο Κ.Σβολόπουλος στην μονογραφία του "Η απόφαση για την επέκταση της ελληνικής κυριαρχίας στην Μικρά Ασία"(εκδόσεις Ίκαρος) συμπεραίνει ως εύλογη και δικαιολογημένη την απόφαση του Ε.Βενιζέλου να πάμε στην Μικρά Ασία μαζί με τις δυνάμεις της Αντάντ αφενός για να σώσουμε τον ελληνισμό από την βέβαιη γενοκτονία αφετέρου για να περιορίσουμε την Τουρκία στα όρια που αντιστοιχούν περιοχές που κατοικούν πλειοψηφικά τουρκικοί πληθυσμοί. Επίσης μνημονεύει ένα μάλλον άγνωστο κείμενο του Ι.Δραγούμη που αναφέρει ότι σύμφωνα με την αρχή της αυτοδιάθεσης των εθνών είναι λογικό να δοθεί στην Ελλάδα η περιοχή της Σμύρνης. Επίσης έχουμε αντιγραψει από τον τρίτο τόμο των απάντων του Ι.Δραγούμη (εκδόσεις Έκτωρ) απόσπασμα από άρθρο του στην "Καθημερινή" 28.2.1920 όπου γράφει ότι θα "και μόνον εν μέρει αν ικανοποιηθούν αι βενιζελικαί διεκδικήσεις, θα χαρώ όπως κάθε Έλλην τας θεωρώ ως κέρδος δια το Έθνος, μολονότι είχε δικαίωμα κάθε Έλλην να ελπίζη περισσότερα, ή άλλας καλυτέρας λύσεις"(σελ.279) ενώ ανάμεσα στις διεκδικήσεις στην Μικρά Ασία διαμαρτύρεται διότι δεν περιλαμβάνονται οι νομοί Αιδινίου και Προύσης(σελ.280). Επίσης στο Α' Υπόμνημα στο συνέδριο της Ειρήνης στο Παρίσι αναφέρει ότι ανάμεσα στις περιοχές που πρέπει άμεσα να ενωθούν στο ελληνικό κράτος είναι τα παράλια της Μικράς Ασίας(σελ.368)

Δραγούμης: Η διαμάχη του με άλλους συνεξόριστους μοναρχικούς στην Κορσική

Σε ένα σημείο του Ημερολογίου του, ο Ι.Δραγούμης ομολογεί ότι δεν είναι ούτε γουναρικός, ούτε βενιζελικός, ενώ σε άλλο σημείο επικρίνει αυστηρά τους αντιβενιζελικούς. Όταν ο Γούναρης και ο Ι.Μεταξάς δραπέτευσαν στη Ρώμη αυτός δεν τους ακολούθησε αλλά επέστρεψε στην Ελλάδα.

Στις 19 Μαρτίου 1919 σημειώνει:

"Δύο από τους συνεξόριστούς μου είχαν την αναίδεια, χωριστά ο καθένας και για διαφορετικές αιτίες να με φοβερίσουν, ο ένας δειλά και μισογελώντας, ο άλλος φανερά. Ο ένας μου είπε: "θα σας αντιμετωπίσω στην Αθήνα". Γιατί; γιατί δεν του δείχνω απόλυτη εκτίμηση και του είπα μια φορά πως λέει ανοησίες. Ο άλλος, γιατί έφυγα από το τραπέζι όταν ήλθε αυτός στην τραπεζαρία μας (και το έκανα επειδή παράδωσε στην αστυνομία τα χαρτιά ενός συμπατριώτη του)"(Φύλλα Ημερολογίου, Στ' τόμος, εκδόσεις Ερμής, σελ.60).

Ι.Δραγούμης: δημοκρατικός σοσιαλισμός

 

Γράφει στις 13 Οκτωβρίου 1918:

"Αισθάνομαι τώρα συμπάθεια, δηλαδή συμπονιά, σαν πόνο για τους ανθρώπους που εργάζονται με μεροδούλι για να ζήσουν και για όλους εκείνους, άντρες, γυναίκες και παιδιά που δυσκολεύονται από χρήματα και δυστυχούν. Νοιώθω καλά τώρα την ανάγκη του συνασπισμού των εργατών και των εργατικών για να επιτύχουν μεγαλήτερα μεροδούλια και λιγότερες ώρες δουλειάς. Άλλοτε, η αντιπάθεια μου για τον ευδαιμονισμό και τα ιδανικά του σοσιαλισμού, του θεωρητικού, μ' έκαναν να κλείνω τα μάτια στη δυστυχία του ανθρώπου. Μα τώρα ξέρω καλήτερα τον κόσμο. Βέβαια σ' αυτή την αντιπάθεια συντελούσε κάποιος φόβος για την αλλαγή των άλλων ιδανικών, προπάντων των εθνικών, όλου του παλαιού πατροπαράδοτου καθεστώτος, από τα ιδανικά του σοσιαλισμού. Μα τώρα βλέπω πόσο είναι ανάγκη ο σοσιαλισμός,προπάντων χωρίς θεωρίες"(Φύλλα Ημερολογίου, Στ' τόμος, εκδόσεις Ερμής, σελ.7)

Ι.Δραγούμης: Είμαι αναγεννησιακός άνθρωπος

Γράφει ο Ι.Δραγούμης στις 10 Ιουλίου 1910:

"Άνθρωπος της Renaissance της Ευρώπης, τέτοιος είμαι, με όλους τους πόθους, με όλες τις ικανότητες και με όλες τις αδυναμίες και τις δυνάμεις, δημιουργός ενός καινούργιου κόσμου, καινούργιου πολιτισμού πλασμένου με τη δύναμη τη μαζωμένη όλων των περασμένων κόσμων, καιρών και πολιτισμών, άσχετα από κάθε κοινωνικό νόμο της εποχής μου. Βάση μου έχω τον Ελληνισμό μου που είναι και ρίζα μου, και ξεπετώ τα κλαριά μου σε καινούργιους, σε άγνωστους, σ' ελεύτερους ορίζοντες. Κάτι θα πλάσω δυνατό, σαν τα έργα του Μιχαήλ Αγγέλου, του Λούθηρου, του Σαίξπηρου"(Φύλλα Ημερολογίου, Δ' τόμος, εκδόσεις Ερμής, σελ.131).

Ο Ι.Δραγούμης κατά του Βάγκνερ

Όπως και ο Νίτσε ο Ι.Δραγούμης διατύπωσε ιδιαίτερα οξεία κριτική κατά του Βάγκνερ.

Στις 14 Φεβρουαρίου 1914 στην Βιέννη σημειώνει στο Ημερολόγιο του ο Ι.Δραγούμης:

"Χτες είδα το Parsifal του Βάγκνερ. Αυτός ο άνθρωπος ή φτώχεια από μελωδίες έπαθε ή μας έχει για χοντροκέφαλους (δηλ τους πατριώτες του τους Γερμανούς) και κοπανίζει όλο τα ίδια μοτίβα. Το ίδιο και με την πράξη, τη δράση του δράματος, επιμένει γαϊδουρινά στην ίδια σκηνή πολύν καιρό ως που να μας μπήξει στο καύκαλο. Έχει κάτι το ασύμμετρο στην τέχνη του και ακαλαίσθητο, και κάποιο ρωμαντισμό του ρεαλισμού. Μα ο ρεαλισμός ο άκρατος καταντάει αντιτεχνικός, είναι πάντα συμβατικό πράμα (conventionnel). Σε σπάνια μέρη του δράματος αυτού παρασύρθηκα από αληθινή συγκίνηση, σ' όλα τα άλλα μέρη η αντιλογία μου η εσωτερική δε μ' άφηνε να συγκινηθώ, και η αντιλογία μου έρχονταν από τη διαφορετική αισθητική μου. Έχω την ιδέα ότι και στα procedes του τα αρμονικά δεν είναι υπερβολικά πλούσιος. Μου φαίνεται πως σ' όλα του έργα ακούω τον ίδιο τρόπο αρμονικής σύνθεσης, με περιορισμένες μορφές. Μπορούσε να κάνει ο ίδιος ένα έργο τρομερά δυνατό, αν απ' όλα του τα δράματα έπαιρνε όλες τις μελωδίες και τις έβαζε σ' ένα έργο όλες μαζί, χωρίς να τις επαναλαμβάνει και τοσο πολύ και ούτε με τόσες παραλλαγές (variationa). Αν μ' άκουγαν οι Βαγνερικοί θα με σκότοναν"(Φ.Η, τόμος Ε',εκδόσεις Ερμής, σελ. 43).

Όμως στην ίδια ημερολογιακή εγγραφή διαπιστώνει ότι ξεπερνά τον μονοδιάστατο εθνισμό του: "Κάτι άλλο, κάτι πολύ σύνθετο και καινούριο πρέπει να βρω να με τραβήξει, να μ' επνεύσει, κάτι άλλο από το έθνος, γιατί, δεν ξέρω, μά κάποτε δεν έχω απόλυτη πίστη στο έθνος, όπως είχα τα δέκα τελευταία χρόνια. Με τη μελέτη μου για το νεοελληνικό πολιτισμό μου φαίνεται πως έκλεισα τον κύκλο της εθνικής μου πίστης. Τώρα πρέπει κάτι άλλο να βρω να μ' εμπνεύσει γιατί αυτό ξεθύμανε εν μέρει. Τι τάχα βράζει μέσα μου; Ποιά μεταμόρφωση γίνεται; Ποιό νέο φως αρχίζει να χύνεται; Ποιός ξέρει; Ο καιρός θα το δείξει"

(ό.π. σελ. 43).