«Κι οι ποιητές τι χρειάζονται σ’ ένα μικρόψυχο κόσμο;», γράφει ο Χαίντερλιν και μεταφράζει ο Γιώργος Σεφέρης στην προμετωπίδα του «Ημερολογίου Καταστρώματος Α’».
Η Ουκρανία δίχως αμφιβολία ζει σ’ ένα μικρόψυχο κόσμο. Έζησε μια απόπειρα ολοκληρωτικής εξαφάνισης ως έθνους με τον τεχνικό λιμό που εξαπέλυσε εναντίον της το σταλινικό καθεστώς. Εδώ και τρία χρόνια ζει στα εδάφη της εισβολή του μεγαλόρωσικου σωβινισμού. Στο μεσοδιάστημα ακόμη και όταν ο Στάλιν πέθανε έζησε σε ένα καθεστώς όπου οι πολίτες στερούνταν τις βασικές ελευθερίες.
Η ποίηση εκφράζει όχι μόνο την συνείδηση αλλά και όλο το υποσυνείδητο υπόστρωμα ενός λαού. Αν θέλουμε να γνωρίσουμε σε βάθος την ιστορία ενός έθνους θα πρέπει να διαβάσουμε την ποιητική του δημιουργία.
Ο Μιχάλης Πάτσης κάλυψε ένα μεγάλο κενό με την ανθολογία ουκρανικής ποίησης, αφενός γιατί καθένας μας πρέπει να γνωρίζει την ποίηση άλλων τόπων και αφετέρου στην σημερινή κρίσιμη εποχή για την Ουκρανία είναι σημαντικό να γνωρίζουμε βασικές πτυχές του πολιτισμού της. Η έκδοση είναι άρτια γιατί ανθολογεί ποίηση από όλες τις ιστορικές περιόδους. Επίσης συμπληρώνεται με ένα εξαιρετικά πληροφοριακό επίμετρο.
Το πρώτο μέρος που περιλαμβάνει την ποίηση από το 1800-1989 ανθολογεί ποιητές.
Ο Μαξίμ Ρίλσκι (1896-1964) στο ποίημα «Στην Ουκρανία» που γράφτηκε το 1941, λέει μεταξύ άλλων:
«Ουκρανία αγαπημένη! Κυματιστοί οι αγροί σου!-Λαμπερές οι πολιτείες σου, λευκά τα σπιτάκια σου! Ουκρανία! Συναντάς με τα φλογερά στήθη σου, - σήμερα τον αποτρόπαιο εχθρό!-Ουκρανία, στο πλευρό της ζωντανής δουλειάς,-κοίτα τα ξάστερα, ήρεμα, γαλανά νερά!Ουκρανία! δεν είσαι μόνη στον ένδοξο αγώνα,-μαζί στον αγώνα, κάτω απ’ το άλικο χρώμα λαοί»(σελ.78)
Ο Πάβλο Τίτσινα(1897-1967) γράφει ένα ποίημα αγάπης με τον τίτλο «Όταν κοιτάζω τα μάτια σου» που λέει στους πρώτους στίχους:
«Όταν κοιτάζω τα μάτια σου,-μικρές σπίθες ανάβουν στο μυαλό-βλέπω τον ουρανό πιο καθαρό, μια θάλασσα είναι τα διαμάντια σου»(σελ.84).
Ο Βολοντιμιρ Σοσιούρα (1898-1965) γράφει ένα φλογερό πατριωτικό ποίημα το «Να αγαπάς την Ουκρανία!» που ξεκινά:
«Να αγαπάς την Ουκρανία, όπως τον ήλιο και τη ζωή, -όπως τον αέρα, το χορτάρι, το νερό-στην ευτυχισμένη εποχή και σε μια ώρα χαράς,-να την αγαπάς και την εποχή της συφοράς»(σελ.90).
Ο Ιβάν Μπαγριάνι (1906-1963) γράφει ένα ερωτικό ποίημα με τον τίτλο «Σε μια κοπέλα» που γράφει μεταξύ άλλων:
«Σε ώρα βραδινή, ώρα θλιμμένη,-περιμένω εσένα στο. δικό μου ναό, -στο δωμάτιο που καληνύχτισα τον ήλιο-με λουλούδια θυμαριού στον ορίζοντα…»(σελ.108).
Στο β΄ μέρος αναφέρεται στη νέα ποίηση και περιλαμβάνει ποιήματα 29 ποιητές.
Η Νατάλκα Μπελετσερκιβετς γράφει την «Αγάπη στο Κίεβο» που ξεκινά με τους στίχους:
«Πιο φοβερή είναι η αγάπη στο Κίεβο κι από -τα μεγαλόπρεπα βενετσιάνικα πάθη. Πεταλούδες-πετούν ελαφρά και κηλιδώνουν σε λαμπρές λαμπάδες-νεκρές κάμπιες με φως, λαμπερά φλέγονται!»(σελ.129).
Η Γαλίνα Πετροσανιάκ στο ποίημα «Να μείνω για πάντα στο σχολείο» τελειώνει με τους στίχους «προξενώντας εντύπωση σε όλους αυτούς που δεν φαντάζονταν -ότι η λέξη «πατρίδα»- περιέχει τέτοια ουσία που δεν το βάζει ο νους»(σελ.144).
Ο Γλίμπ Μπάμπιτς στο ποίημα «Στον πύργο Σπάσκι μια χρυσή Τριαίνα να κυματίζει» αναφέρεται στον Στάλιν.
Το ποίημα της Λιουμπια Γιακιμτσουκ «Πως σκότωσα» αναφέρεται άμεσα στον πόλεμο. Το ίδιο και το ποίημα της Ιρυνα Σουβαλοβα «Μια ποιήτρια δεν μπορεί να γράψει για τον πόλεμο», της Κατερίνα Μιχαλιτσινα το ποίημα «Κίνδυνος» και του Μπόρις Γουμενιουκ το ποίημα «Ο διοικητής της διμοιρίας είναι περίεργος τύπος» .
Η Κατερινα Καλύτκο στο ποίημα «6 Απρίλη» γράφει «Ο πόλεμος, λέει, περιλαμβάνει πολλούς αριθμούς, ας δούμε- δυο συγγενείς ισούνται με ένα σάκκο από κόκκαλα, χίλιες τριακόσιες- ενενήντα μέρες πολιορκίας, τρία πακέτα φιλάνθρωπης βοήθειας: βούτυρο, φαγητά σε κονσέρβα, -γάλα σε σκόνη, τρείς μπάρες σαπούνι»(σελ.186). Η Οξάνα Στομίνα στο ποίημα «Ανατριχίλα» γράφει «κάθομαι στο υπόγειο, στο χαράκωμα, κείτομαι στο τάφο»(σελ.195).
Ο Μισοσλαβ Λαγιουκ στο ποίημα «Τι είναι ιστορία» γράφει «όταν πριν από μισό αιώνα-κρεμούσαν τον παππού σου στο δάσος-έτρεμε σαν φύλλο ιτιάς- έτρεμε σαν φύλλο λεύκας»(σελ.202).
Στο επίμετρο ο Μ.Πάτσης επισημαίνει ότι οι ποιητές και οι ποιήτριες «ασχολούνται με την ταυτότητα της χώρας, είναι στραμμένοι προς τη διαφύλαξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, είναι στραμμένοι πολιτισμικά προς τη Δύση»(σελ.205) και συμπληρώνει ότι ο αγώνας για την πατρίδα ολοκληρώνεται με τον αγώνα για την ελευθερία όπου γης(σελ.207). Συμπληρώνει ότι ποιητές όπως ο Γλιμπ Μπάμπιτς σκοτώθηκαν στον μέτωπο και σε άλλους απαγορεύθηκε η είσοδος στη Ρωσία. Στο σημαντικό κεφάλαιο για την ουκρανική γλώσσα τονίζεται ότι αυτή όπως και η λευκορωσική δεν είναι διάλεκτοι της ρωσικής γλώσσας, αλλά ανεξάρτητες, αυτόνομες γλώσσες(σελ.222).
Στο κεφάλαιο με τα βιογραφικά ορισμένων ποιητών είναι εντυπωσιακό πόσοι διώχθηκαν από το προηγούμενο καθεστώς:
Ο Παβλό Φιλιπόβιτς εξορίστηκε και στην συνέχεια εκτελέστηκε, ο Μιχαήλ Σεμένκο εκτελέστηκε το 1937, ο Βολοντίμιρ Σοσιούρα εξορίστηκε στην Σιβηρία, ο φουτουριστής Γέο Σκουρούπι εξορίστηκε και εκτελέστηκε. Η Λίνα Κοστένκο για ένα διάστημα ήταν σε δυσμένεια λόγω των απόψεων της. Ο Βασύλ Στους το 1972 συνελήφθη και εξορίστηκε.
Σημαντική είναι η περιγραφή από τον Ιβάν Μπαγριάνι της διαδικασίας του Γολοντομόρ (λιμός), που ξεκίνησε με την βίαιη κολλεκτιβοποίηση , την δολοφονία μέρους των κουλάκων και τον εκτοπισμό των υπολοίπων στη Σιβηρία. Η καταστροφή ολοκληρώνεται με την αναγκαστική απόσπαση της αγροτικής παραγωγής και τον θάνατο εκατομμυρίων από την πείνα.
Ο Μιχάλης Πάτσης, μαζί τα παιδιά του, με ιδιαίτερα ευσυνειδησία και εντιμότητα μας παρουσίασε μια αντιπροσωπευτική ανθολογία της ουκρανικής ποίησης. Με αυτόν τον τρόπο κάλυψε ένα μεγάλο και αδικαιολόγητο κενό στην πνευματική μας ζωή. Συγχρόνως μάθαμε για τις διώξεις και τις περιπέτειες της διανόησης από το ολοκληρωτικό καθεστώς. Τεκμηριωμένα έδειξε ότι υπάρχει ουκρανική γλώσσα που η διδασκαλία της γνώρισε περιόδους ανοικτών διώξεων και ανοχής.
Σήμερα η Ουκρανία προσπαθεί να κρατήσει την ελευθερία και την ακεραιότητα της απέναντι στον εισβολέα, απέναντι στην ιδεολογία του μεγαλόρωσικου σωβινισμού. Πληρώνει ένα βαρύ τίμημα. Οι στοχαστές της, συχνά στην πρώτη γραμμή του μετώπου πληρώνουν και αυτοί φόρο αίματος. Η ελπίδα όλων μας είναι ότι η περιπέτεια αυτή σύντομα θα λήξει εξασφαλίζοντας την ειρήνη, την δικαιοσύνη, την ανεξαρτησία του ουκρανικού έθνους.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου